SDG w Zakładzie

 

 

 

 

Działania pracowników Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska bezpośrednio wpisują się m.in. w SDG 2 (Zero Hunger),  SDG 6 (Clean Water), oraz SDG 15 (Life on Land). Pracownicy ZEiOŚ zajmują się ekologią, ochroną bioróżnorodności, funkcjonowaniem i zarządzaniem ekosystemami lądowymi i wodnymi, a także działaniami wspierającymi monitoring i poprawę jakości wód. Wspierają zrównoważoną turystykę oraz zwiększają świadomość ekologiczną wśród odbiorców z różnych grup społecznych i wiekowych poprzez wykłady i warsztaty.

Nasze działania realizowane są w czterech głównych obszarach:

1.        Publikacje naukowe – prowadzone badania i opracowania naukowe dokumentują stan zachowania bioróżnorodności ekosystemów oraz efektywne metody ochrony środowiska, tworząc wiedzę niezbędną dla podejmowania decyzji w obszarze ochrony przyrody i zasobów wodnych.

2.        Projekty badawcze i aplikacyjne – w ramach projektów badamy ekosystemy lądowe i wodne, monitorujemy gatunki dzikiej fauny i flory, w tym gatunki zagrożone, oraz stosujemy nowoczesne narzędzia wspierające monitoring i ochronę środowiska.

3.        Współpraca z otoczeniem społeczno-gospodarczym – współpracujemy z samorządami, instytucjami i lokalnymi społecznościami, wspierając wdrażanie rozwiązań ochronnych i renaturyzacyjnych, które łączą zachowanie cennych ekosystemów z turystyką i rekreacją oraz zrównoważonym gospodarowaniem zasobami naturalnymi.

4.        Organizacja warsztatów i edukacja ekologiczna – prowadzimy działania popularyzatorskie i edukacyjne dla dzieci, młodzieży, dorosłych oraz seniorów. W ramach tych działań udzielamy wywiadów radiowych, uczestniczymy w filmach przyrodniczych, organizujemy wykłady i warsztaty, zwiększając świadomość znaczenia ochrony bioróżnorodności, jakości wód, ekosystemów lądowych oraz roli człowieka w ich zachowaniu.

Profesor Krzysztof Kukuła ponownie w Polskim Radiu Rzeszów

 

2 stycznia 2026 r. prof. dr hab. Krzysztof Kukuła z Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska i jednocześnie Dyrektor Instytutu Nauk Rolniczych, Ochrony i Kształtowania Środowiska był gościem audycji „Tu i Teraz” Polskiego Radia Rzeszów, prowadzonej przez red. Iwonę Piętak. Udział w jednej z najważniejszych audycji informacyjno-publicystycznych regionalnej rozgłośni radiowej stanowił doskonałą okazję do zaprezentowania rzetelnej, eksperckiej wiedzy akademickiej szerokiemu gronu słuchaczy. Podczas audycji prof. K. Kukuła przybliżył procesy przyrodnicze zachodzące w środowisku w okresie zimowym, podkreślając ich znaczenie dla gospodarki wodnej i zarządzania freshwater resources oraz funkcjonowania ecosystems w nadchodzących miesiącach. Jednym z głównych tematów audycji była rola pokrywy śnieżnej jako naturalnego magazynu wody, istotnego elementu bilansu wodnego w zlewniach rzek (river baśni), a także jej znaczenie dla utrzymania odporności ekologicznej (ecological resilience) ekosystemów (ecosystems). Rozmowa na antenie Polskiego Radia Rzeszów nie tylko przybliżyła słuchaczom mechanizmy rządzące zimowymi zjawiskami przyrodniczymi, ale także ich praktyczne konsekwencje dla stanu środowiska i zarządzaniu środowiskiem (environmental management), w tym ochrony ekosystemów górskich (mountain ecosystems), wsparcia działań w zakresie renaturyzacji siedlisk (habitat restoration) i promowania zasad ochrony przyrody (nature conservation).

Powiązane strony:  https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

https://radio.rzeszow.pl/282733/snieg-woda-i-lesne-tajemnice-o-przyrodzie-ktora-wciaz-nas-zaskakuje/

SDG 6 keywords: freshwater resources, river basins, wastewater

SDG 15 keywords: ecology, ecosystems, nature conservation, mountain ecosystems, habitat restoration, environmental management, ecological resilience

 

 

 

Publikacja z udziałem studentek Ochrony środowiska

 

 

Miło nam poinformować, że ukazał się artykuł naukowy, którego współautorami są dwie absolwentki kierunku Ochrona środowiska. W pracy dokonano szczegółowej analizy odcinka rzeki (river) Biała (dopływu Dunajca) pod kątem wpływu zróżnicowanych czynników antropogenicznych, takich jak zanieczyszczenia (wastewater), regulacje koryta rzecznego, obecność przejazdów przez rzekę czy eksploatacja żwiru. Autorzy ocenili ich oddziaływanie na zasoby czystej wody (freshwater resources, clean and drinking water), strukturę zespołów bezkręgowców bentosowych oraz stan ekologiczny cieku, uwzględniając aspekty ekologiczne (ecology), ochronę siedlisk (habitat conservation) oraz oróznorodności (bibiodiversity conservation). Badania oparto na kompleksowej ocenie, co pozwala ocenić ekologiczna odporność (ecological resilience) i funkcjonowanie ekosystemów górskich (mountain ecosystems) rzek. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, że zaprezentowane w publikacji wyniki stanowią efekt ścisłego powiązania działalności naukowej z procesem kształcenia. Promotorzy w ramach prac magisterskich realizowanych w Zakładzie Ekologii i Ochrony Środowiska aktywnie włączają studentów w badania naukowe, umożliwiając im zdobywanie praktycznych kompetencji badawczych w zakresie ochrony siedlisk (habitat restoration) i monitoringu gatunków zagrożonych (endangered species). Najlepsze rezultaty tych działań nie pozostają jedynie elementem toku studiów, lecz są opracowywane i publikowane w czasopismach naukowych, stanowiąc istotny wkład studentów w rozwój wiedzy o środowisku przyrodniczym (ochrona przyrody, nature conservation; bioróznorodność obszarów górskich, mountain biodiversity) oraz formułowaniu celów ochrony (conservation targets) i wskazówek do zarządzania środowiskiem (environmental management).

