Biotechnologii Medycznej

Lider zespołu

prof. dr hab. Anna Lewińska, prof. UR, alewinska@ur.edu.pl, ORCID 0000-0001-8055-1918

Anna Lewińska uzyskała tytuł doktora, z dziedziny Nauk Biologicznych, na Uniwersytecie Rzeszowskim w 2011 roku (tytuł pracy doktorskiej: „Udział flawohemoglobiny w obronie komórek drożdży Saccharomyces cerevisiae przed reaktywnymi formami azotu i tlenu) oraz doktora habilitowanego w dziedzinie Nauk Biologicznych (dyscyplina Biotechnologia,  specjalizacja Biotechnologia Molekularna, tytuł rozprawy: "Molekularne mechanizmy odpowiedzi komórek nowotworowych na naturalne substancje pochodzenia roślinnego o charakterze nutraceutyków - ocena potencjalnego zastosowania w terapii przeciwnowotworowej" na UMCS w Lublinie, 2018 r.

Obecnie jest profesorem nadzwyczajnym na Wydziale Biotechnologii, Collegium Medicum Uniwersytetu Rzeszowskiego. Na początku swojej kariery otrzymała stypendium START dla młodych, utalentowanych naukowców (Fundacja Nauki Polskiej, dyscyplina Biochemia, 2010 r.). Pełni funkcję redaktora lub redaktora gościnnego w kilku czasopismach naukowych (np. BBA Reviews on Cancer, Heliyon, Frontiers in Genetics, Frontiers in Oncology). Jej ogólne zainteresowania naukowe to biologia nowotworowa, starzenie się komórek, nanotoksykologia i nano-systemy dostarczania leków, nutraceutyki, reakcje na stres i epigenetyka.

 

Członkowie grupy badawczej

Paulina Stec, Julia Słaby, Anna Lewińska, Anna Deręgowska

 

Badania

Nasze zainteresowanie naukowe koncentruje się na biologii komórek nowotworowych, zwłaszcza na odpowiedziach komórek nowotworowych na leki i mechanizmy molekularne leżące u podstaw oporności na leki. Jedną z takich odpowiedzi, którą jesteśmy zainteresowani, jest indukowane chemioterapią starzenie się komórek, które może mieć znaczący wpływ na leczenie raka z powodu wydzielniczego fenotypu senscencyjnych komórek nowotworowych o potencjale prozapalnym. Zwiększone wydzielanie czynników prozapalnych może sprzyjać agresywności komórek nowotworowych poprzez stymulację proliferacji komórek, migracji i zmian metabolicznych i może mieć wpływ na mikrośrodowisko guza, z powodu indukcji wtórnego starzenia się w sąsiednich normalnych komórkach, wzmacniając pierwotne działanie prozapalne, które może prowadzić do karcynogenezy. Jednym z ciekawych eksperymentalnych podejść do ograniczenia skutków ubocznych gromadzenia się indukowanych przez leki czułych komórek nowotworowych jest stosowanie leków senolitycznych – naturalnych lub syntetycznych związków o zdolności do selektywnego zabijania starzejących się komórek nowotworowych.

Nasz zespół koncentruje się na badaniu przesiewowym i testowaniu nowych związków senolitycznych przeciwko starzejącym się komórkom nowotworowym o różnym pochodzeniu oraz analizie działania senolitycznego w nano skali (nano-senolityków) oraz poprawie dostarczania leków senolitycznych i przeciwnowotworowych do starzejących się komórek przy użyciu nanomateriałów.

Badamy również adaptacyjne reakcje komórek nowotworowych na podstawie zmian w wewnątrzkomórkowym stanie redoks, modyfikacji epigenetycznych i zmian metabolicznych dzięki zastosowaniu nowoczesnych metod biochemicznych, narzędzi biologii komórkowej i molekularnej oraz technik bioobrazowania.

Szczególny nacisk kładzie się na wyjaśnienie roli wybranych 5-metylocytozynowych metylotransferaz RNA podczas reakcji komórek nowotworowych na czynniki zewnątrzkomórkowe i egzogenne RNA jako nowe potencjalne sygnały molekularne związane z uszkodzeniem (DAMP).

