Gumińscy: Historia i Dziedzictwo Zalesia
Gumińscy herbu ROLA – historia rodziny i majątku w Zalesiu
Rodzina Gumińskich przez kilka pokoleń odgrywała istotną rolę w dziejach Zalesia oraz regionu rzeszowskiego. Byli właścicielami miejscowego majątku ziemskiego, a jednocześnie aktywnymi uczestnikami życia gospodarczego, społecznego i kulturalnego. Ich działalność wpisała się w proces modernizacji rolnictwa Galicji i II Rzeczypospolitej.
Początki związku Gumińskich z Zalesiem sięgają połowy XIX wieku. Właścicielem majątku był wówczas Ignacy Gumiński (1853–1896), znany z otwartości na nowoczesne rozwiązania rolnicze. Wprowadzał meliorację pól, stosował nawozy sztuczne oraz nowoczesne maszyny, dzięki czemu znacząco poprawił wydajność upraw. Jako prezes Okręgowego Towarzystwa Rolniczego w Rzeszowie przyczyniał się do upowszechniania wiedzy rolniczej wśród okolicznych gospodarzy.
Jego syn, Jan Gumiński (1883–1938), kontynuował i rozwijał to dzieło. Wykształcony w Rzeszowie, Krakowie i Halle, należał do grona najwybitniejszych znawców gospodarki rolnej w regionie. Szczególne uznanie przyniosły mu prace nad melioracją i uprawą łąk, którym poświęcał liczne artykuły w prasie fachowej. Jan Gumiński był również działaczem wielu organizacji rolniczych i spółdzielczych, m.in. Małopolskiego Towarzystwa Rolniczego oraz Spółdzielni Rolniczo-Handlowej „Gospodarz”. Za zasługi dla rozwoju rolnictwa został odznaczony Orderem Odrodzenia Polski.
Siedzibą rodziny był dworek otoczony rozległym parkiem krajobrazowym. Przez park przepływał potok Młynówka, a wśród starodrzewu rosły m.in. jesiony, modrzewie i kasztanowce. Dwór był nie tylko centrum zarządzania majątkiem, lecz także miejscem ważnych wydarzeń – w 1929 roku gościł tu prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki.
Po śmierci Jana Gumińskiego opiekę nad majątkiem przejęła jego żona Konstancja z Makomskich, a następnie najmłodszy syn Roman Gumiński, żołnierz Armii Krajowej. Losy rodziny w czasie II wojny światowej i po reformie rolnej w 1944 roku odzwierciedlają dramatyczne dzieje polskiego ziemiaństwa.
Historia Gumińskich to opowieść o nowoczesnym gospodarowaniu, odpowiedzialności społecznej i silnym związku z lokalną społecznością. Ich działalność pozostawiła trwały ślad w krajobrazie, pamięci i tożsamości Zalesia.