Powiązane strony:  https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

db9aef46-204b-4668-a6ae-31948e2658ec.pdf

SDG 6 keywords: river, freshwater resources, river basins, European Water Framework Directive, clean and drinking water, wastewater

SDG 15 keywords: ecology, ecosystems, nature conservation, biodiversity conservation, conservation targets, mountain ecosystems, mountain biodiversity, habitat conservation, habitat restoration, endangered species, environmental management, ecological resilience

dr hab. Aneta Bylak, prof. UR w Zarządzie Głównym PTH

 

 

Rok 2025 przyniósł wiele dobrych wiadomości związanych z rozwojem pracowników Wydziału Technologiczno-Przyrodniczego. Jednym z takich osiągnięć jest wybór dr hab. Anety Bylak, prof. UR (kierownik Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska) do Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Hydrobiologicznego (PTH), który w nowym składzie domyka pierwszy rok swojej trzyletniej kadencji (2025-2028). Zarząd Główny PTH jest centralnym organem zarządzającym stowarzyszenia, a wybory na obecną kadencję odbyły się podczas tegorocznego, XXVI zjazdu Hydrobiologów Polskich, 18 września. To niezwykle ważne wydarzenie dla środowiska naukowego integrującego badaczy zajmujących się funkcjonowaniem i ochroną ekosystemów wodnych (Ecosystems, aquatic environment), które wyznacza kierunki dalszej działalności Towarzystwa oraz instytucji wspierających. Polskie Towarzystwo Hydrobiologiczne (PTH) zrzesza niemal 400 członków, zatrudnionych w 30 jednostkach naukowych w Polsce. Są oni specjalistami w zakresie funkcjonowania, ochrony i renaturyzacji wód (freshwater and groundwater, river, water quality, clean water) oraz przeciwdziałania problemom takim jak susza (drought) czy niedobór wody (water scarcity). Reprezentują nauki przyrodnicze i inżynieryjne. Natomiast Zarząd Główny PTH odpowiada przede wszystkim za kierowanie bieżącą działalnością PTH zgodnie ze statutem i uchwałami Walnego Zgromadzenia Delegatów, koordynację działań i współpracę z regionalnymi oddziałami Towarzystwa, promowanie badań naukowych w zakresie hydrobiologii, organizację i wspieranie zjazdów oraz seminariów naukowych, a także aktywnie angażuje się w ochronę zasobów wodnych (water resources) i bioróżnorodności (biodiversity). PTH apelowało m.in. o wstrzymanie realizacji planów dalszej regulacji Odry, Wisły i innych rzek (river) oraz stworzenie planu zmniejszenia negatywnego wpływu człowieka na wody powierzchniowe i podziemne (aquatic environment, freshwater and groundwater). Ważnym elementem działalności Towarzystwa jest również wspieranie młodych naukowców oraz popularyzacja wiedzy o ekosystemach (ecosystems) wodnych i ochronie środowiska i przyrody (environment conservation, nature conservation), w tym zagadnień związanych z jakością wody (water quality), ochroną gatunków (species) i zachowaniem różnorodności biologicznej (biodiversity).

Powiązane strony:  https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: aquatic environment, water resources, water quality, drought, freshwater and groundwater, river, water scarcity

SDG 15 keywords: ecosystems, biodiversity, species, nature conservation, environment conservation

 

 

Nasi pracownicy na EKOGALI 2025

 

W dniach 13-14 grudnia 2025, w hali Centrum Wystawienniczo-Kongresowego w Jasionce odbyła się EKOGALA, w której wzięli także udział pracownicy Uniwersytetu Rzeszowskiego. W drugi dzień wystawy o ofercie dydaktycznej, ale także prowadzonych badaniach opowiadali nasi pracownicy. Była to doskonała okazja do zaprezentowania wszystkich kierunków Wydziału Technologiczno-Przyrodzniczego, w tym Ochrony środowiska (environmental protection) czy Informatyki środowiskowej. W pobliżu stoiska Wydziału słychać było rozmowy o zagrożeniach zasobów wody (water resources)w naszym kraju, roli hydroekologów w utrzymywaniu dobrego stanu środowisk wodnych (freshwater resources) oraz wpływie suszy (drought) na stan ekologiczny rzek (river) i całych ekosystemów (ecosystem). Omawiając ofertę dydaktyczną podkreślano istniejące specjalności skupiające się na ochronie i zarządzaniu zasobami przyrody, zarządzaniu środowiskiem wodnym, ochronie środowiska agrarnego oraz ochronie i kształtowaniu terenów rolniczych, z uwzględnieniem wymogów wynikających z Europejskiej Dyrektywy Wodnej (European Water Framework Directive) i potrzeb utrzymania wody pitnej (clean and drinking water). Zaprezentowano też możliwość zastosowania nowoczesnych narzędzi informatycznych w zarządzaniu danymi środowiskowymi, czyli obszaru, w którym specjalizuje się kierunek Informatyka środowiskowa. Ten nowy kierunek studiów obejmuje zarówno programowanie i tworzenie aplikacji, przez zastosowania GIS, aż po wykorzystanie technologii cyfrowych w rolnictwie precyzyjnym, wspierając monitorowanie stanu ekosystemów (ecosystem health) i ochronę różnorodności biologicznej (biodiversity conservation). Osoby odwiedzające stoisko WTP usłyszeli również, że zachowanie walorów środowiska na obszarach wiejskich, jako zaplecza produkcji żywności i przestrzeń życia wielu gatunków roślin i zwierząt, to jeden z ważniejszych filarów współczesnej ochrony środowiska (biodiversity conservation). Klimat, ukształtowanie powierzchni, dostęp do zasobów wodnych (freshwater resources) oraz jakość gleb to podstawowe naturalne uwarunkowania środowiskowe, które w znaczący sposób wpływają nie tylko na poziom opłacalności i efektywności produkcji rolnej, lecz przede wszystkim na jakość pozyskiwanych surowców spożywczych i wytwarzanej żywności. Zwracano uwagę, że właściwe gospodarowanie tymi zasobami, ich ochrona oraz racjonalne wykorzystanie mają bezpośrednie przełożenie na bezpieczeństwo żywnościowe, wartość odżywczą produktów oraz zdrowie człowieka, a także na zachowanie zasobów przyrody dla przyszłych pokoleń, w tym ochronę rzek (river), wód pitnych (clean and drinking water) i ekosystemów (ecosystem) w regionie.

