Oceny i monitorowania środowiska

Lider zespołu

prof. dr hab. Idalia Kasprzyk, ikasprzyk@ur.edu.pl, ORCID 0000-0002-9392-678X

 

Profesor Idalia Kasprzyk jest biologiem i botanikiem specjalizującym się w aerobiologii i naukach o roślinach. Studiowała biologię na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, gdzie ukończyła również doktorat z aerobiologii. Tytuł profesora nauk biologicznych uzyskała w 2020 roku, po formalnym zabiegu prowadzonym na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Profesor Kasprzyk zajmował kilka kierowniczych stanowisk kierowniczych wyższego szczebla, w tym Dziekana Kolegium Nauk Przyrodniczych i Wicerektora Kolegium Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Rzeszowskiego. W uznaniu za wybitne osiągnięcia naukowe w dziedzinie botaniki została odznaczona prestiżowym Medalem Szafera przez Polskie Towarzystwo Botaniczne.

 

 Członkowie grupy badawczej

 

Badania

Grupa badawcza koncentruje się na aerobiologii, ze szczególnym uwzględnieniem monitorowania i analizy unoszących się w powietrzu cząstek biologicznych. Od 1997 roku zespół przeprowadził długoterminowe badania nad stężeniami alergenicznych i patogennych zarodników grzybów oraz ziaren pyłku w południowo-wschodniej Polsce, co pozwoliło na opracowanie regionalnych kalendarzy pyłkowych i grzybowych. Badania aerobologiczne prowadzone są przy użyciu wolumetrii

 W ostatnich latach grupa wdrożyła również zautomatyzowane systemy identyfikacji w czasie rzeczywistym i kwantyfikacji cząstek unoszących się w powietrzu, w tym aerozoli nieekologicznych, przy użyciu technologii RAPID E+. Badania dotyczą biologii zarodników pyłkowych i grzybowych, ich krótko- i długodystansowego rozproszenia oraz wpływu parametrów środowiskowych i meteorologicznych na procesy aerobiologiczne. Kluczowym obszarem zainteresowania jest opracowanie i zastosowanie innowacyjnych technik identyfikacji, takich jak spektroskopia i cytometria, w celu poprawy dokładności i wydajności analizy ziaren pyłku. Równolegle grupa bada jakość powietrza, ze szczególnym uwzględnieniem składu chemicznego i potencjału oksydacyjnego ultradrobnych cząstek stałych. Uzupełniając te działania grupa prowadzi również badania nad ekologią, taksonomią i biogeografią okrzemek lądowych, ze szczególnym uwzględnieniem Europy i Azji Południowo-Wschodniej.

1. Aerobiologia i transport długodystansowy bioaerozoli

Ten nurt badań koncentruje się na dynamice, sezonowości i transporcie krótko- i długodystansowym pyłków i zarodników grzybów. Szczególną uwagę zwracają na duże zdarzenia transportu atmosferycznego i ich powiązania z warunkami synoptycznymi, użytkowaniem gruntów i czynnikami meteorologicznymi. Badania dotyczą zarówno naturalnego poziomu tła, jak i zdarzeń epizodycznych z udziałem alergizujących i patogennych bioaerozoli.

2. Jakość powietrza, skład chemiczny aerozoli i potencjał oksydacyjny

Główna linia badań dotyczy jakości powietrza, z naciskiem na skład chemiczny aerozoli atmosferycznych i ich potencjał oksydacyjny, zwłaszcza w drobnych i ultradrobnych frakcjach cząstek stałych. Obejmuje to badania wolnych rodników, metali ciężkich i epizodów zanieczyszczeń, takich jak wtargnięcia pyłu znad Sahary a także biologiczne skutki zanieczyszczenia powietrza dla roślin.

3. Interakcje roślinność-atmosfera i niekorzystne oddziaływanie na ekosystem

Ten obszar badawczy bada interakcje między roślinnością a atmosferą, w tym rolę procesów pyłkowych i koronowych w osadzaniu się elementów, transfer metali ciężkich w systemach roślinnych oraz wpływ pokrycia terenu i struktury krajobrazu na procesy biologiczne i środowiskowe. Grupa bada również usługi ekosystemowe i niekorzystny wpływ, oceniając w jaki sposób roślinność i użytkowanie gruntów przyczyniają się do korzyści lub łagodzą ryzyko dla środowiska.