 

Wybrane 5 publikacji (2023-2025)

  • Betlej G, Deręgowska A, Wnuk M, Błoniarz D, Szmatoła T, Klimczak K, Adamczyk-Grochala J, Świętoń J, Lewińska A. TRDMT1 methyltransferase gene knockout attenuates STING-based cell death signaling during self-extracellular RNA-mediated response in drug-induced senescent osteosarcoma cells. Cell Mol Life Sci. 2025 Aug 13;82(1):310. doi: 10.1007/s00018-025-05835-1.
  • Słaby J, Wnuk M, Błoniarz D, Stec P, Szmatoła T, Kaznowska E, Reich A, Moros M, Lewińska A. ITGA1, the alpha 1 subunit of integrin receptor, is a novel marker of drug-resistant senescent melanoma cells in vitro. Arch Toxicol. 2025 Jun;99(6):2611-2625. doi: 10.1007/s00204-025-04028-w.
  • Adamczyk-Grochala J, Wnuk M, Oklejewicz B, Klimczak K, Błoniarz D, Deręgowska A, Rzeszutek I, Stec P, Ciuraszkiewicz A, Kądziołka-Gaweł M, Łukowiec D, Piotrowski P, Litwinienko G, Radoń A, Lewińska A. Evaluation of anticancer activity of urotropine surface modified iron oxide nanoparticles using a panel of forty breast cancer cell lines. Nanotoxicology. 2025 Feb;19(1):50-68. doi: 10.1080/17435390.2025.2450196.
  • Wnuk M, Del Sol-Fernández S, Błoniarz D, Słaby J, Szmatoła T, Żebrowski M, Martínez-Vicente P, Litwinienko G, Moros M, Lewińska A. Design of a Magnetic Nanoplatform Based on CD26 Targeting and HSP90 Inhibition for Apoptosis and Ferroptosis-Mediated Elimination of Senescent Cells. ACS Biomater Sci Eng. 2025 Jan 13;11(1):280-297. doi: 10.1021/acsbiomaterials.4c00771.
  • Lewińska A, Radoń A, Gil K, Błoniarz D, Ciuraszkiewicz A, Kubacki J, Kądziołka-Gaweł M, Łukowiec D, Gębara P, Krogul-Sobczak A, Piotrowski P, Fijałkowska O, Wybraniec S, Szmatoła T, Kolano-Burian A, Wnuk M. Carbon-Coated Iron Oxide Nanoparticles Promote Reductive Stress-Mediated Cytotoxic Autophagy in Drug-Induced Senescent Breast Cancer Cells. ACS Appl Mater Interfaces. 2024 Mar 27;16(12):15457-15478. doi: 10.1021/acsami.3c17418.

 

Projekty (2023-2025)

  • OPUS 22, NCN: „Rola metylotransferaz 5-metylocytozyny RNA w regulacji odpowiedzi komórek nowotworowych na pozakomórkowe oraz egzogenne RNA”, 2021/43/B/NZ2/02210, 2022-2026 (główny badacz)

  • M-ERA.NET 3 Call 2022: „Senolityczna nanoplatforma do identyfikacji i eliminowania komórek Zombie nowotworów skóry”, polski zespół wspierany przez NCN, 2022/04/Y/ST5/00155, 2023-2026 (główny badacz – polski zespół)

 

Patenty

  • PL. 442574 Metoda otrzymywania bioaktywnej włókniny do stosowania jako materiał opatrunkowy przeciwnowotworowy.

 

Współpraca naukowa

  • Instituto de Nanociencia y Materiales de Aragón, INMA (CSIC-Universidad de Saragossa), C/Pedro Cerbuna 12, Saragossa 50009, Hiszpania

  • Grupa Cancer Biomarker, Łotewskie Centrum Badań i Badań Biomedycznych, Ratsupites 1, LV-1067 Ryga, Łotwa

  • Instituto di Scienze Applicate e Sistemi Intelligenti "E. Caianiello, Consiglio Nazionale delle Ricerche, Via Campi Flegrei 34, Pozzuoli, 80078, Włochy

  • Wydział Chemii, Uniwersytet Warszawski, Pasteura 1, Warszawa 02-093, Polska

  • Centrum Medycyny Eksperymentalnej i Innowacyjnej, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, al. Mickiewicza 24/28, Kraków 30-059, Polska