Powiązane strony:  https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: river, freshwater resources, water resources, drought, river basins, European Water Framework Directive, clean and drinking water

 

 

Mikropoświadczenia dla studentów kierunku Ochrona środowiska

 

 

W ostatni piątek, 12.12.2025, kierunek Ochrona środowiska (ecology) na spotkaniu w sprawie nawiązania współpracy z Instytutem Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE PIB), reprezentowała dr hab. Aneta Bylak, prof. UR. Spotkanie dotyczyło udziału w programie projektu aplikacji „ODZNAKA+” w zakresie wystawiania dodatkowych poświadczeń cyfrowych (mikropoświadczeń), potwierdzających zdobycie konkretnych umiejętności lub zestawów wiedzy, dla studentów kierunków związanych m.in. z biodiversity conservation, environmental conservation oraz ochroną ekosystemów wód powierzchniowych (freshwater ecosystems) i rzek (rivers). Program i aplikacja „Odznaka+” to innowacyjne narzędzie opracowane przez IBE PIB w ramach Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji (ZSK). Jego głównym celem jest cyfrowe potwierdzanie, gromadzenie oraz udostępnianie umiejętności i kompetencji zdobywanych w procesie uczenia się przez całe życie, w tym w obszarach związanych z ochroną ekosystemów (ecosystems), monitorowaniem dzikiej fauny (wildlife), zachowaniem bioróżnorodności środowisk wodnych (freshwater biodiversity), zapobieganiem (environmental degradation) czy reagowaniem na zmiany środowiskowe (environmental change). Kluczowym elementem programu są mikropoświadczenia, które umożliwiają potwierdzanie konkretnych kompetencji, również w zakresie ochrony endangered species, działań na rzecz ochrony bioróżnorodności (biodiversity conservation) oraz utrzymania dobrego stanu rzek (rivers) i ekosystemów wodnych (freshwater ecosystems). Mogą być one wydawane nie tylko instytucjom, lecz przede wszystkim użytkownikom indywidualnym, takim jak studenci czy absolwenci. Dzięki temu rozwiązaniu możliwe jest elastyczne i szybkie reagowanie na potrzeby rynku pracy oraz zwiększanie konkurencyjności zawodowej uczestników programu. Mamy nadzieję, że już w semestrze letnim roku akademickiego 2025/2026 nasi studenci będą mogli skorzystać z pierwszych certyfikatów oferowanych w ramach programu „Odznaka+”, zdobywając jednocześnie wiedzę i kompetencje niezbędne w pracy na rzecz ochrony środowiska, ekologii (ecology), zachowania różnorodności biologicznej (biodiversity conservation) oraz ochrony rzek (rivers) i ekosystemów wodnych (freshwater ecosystems and freshwater biodiversity).

SDG 6 keywords: rivers, freshwater biodiversity, freshwater ecosystems

 

 

 

Uroczyste podsumowanie projektu UTW UR

 

 

9 grudnia 2025 r. w auli Uniwersytetu Rzeszowskiego odbyło się oficjalne podsumowanie projektu „Seniorzy poznają dziedzictwo Podkarpacia” realizowanego przez Stowarzyszenie Przyjaciół Uniwersytetu Trzeciego Wieku przy Uniwersytecie Rzeszowskim. Program miał na celu aktywizację słuchaczy UTW przez edukację oraz poznawanie kulturowego, artystycznego i przyrodniczego dziedzictwa regionu. Z tej okazji wykład pt. „Dziedzictwo naturalne Podkarpacia” wygłosił prof. dr hab. Krzysztof Kukuła (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska), specjalista z zakresu ekologii (ecology) Karpat, który w niezwykle przystępny sposób połączył bogatą, wieloletnią wiedzę naukową z ciekawymi przykładami z własnych badań terenowych. W swoim wystąpieniu Profesor nie tylko przedstawił unikatowe walory przyrodnicze regionu, ale również zwrócił uwagę na znaczenie regionu dla ochrony bioróżnorodności (biodiversity conservation) oraz konieczność podejmowania świadomych działań na rzecz ochrony srodowiska (environmental conservation), zwłaszcza w obliczu zachodzących zmian środowiska (environmental change), lokalnie postępującej degradacji środowiska (environmental degradation) naturalnego. Zaakcentował konieczność podejmowania świadomych działań na rzecz ochrony ekosystemów (ecosystems) Podkarpacia. Prelegent podkreślił również wyjątkową wartość karpackich rzek (rivers) i potoków, wskazując na ich znaczenie dla utrzymania bioróżnorodności wód śródlądowych (freshwater biodiversity) oraz ochrony wrażliwych ekosystemów słodkowodnych (freshwater ecosystems), w których bytują liczne gatunki dzikich zwierząt (wildlife), w tym także gatunki zagrożone (endangered species). Dzięki umiejętności barwnego opowiadania oraz pasji, z jaką profesor mówił o przyrodzie, wykład stał się inspirującą opowieścią o bogactwie naturalnym, które warto poznawać, chronić i przekazywać kolejnym pokoleniom. Profesor K. Kukuła swój wykład zilustrował własnymi pięknymi fotografiami.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/uniwersytet/utw/stowarzyszenie-przyjaciol-utw/relacja-z-uroczystego-podsumowania-projektu-seniorzy-poznaja-dziedzictwo-podkarpacia

SDG 15 keywords: ecology, biodiversity conservation, environmental conservation, environmental change, environmental degradation, ecosystems, wildlife, endangered, species

 

 

Warsztaty dotyczące ochrony środowiska

 

 

 

 

Tuż przed Mikołajkami, 5 grudnia na naszym Wydziale gościli uczniowie II Liceum Ogólnokształcącego w Dębicy, którzy wzięli udział w warsztatach, wykładach i pokazach. Spotkanie stało się okazją do poznania pracy naukowców zajmujących się ochroną środowiska „od kuchni” oraz do odkrywania ciekawych zjawisk przyrodniczych. Młodzież wzięła udział w trzech różnorodnych blokach zajęciowych, przygotowanych przez pracowników Wydziału Technologiczno-Przyrodniczego. Jeden z bloków tematycznych poprowadziły dr hab. Teresa Noga, prof. UR (Zakład Gleboznawstwa, Chemii Środowiska i Hydrologii) oraz dr Natalia Kochman-Kędziora z Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska. Podczas warsztatów zatytułowanych „Zoom na naturę – komórka, tkanka i organizm pod mikroskopem” uczniowie, pod czujnym okiem prowadzących, samodzielnie wykonywali preparaty mikroskopowe, ucząc się prostych technik laboratoryjnych i pracy z mikroskopem. Dzięki temu mogli z bliska obserwować struktury roślinne, dostrzegając detale niewidoczne gołym okiem.

Zajęcia pozwoliły również zrozumieć, jak funkcjonują ekosystemy wodne (aquatic ecosystems), w tym rzeki (rivers). Uczniowie poznali znaczenie ochrony bioróżnorodności (biodiversity conservation), a także mieli okazję przyjrzeć się różnym gatunkom roślin (plant species). Zajęcia wzbudziły duże zainteresowanie, a uczestnicy chętnie zadawali pytania i dzielili się swoimi spostrzeżeniami. Warsztaty nie tylko poszerzyły ich wiedzę, ale także pokazały, jak pasjonujące i różnorodne może być zarządzanie środowiskiem (environmental management) i praca badawcza. Liczymy, że to spotkanie stanie się impulsem do dalszego rozwijania naukowych pasji i ponownego odwiedzenia naszego Wydziału i Zakładu.