4. Botanika stosowana i interdyscyplinarna

Badania wykorzystują wiedzę botaniczną i aerobiologiczną do praktycznych wyzwań, takich jak botanika sądowa, zagrożenia dla zdrowia zawodowego i środowiskowego oraz zarządzania ekosystemami. Badamy również wykorzystanie ziaren pyłku jako podstawy do tworzenia materiałów funkcjonalnych i ich potencjalnych zastosowań w zielonych technologiach. Ponadto grupa bada, w jaki sposób osiągnięcia palinologii i aerobiologii mogą przyczynić się do realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych (SDGs), integrując interdyscyplinarne podejścia do opracowywania zrównoważonych rozwiązań i łagodzenia skutków ekologicznych i społecznych.

5. Taksonomia i biogeografia okrzemek

Badania koncentrują się na ekologii, taksonomii i biogeografii okrzemek lądowych z tropikalnych regionów świata. Główny kierunek badawczy polega na analizie zespołów okrzemkowych związanych z siedliskami niezwykłymi i ekstremalnymi, w tym źródeł wody mineralnej i specyficznych środowisk Karpat, gdzie udokumentowane jest występowanie gatunków mikroendemicznych i ekstremofilnych. Zainteresowania badawcze obejmują również izolację okrzemek z różnych rodzajów środowisk oraz optymalizację warunków hodowli w warunkach laboratoryjnych.

 

Wybrano 5 publikacji (2023-2025)

  • Makuch-Pietraś I, Grabek-Lejko D, Górka A, Kasprzyk I. Antioxidant activities in relation to the transport of heavy metals from the soil to different parts of Betula pendula (Roth.). J Biol Eng. 2023;17(1):19. doi:10.1186/s13036-022-00322-8
  • Verstraeten A, Bruffaerts N, Cristofolini F, et al. Effects of tree pollen on throughfall element fluxes in European forests. Biogeochemistry. 2023;165:311-325. doi:10.1007/s10533-023-01082-3
  • Wójcik M, Kasprzyk I. Seasonality and intensity of airborne Boletus-type spores in relation to land use and weather pattern. IMA Fungus. 2023;14:26. doi:10.1186/s43008-023-00135-4
  • Sofiev M, Palamarchuk J, Kouznetsov R, Abramidze T, Adams-Groom B, Antunes CM, et al. European pollen reanalysis, 1980–2022, for alder, birch, and olive. Sci Data. 2024;11(1):1082. doi:10.1038/s41597-024-03686-2
  • Ortyl B, Kasprzyk I, Jadczyszyn J. Trends and drivers of land abandonment in Poland under Common Agricultural Policy. Land Use Policy. 2024;147:107353. doi:10.1016/j.landusepol.2024.107353.

 

 Projekty

  • Program Regionalna Inicjatywa Doskonałości. Umowa nr. RID/SP/0010/2024/1, Minister Nauki RP, prof. Idalia Kasprzyk – kierownik, dr Katarzyna Kluska - koordynator

 

Współpraca naukowa

  • Worcester University, Wielka Brytania

  • BioSense Institute University of Novi Sad, Serbia

  • Uniwersytet w Granadzie, Hiszpania

  • Uniwersytet Wileński, Litwa

  • Fiński Instytut Meteorologiczny, Helsinki, Finlandia

  • Federalny Urząd Meteorologii i Klimatologii MeteoSwiss, Zurych, Szwajcaria

  • Uniwersytet Arystotelesa w Salonikach, Grecja

  • Uniwersytet w Kordobie, Cordoba, Hiszpania

  • Uniwersytet Łotewski, Ryga, Łotwa

  • Narodowe Centrum Zdrowia Publicznego i Aptek, Budapeszt, Węgry

  • Airlangga University, Indonezja

  • Uniwersytet Ss. Cyryl i Metody, Macedonia

  • Brawijaya University, Indonezja

  • Uniwersytet w Bolonii, Włochy

  • Uniwersytet w Sajgonie, Wietnam

  • Uniwersytet Kolorado, USA

  • Kuthaya Dumlupinar University, Turcja

  • Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

  • Uniwersytet Jagielloński, Kraków, Polska

  • Uniwersytet Wrocławski, Wrocław

  • Podkarpackie Centrum Innowacji, Rzeszów, Polska