SDG 15 keywords: biodiversity conservation, environmental management, plant species

SDG 6 keywords: rivers, aquatic ecosystems

 

 

Zakończenie pierwszego etapu projektu ochrony ekosystemów i krajobrazu

 

 

 

Miło nam poinformować, że właśnie zakończono pierwszy etap projektu dotyczącego ochrony obszarów chronionego krajobrazu województwa podkarpackiego, którego kierownikiem jest prof. dr hab. Krzysztof Kukuła. W związku z tym, na stronie Uniwersytetu Rzeszowskiego opublikowano notatkę podsumowującą ten etap:

Dbamy o potencjał środowiska pod kątem turystyki, rekreacji i walorów krajobrazowych!

Za nami pierwszy etap realizacji unijnego projektu, który ma na celu opracowanie nowych dokumentów planistycznych dla 13 obszarów chronionego krajobrazu (OCHK) na Podkarpaciu. Zespół naukowców z Uniwersytetu Rzeszowskiego zakończył właśnie prace nad metodyką badań.

- Jest to kluczowa część projektu, zawierająca ponad 200 stron szczegółowego opisu działań, które mają posłużyć do przygotowania pełnej dokumentacji. Metodyka badań jest jak instrukcja, która wyznacza, co i w jakiej kolejności należy robić. To swoisty zbiór zasad i procedur, określający, jak prowadzić badania, aby uzyskać rzetelny wynik – wyjaśnia prof. Krzysztof Kukuła (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska), który kieruje zespołem badawczym.

Dokumenty dla 13 OCHK-ów opracowuje 15-osobowy zespół naukowców z Uniwersytetu Rzeszowskiego, a dokładnie spółka celowa uniwersytetu – INVENTUR. Dokumentacja będzie kosztowała prawie 4 mln złotych. Unijne dofinansowanie na ten cel z programu regionalnego Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021-2027, otrzymał Departament Ochrony Środowiska UMWP, który realizuje projekt.

– Podkarpackie konsekwentnie inwestuje w ochronę cennych przyrodniczo terenów (i ochronę bioróżnorodności – biodiversity conservation). To nasz wielki potencjał, w oparciu o który chcemy rozwijać region. A do tego potrzebujemy nowoczesnych narzędzi planistycznych, takich jak dokumentacja dla OCHK-ów - mówi Anna Huk członek zarządu województwa.

Naukowcy muszą precyzyjnie opisać środowisko na obszarze o powierzchni blisko 0,5 mln hektarów, dlatego konieczne działania podzielono na obszary tematyczne i kilka poziomów analiz.

- Ten olbrzymi teren badań podzieliliśmy na kwadraty o boku 1 x 1 km. W rezultacie został on pokryty siatką składającą się z prawie 7,5 tysiąca oczek – wyjaśnia prof. Krzysztof Kukuła.

W każdym takim kwadracie naukowcy będą oceniać różne elementy, np. potencjał środowiska pod kątem m.in. występowania dużych ssaków (wildlife) albo cennych gatunków roślin, gatunków zagrożonych (endangered species), potencjał turystyczny czy rekreacyjny, a także krajobrazowy.

Zgodnie z przygotowaną metodyką dla każdego obszaru chronionego (protected area) krajobrazu sporządzone zostaną mapy tematyczne w formie cyfrowej. Podstawą ich przygotowania będzie system informacji geograficznej (GIS).

- Opracowana metodyka oceny obszarów chronionego krajobrazu, pozwoli przygotować dokument zawierający szereg warstw tematycznych, który pokaże wartość przyrodniczą i krajobrazową Podkarpacia, wskaże cenne ekosystemy (ecosystems), wyróżniające się krajobrazy oraz tereny o największym potencjale turystycznym i rekreacyjnym, a także zidentyfikuje zagrożenia dla korytarzy ekologicznych - mówi Andrzej Kulig, dyrektor Departamentu Ochrony Środowiska UMWP.

- Aby opracować ten dokument musimy zebrać tysiące danych! Chociażby ze względu na olbrzymi rozmiar obszaru, który jest analizowany. Dlatego, obok analiz opartych na technikach GIS, ważną rolę w naszych pracach odgrywać będzie sztuczna inteligencja (AI), która zostanie wykorzystana do automatyzacji analiz, uczenia maszynowego i przetwarzania zebranych zbiorów danych – wyjaśnia prof. Kukuła z Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Końcowym wynikiem analiz będą syntetyczne opracowania waloryzacji obszarów chronionego krajobrazu wraz z rekomendacjami ochrony.

- Dokumentacja dotycząca ochrony trzynastu OCHK-ów ma być gotowa do końca 2027 roku. Opracowanie - poprzez to, iż dokładnie określi stan zachowania walorów przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych tych terenów - pozwoli wyłonić tereny dla nas najcenniejsze, co jest ważne zarówno dla ich ochrony, jak i rozwoju regionu w obszarze turystyki – dodaje Magdalena Radecka – Gibała, kierownik oddziału ds. ochrony bioróżnorodności, przyrody i krajobrazu w UMWP.

Co to są obszary chronionego krajobrazu?

Obszary chronionego krajobrazu są to wyróżniające się krajobrazowo tereny o zróżnicowanych ekosystemach (lądowych i wodnych – terrestrial ecosystems, freshwater ecosystems), cenne ze względu na ich walory turystyczne, ale także ze względu na to, iż pełnią ważną funkcję korytarzy ekologicznych czyli dróg przemieszczania się roślin i zwierząt pomiędzy siedliskami, umożliwiając im tym samym przetrwanie, pomimo niekorzystnych zmian w środowisku. Mogą to być np. doliny rzek (rivers), inne ekosystemy wodne (aquatic ecosystems), kompleksy leśne (forests), ciągi wzgórz, mokradła (wetlands) czy torfowiska.

Powiązane strony:  https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/wydzial/aktualnosci/zakonczenie-pierwszego-etapu-projektu-dotyczacego-ochrony-obszarow-chronionego-krajobrazu-wojewodztwa-podkarpackiego

SDG 15 keywords: biodiversity conservation, wildlife, endangered species, protected area, ecosystems, terrestrial ecosystems, freshwater ecosystems, forests, wetlands,

 

 

Nasza absolwentka wyróżniona Dyplomem Uznania Rektora

 

 

 

27 października podczas posiedzenia Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego odbyła się uroczystość wręczenia Dyplomów Uznania Rektora dla najlepszych absolwentów roku akademickiego 2024/2025. Rektor prof. dr hab. Adam Reich wraz z Prorektor ds. Studenckich i Kształcenia prof. dr hab. Sabiną Grabowską uhonorowali trzynastu absolwentów, którzy w trakcie studiów wyróżnili się szczególnymi osiągnięciami naukowymi, zaangażowaniem oraz wzorową postawą akademicką. W gronie nagrodzonych znalazła się również pani mgr inż. Oliwia Delimata, absolwentka kierunku Ochrona środowiska. W czerwcu bieżącego roku pani Oliwia obroniła pracę magisterską pt. „Strategiczne oddziaływanie czynników antropogenicznych na ekosystem (ecosystem) rzeki (river) podgórskiej”, przygotowaną pod kierunkiem dr hab. Anety Bylak, prof. UR (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska). Badania mgr inż. O. Delimaty wpisują się w aktualne wyzwania związane z ochroną zasobów wód śródlądowych (freshwater resources), oceną zdrowia ekosystemu (ecosystem health) oraz przeciwdziałaniem skutkom suszy (drought) w zlewniach rzek (river basins), a także odnoszą się do założeń Europejskiej Ramowej Dyrektywy Wodnej (European Water Framework Directive), której jednym z kluczowych celów jest zapewnienie czystej i zdatnej do picia wody (clean and drinking water) oraz szeroko pojęta ochrona bioróżnorodności (biodiversity conservation). Obecnie nasza absolwentka jest pracownikiem w Narodowym Parku Gór Stołowych. Jeszcze jako studentka, podczas studiów II stopnia, wykazywała się zarówno aktywnością naukową, jak i sportową oraz aktywnie angażowała się w promocję Uniwersytetu i Wydziału, m.in. prowadząc warsztaty dla młodzieży. Serdecznie gratulujemy pani Oliwii Delimacie otrzymanego wyróżnienia oraz życzymy dalszych sukcesów i satysfakcji z pracy zawodowej.

Powiązane strony:  https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/wydzial/aktualnosci/dyplom-uznania-rektora-dla-absolwentki-kierunku-ochrona-srodowiska

SDG 15 keywords: ecosystem, ecosystem health, biodiversity conservation

 

 

26 października 2025

O oczkach wodnych podczas warsztatów

 

 

 

25 października 2025 roku odbyły się warsztaty, w których udział wzięli przedstawiciele Stowarzyszenia Endorfina ze Zbydniowa - uczestnicy w różnym wieku, połączeni wspólną pasją do poznawania przyrody. Warsztaty odbywały się pod wspólnym hasłem "Puść oczko do oczka – czyli ożywiamy staw, by ożywić wspólnotę!" Uczestnicy wzięli udział w trzech, nieco różniących się tematyką warsztatach, w tym dwóch prowadzonych przez pracowników Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska. Pierwszą część warsztatów poprowadziła dr hab. Aneta Bylak, prof. UR. W tej części odbył się krótki wykład na temat funkcjonowania, zagrożeń i ochrony ekosystemów wodnych (aquatic ecosystems). Poruszono również zagadnienia związane z jakością wody pitnej (drinking water quality), wpływem suszy (drought) na lokalne zbiorniki, a także znaczeniem zasobów wód śródlądowych i podziemnych (freshwater and groundwater) dla zachowania równowagi w przyrodzie. Następnie uczestnicy mieli okazję przyjrzeć się z bliska zwierzętom zamieszkującym środowiska wodne (aquatic environments) – te najmniejsze, tzn. owady wodne, obserwowano przez lupę. Poznali również iele interesujących ciekawostek na temat gatunków (species) występujących w karpackich rzekach (rivers). W drugiej części, współprowadzonej przez dr Natalię Kochman-Kędziorę, uczestnicy zgłębiali tajemnice świata „mikro” poprzez obserwacje organizmów wodnych pod mikroskopem. Uczestnicy z entuzjazmem dzielili się swoimi obserwacjami, często zwracając uwagę na to, jak ogromne znaczenie ma właściwe gospodarowanie wodą i ograniczanie ilości powstających zanieczyszczeń (wastewater), zwłaszcza w kontekście narastającego problemu niedoboru wody (water scarcity). Wielu uczestników podkreślało, że odkrywanie tajemnic podwodnego świata w tak praktyczny sposób to nie tylko nauka, ale i świetna zabawa.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

 

 

25 października 2025

Realizujemy nadzór ichtiologiczny w Sanie!

 

 

 

Zespół hydrobiologów z Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska, nadzorował prace wykonywane w granicznym odcinku koryta rzeki (river) San. Zadaniem zespołu było wskazanie sposobów postępowania zapewniających dobrą jakość wody (water quality) i bezpieczeństwo ekologiczne rzeki w okresie realizacji prac utrzymaniowych. Ponadto zespół badawczy miał za zadanie, celem ochrony dzikiej fauny (wildlife), odłowić ryby i minogi oraz sprawdzić ww. odcinek rzeki pod kątem ewentualnego występowania chronionych gatunków (species) małży. San w swoim górnym biegu jest bardzo dobrze zachowaną, małą rzeką fliszową o charakterze krzemianowym, z ichtiofauną o naturalnej strukturze i cennych siedliskach dla innych przedstawicieli fauny wodnej. Podkreślić należy występowanie na tym odcinku kilku gatunków chronionych, oraz gatunków umieszczonych w załącznikach dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory oraz gatunków zagrożonych (endangered species) wyginięciem. Przed przystąpieniem do prac na rzece, zwierzęta po odłowieniu przez zespół kierowany przez prof. dra hab. Krzysztofa Kukułę oraz dr hab. Anetę Bylak, prof. UR, zostały przeniesione w strefę poza zakres realizowanych prac, w inne odpowiadające im odcinki rzeki. Zabiegi te miały duże znaczenie dla ochrony bioróżnorodności (biodiversity conservation) Sanu, ochrony siedlisk (habitat conservation) oraz utrzymaniu zdrowia całego ekosystemu (ecosystem health).

SDG 15 keywords: Wildlife, Species, endangered species, biodiversity conservation, habitat conservation, ecosystem health

 

 

Salon Maturzystów Perspektywy 2025

 

 

 

W dniach 25-26 września na Uniwersytecie Rzeszowskim odbył się Salon Maturzystów Perspektywy, połączony z Dniem Otwartym Uniwersytetu Rzeszowskiego. Dwa dni obfitowały w spotkania z setkami uczniów stojących przed wyborem studiów i przyszłej ścieżki zawodowej. Swoje stoisko podczas wydarzenia miał także Wydział Technologiczno-Przyrodniczy UR, na którym ofertę edukacyjną zaprezentowali także pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska. Towarzyszyli im studenci kierunku Ochrona środowiska. Obecność i zaangażowanie studentów w rozmowy z maturzystami pokazało jak wielkie pasje mają nasi studenci. To właśnie dzięki ich opowieściom kandydaci mogli usłyszeć z pierwszej ręki o zajęciach terenowych dotyczących ekologii (ecology), zarządzania środowiskiem (environmental management), badań prowadzonych w ekosystemach wód śródlądowych (freshwater ecosystems), analizie stanu zachowania lasów (forests) i rzek (rivers), ocenie jakości wody (water quality), a także o narzędziach do oceny gleby i wody (soil and water assessment tool) wykorzystywanych w analizach środowiskowych. o właśnie te doświadczenia oraz codzienne wyzwania i satysfakcja płynąca ze studiowania na kierunku ochrona środowiska sprawiły, że maturzyści mogli jeszcze lepiej poznać praktyczny wymiar przyszłych studiów i pracy w sektorze ochrony środowiska (environmental conservation).

SDG 15 keywords: forests, ecology, soil and water assessment tool, environmental conservation

 

 

 

Ocena stanu ekologicznego ekosystemów wodnych w Europie

 

 

 

Pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska realizują kolejny projekt dotyczący oceny wpływu czynników antropogenicznych na środowisko (environmental impact), które mogą negatywnie wpływać na bioróżnorodność (biodiversity). W ramach projektu naukowcy zajmują się oceną stanu ekologicznego i jakości wody (water quality) ekosystemow słodkowodnych (freshwater ecosystems) w Polsce. Projekt koncentruje się na ocenie stanu rzek (river), w tym zanieczyszczeń wody (water pollutant) oraz monitoringu substancji priorytetowych (organizmy zanieczyszczone – contaminated) w tkankach organizmów wodnych. Jest realizowany przez zespół badawczy kierowany przez prof. dra hab. Krzysztofa Kukułę i dr hab. Anetę Bylak, prof. UR. Z Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska (environmental conservation). Kwota przewidziana na badania to prawie 171 000 zł. Bieżący projekt obejmuje 49 wytypowanych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska jednolitych części wód powierzchniowych (JCWP), a prace terenowe, laboratoryjne i studyjne odbywają się według ścisłe określonych zasad i odpowiednio dobranych narzędzi oceny (water assessment tool). Badania mają na celu dostarczenie rzetelnej wiedzy o stanie wód powierzchniowych, niezbędnej do podejmowania działań na rzecz poprawy ich jakości oraz ochrony przed zanieczyszczeniami. Działania te powinny zapewnić ochronę (conservation) przed degradacją środowiska (environmental degradation), powodowaną przez eutrofizację oraz dopływ związków przenikających do wód oraz gleby i kumulujących się zarówno w roślinach uprawnych jak i tkankach zwierząt wodnych. Substancje priorytetowe obejmują przede wszystkim związki podlegające bioakumulacji i biomagnifikacji (np. rtęć i jej związki, dioksyny, czy heksachlorobenzen). To kolejny rok, w którym pracownicy Zakładu pełnią rolę ekspertów aktywnie zaangażowanych w monitoring wód płynących w Polsce, ocenę zmian środowiskowych (environmental change) oraz ochronę bioróżnorodności słodkowodnej (freshwater biodiversity). Ich wiedza i doświadczenie przyczyniają się do lepszego poznania stanu ekosystemów (ecosystems) polskich rzek i stanowią wsparcie procesu kształtowania zarówno krajowej jak i europejskiej polityki zarządzania środowiskiem (environmental management).

SDG 15 keywords: environmental impact, biodiversity, environmental conservation, water assessment tool, conservation, environmental degradation, freshwater biodiversity, environmental change, environmental management

 

 

Profesor Krzysztof Kukuła ekspertem na Kongresie SERiA

 

 

 

W dniach 2-4 września 2025 roku w Świlczy koło Rzeszowa odbył się 31. Kongres Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu (SERiA) pod hasłem „Wyzwania dla agrobiznesu i obszarów wiejskich”. Organizatorem wydarzenia był m.in. Uniwersytet Rzeszowski. Ten Kongres to jedno z najważniejszych cyklicznych wydarzeń naukowych w Polsce, gromadzące co roku międzynarodowe grono specjalistów zajmujących się problematyką bezpieczeństwa żywnościowego (food and nutrition security), funkcjonowaniem systemów rolniczych (farming systems), rozwoju obszarów wiejskich (rural development) oraz agroekologii (agroecology). Dyskusja odbywała się w kilku panelach tematycznych. W panelu „Wieś i rolnictwo na obszarach górskich i podgórskich – uwarunkowania ekonomiczne, przyrodnicze i społeczne”, jako ekspert z zakresu ekologii i ochrony środowiska, wziął udział prof. dr hab. Krzysztof Kukuła, dyrektor Instytutu Nauk Rolniczych, Ochrony i Kształtowania Środowiska (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska). Podczas dyskusji poruszano zagadnienia kluczowe dla przyszłości regionów górskich i podgórskich, akcentując znaczenie nie tylko aspektów ekonomicznych w produkcji rolnej (agricultural production) oraz potrzeby wdrażania innowacji rolniczych (agricultural innovation), lecz także uwarunkowań środowiskowych i przyrodniczych oraz ich wpływu na rozwój regionu. Dyskusje w ramach paneli, w których uczestniczyli eksperci z różnych dziedzin, pokazały, jak istotne dla wdrażania założeń rolnictwa zrównoważonego (sustainable agriculture) jest łączenie wiedzy i doświadczenia z różnych perspektyw - gospodarczej, społecznej oraz przyrodniczej.

 

 

Fauna wodna papierkiem lakmusowym renaturyzacji potoków

Tekst alternatywny: Kilkanaście małych ryb pływających w przezroczystej butelce trzymanej przez osobę, na tle płynącej rzeki.

 

 

Na ostatniej konferencji, XVI Zjazdu Hydrobiologów Polskich w Szczecinie-Międzyzdrojach, dr hab. Aneta Bylak, prof. UR z Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska, zaprezentowała wyniki wieloletnich badań w potokach karpackich w referacie „Fauna wodnej jako „papierek lakmusowy” skuteczności renaturyzacji potoków górskich”. Badania te wpisują się w szeroki nurt ochrony środowiska (environment conservation) i ochrony przyrody (nature conservation), koncentrując się na funkcjonowaniu środowiska wodnego (aquatic environment), oraz roli ekosystemów (ecosystems) rzecznych w zachowaniu zasobów wody czystej (clean water) oraz dobra jakość wody (water quality) w ekosystemach górskich. W czasie wystąpienia i dyskusji kuluarowej autorzy dyskutowali na temat tego, że gospodarka leśna może zwiększać dopływ drobnych osadów do koryt, a transport drewna wymaga wielokrotnego przekraczania koryt i budowy obiektów hydrotechnicznych. Nawet niewielkie obiekty zaburzają ciągłość potoków, sprzyjają nadmiernej erozji dna poniżej i akumulacji osadów powyżej, co zmniejsza , co w konsekwencji zmniejsza zróżnicowanie siedlisk, negatywnie wpływa na bioróżnorodność (biodiversity) oraz skład gatunkowy (species) fauny zasiedlającej górskie rzeki (river), istotne dla obiegu wód powierzchniowych i podziemnych (freshwater and groundwater). Badaniami objęto zlewnie dwóch potoków górskich – jeden bez obiektów hydrotechnicznych w korycie, a drugi z progami przeciwrumowiskowymi i przepustami rurowymi. Aby ocenić realne skutki renaturyzacji, dokonano analizy siedlisk oraz oceny struktury fauny wodnej. Analizy opierały się na długoterminowej ocenie (2009–2022) reakcji ryb i bezkręgowców na likwidację barier i odbudowę siedlisk, co ma szczególne znaczenie w warunkach nasilającego się zjawiska suszy (drought) i narastających problemów niedoboru wody (water scarcity). Wskazano liczne pozytywne skutki zastosowania ramp głazowych w renaturyzacji małych górskich cieków. Przywrócona ciągłość ekologiczna i rekonstrukcja siedlisk w korycie zapewniały rybom żerowiska, tarliska i miejsca wzrostu narybku. Wykazano również wzrost potencjału siedliskowego przebudowanych odcinków dla bezkręgowców reo-litofilnych. Odtworzone bystrza sprzyjały wypłukiwaniu drobnych osadów, oferując mikrorefugia dla bezkręgowców typowych dla cieków górskich i zwiększając różnorodność makrozoobentosu, co bezpośrednio przekłada się na poprawę funkcjonowania ekosystemów wodnych (aquatic environment). Wskazano, że aby umożliwić najbardziej wiarygodną ocenę skutków działań i wczesne wykrycie potrzeby korekt, ocena skutków renaturyzacji powinna być prowadzana przez dłuższy okres. Konieczne jest też monitorowanie zmian, które mogą wystąpić w przebudowanych odcinkach potoków, zwłaszcza w kontekście ochrony zasobów wód powierzchniowych i podziemnych (freshwater and groundwater).

Powiązane strony: https://zjazdpth2025.usz.edu.pl/ksiazka-abstraktow/

SDG 6 keywords: aquatic environment, clean water, water quality, drought, freshwater and groundwater, river, wastewater, water scarcity

 

Zagrożenia ekosystemów wód płynących

Tekst alternatywny: Potok górski o skalistym dnie płynąy wśród gęstych, zielonych drzew i bujnej roślinności w naturalnym leśnym krajobrazie.

 

 

Na ostatniej konferencji, XVI Zjazdu Hydrobiologów Polskich w Szczecinie-Międzyzdrojach, prof. dr hab. Krzysztof Kukuła i dr hab. Aneta Bylak, prof. UR z Zakładu Ekologii (ecology) i Ochrony Środowiska, zaprezentowali poster pt. „Zagrożenia ekosystemów wód płynących generowane przez bambusy z rodzaju Phyllostachys spp. – czy strefy przybrzeżne naszych rzek czeka kolejna inwazja?” przedstawiający zaskakujący temat – ekspansji bambusów nad jedną z podkarpackich rzek (river). Autorzy podkreślili, że jednym z najlepiej poznanych korytarzy inwazji obcych gatunków roślin są właśine zlewnie rzek (river basins) oraz ich doliny, które pełnią kluczową rolę w funkcjonowaniu środowiska wodnego (aquatic environment). W zlewni Sanu stwierdzono liczne obce gatunki roślin, które pierwotnie były uprawiane w celach ozdobnych, takie jak rdestowce czy kolczurka klapowana. Gatunki te wpływają negatywnie na lokalne ekosystemy (ecosystems), prowadząc do spadku różnorodności biologicznej (biodiversity) oraz zaburzeń struktury siedlisk. Pula obcych gatunków (alien species) roślin (plant species) rozprzestrzeniających się w strefie brzegowej rzek stale się powiększa, niektóre z nich stają się inwazyjne (invasive), a w ostatnich latach dołączył do nich bambus Bisseta – Phyllostachys bissetii. Nad Lubatówką, gdzie rozrasta się płat tej rośliny, występują wierzby, leszczyna czy bez czarny. Bambus wykazał, że może z nimi konkurować, tworząc płat o dużym zagęszczeniu łodyg. Gatunki z rodzaju Phyllostachys nazywane są „biegnącymi”, mają tendencję do agresywnego rozprzestrzeniania się, a ich wzrost jest efektywny dzięki podziemnym kłączom, co może być szczególnie niebezpieczne w warunkach nasilających się zaburzeń środowiskowych, takich jak susza (drought). Mogą one tłumić rośliny podszytu i wyprzeć rodzime krzewy czy młode drzewka tworząc „monokulturę”. Na podstawie informacji o gatunku, popularności w ogrodnictwie i obserwacji autorów, spekuluje się, że P. bissetii może stać się nowym obcym gatunkiem inwazyjnym w dolinach rzek, stanowiąc poważne wyzwanie dla ochrony przyrody (nature conservation) i ochrony środowiska (environment conservation). Ma on potencjał do zmiany funkcjonowania całego ekosystemu wodnego, poprzez wpływ na makrobezkręgowce, wykorzystujące grubocząstkową materię organiczną (CPOM), tj. rozdrabniacze. Zarośla bambusowe mogą produkować więcej liści niż rośliny rodzime, a tempo ich rozkładu w rzece może być wolniejsze, co przełoży się na zmiany jakości CPOM docierającej do rzeki oraz strukturze makrozoobentosu, tj. głównego ogniwa między producentami a rybami.

Powiązane strony: https://zjazdpth2025.usz.edu.pl/ksiazka-abstraktow/

SDG 6 keywords: river, river basins, aquatic environment

 

27 czerwca 2025

Otwarcie nowe ścieżki historyczno-kulturowej

Tekst alternatywny: Słoneczna ścieżka wijąca się przez bujny, zielony las o gęstej roślinności i jasnym świetle przebijającym przez liście.

 

 

W dniu 21 czerwca 2025 r. w Nadleśnictwie Krasiczyn odbyło się uroczyste otwarcie ścieżki historyczno-kulturowej „Żupianka”. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele Lasów Państwowych, samorządów lokalnych, instytucji nauki, kultury, szkół oraz mieszkańcy regionu. Uniwersytet Rzeszowski reprezentował prof. dr hab. Krzysztof Kukuła, dyrektor Instytutu Nauk Rolniczych, Ochrony i Kształtowania Środowiska, (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska). Nowo otwarta ścieżka, sprzyjająca rozwojowi ekoturystyki (ecotourism) w regionie, została wyznaczona na obszarze o szczególnym znaczeniu historycznym i przyrodniczym. Ścieżka prowadzi przez teren dawnych odwiertów służących do produkcji soli i prezentuje bogactwo tutejszych ekosystemow leśnych (forest ecosystem) oraz związane z nimi tradycje. Ścieżka „Żupianka” została stworzona z myślą o edukacji historycznej i przyrodniczej, a także promocji nieznanych walorów krajobrazowych regionu. To kolejny przykład tego, jak ścieżki przyrodnicze mogą wspierać podnoszenie świadomości i promowanie zrównoważonego wykorzystania ekosystemów. Poprzez bezpośredni kontakt z przyrodą i dobrze zaprojektowane tablice informacyjne, ścieżka „Żupianka” będzie podnosić świadomość turystów na temat ekologii (ecology), funkcji lokalnych ekosystemów (ecosystem function), zasad ochrony przyrody (conservation of nature), ochrony różnorodności biologicznej (biodiversity conservation) regionu oraz zagrożeń, jakim one podlegają.

 

dr hab. Aneta Bylak, prof. UR wyróżniona przez Ecological Society of America

 

Tekst alternatywny: Rzeka płynąca w naturalnym krajobrazie, z drzewami w tle i na prawym brzegu oraz piaszczystą łachą i łąką na lewym brzegu, pod błękitnym niebem z białymi chmurami.

 

 

Miło nam poinformować, że tytuł „Certified Senior Ecologist, Ecological Society of America” został przyznany dr hab. Anecie Bylak, prof. UR, pracownikowi Wydziału Technologiczno-Przyrodniczego (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska),. To duże wyróżnienie dla profesjonalnych ekologów, podkreślające ich rozpoznawalność na szczeblu międzynarodowym. Ecological Society of America (ESA) nagradza tytułem CSE osoby, które mają wyróżniające się wykształcenie i doświadczenie w zakresie ekologii (ecology). Tytuł ten oznacza uznanie dla wieloletniego wkładu w badania, publikacje, działalność edukacyjną i praktyczne zastosowanie wiedzy ekologicznej w ochronie bioróżnorodności (biodiversity conservation) ekosystemów (ecosystem). ESA to jedno z największych i najbardziej wpływowych towarzystw naukowych na świecie zajmujących się ekologią (ecology). Zostało założone w 1915 roku w Stanach Zjednoczonych i zrzesza naukowców, badaczy i specjalistów zajmujących się ekosystemami (ecosystem), bioróżnorodnością (biodiversity) i ochroną środowiska (environmental conservation). ESA promuje rozwój ekologii poprzez publikacje naukowe, konferencje, działalność edukacyjną oraz wsparcie polityk środowiskowych (environmental) opartych na wiedzy naukowej. Poruszane przez media, opinię publiczną i decydentów kwestie związane ze zmianami środowiska (environmental change) są złożone i wpływają na politykę, gospodarkę, oraz lokalne i regionalne wykorzystanie zasobów. Ekologia jako nauka, jest kluczowa dla zrozumienia zmieniającego się środowiska oraz proponowania i oceniania potencjalnych rozwiązań wobec wyzwań, przed którymi stoimy. Wspieranie włączania zasad i koncepcji ekologicznych do procesów decyzyjnych w agencjach ochrony środowiska (environmental conservation) i zarządzania jego zasobami, laboratoriach badań stosowanych, agencjach rządowych i organizacjach pozarządowych, fundacjach i innych organizacjach wymaga specjalistycznej wiedzy ekologów. Gratulujemy naszej Pani Profesor tego szczególnego wyróżnienia.

 

 

 

Piknik Nauki Eksploracje 2025

 

Tekst alternatywny: Dziewczynka w różowej kurtce trzymająca zielony liść klonu, stojąca na zewnątrz w naturalnym otoczeniu.

 

 

W ostatnią sobotę, 24.05.2025, odbył się Piknik Nauki Eksploracje, w którym uczestniczyli także studenci kierunku Ochrona środowiska: inż. Karolina Bartyńska, inż. Gabriela Dzień, inż. Artur Król oraz inż. Szymon Zimek (magistranci, (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska). Piknik Nauki Eksploracje to coroczne wydarzenie organizowane w Rzeszowie, które ma na celu popularyzację nauki i techniki w przystępnej formie oraz propagowanie nowoczesnego modelu przekazywania wiedzy poprzez atrakcyjne pokazy naukowe, warsztaty poznawcze oraz prezentacje. Wydarzenie miało na celu również pokazanie bioróżnorodności (biodiversity) naszego województwa, funkcji ekosystemów (ecosystem function) oraz możliwości ochrony środowiska (environmental conservation) i ochrony przyrody (conservation of nature) w przestrzeni miasta. Główna część wydarzenia, tj. plenerowe spotkanie z nauką pod nazwą „Sobota pełna wrażeń”, odbywała się w centrum Rzeszowa, w pobliżu fontanny multimedialnej i Zamku Lubomirskich. Na kilkudziesięciu stanowiskach zaprezentowały się uczelnie, instytuty naukowe, szkoły, instytucje kultury, organizacje pozarządowe oraz firmy z całej Polski. Piknik Nauki łączy pasję do nauki z zabawą, oferując uczestnikom prowadzonych przez naszych studentów warsztatów niezapomniane wrażenia - możliwość eksploracji różnorodności gatunkowej (species diversity) roślin i zwierząt zasiedlających środowisko wodne (aquatic environment) i poznanie podstaw eksperymentów ekologicznych. Dla naszych studentów była to natomiast wspaniała okazja do poszerzenia swoich kompetencji w zakresie edukacji przyrodniczo-ekologicznej.

 

 

 

 

 

 

Eksperci w projekcie Mount Resilience

Tekst alternatywny: Zielone sosny rosnące na otwartym polu z soczyście zieloną trawą pod jasnym niebem w ciągu dnia, tworząc spokojny, naturalny krajobraz.

 

 

 

O cennych krajobrazach Podkarpacia w Radiu Eska Rzeszów

Tekst alternatywny: Zbliżenie studyjnego mikrofonu pojemnościowego o srebrnej głowicy i czarnym korpusie, zamocowanego w amortyzującym uchwycie, na rozmytym tle studyjnym.

 

 

 

Nowe gatunki na liście gatunków obcych

Tekst alternatywny: Pionowe, zielone pędy bambusa w gęstych zaroślach bambusowych, tworzące naturalny wzór wysokich zielonych łodyg roślin.

 

Dzięki badaniom pracowników Wydziału Technologiczno-Przyrodniczego, w tym prof. dr hab. Krzysztofa Kukuły i dr hab. Anety Bylak, prof. UR (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska) oraz Invasive Species Council, dwa obce gatunki roślin (alien plant species, alien plants) odkryte w strefie przybrzeżnej rzek na Podkarpaciu, tj. miskant olbrzymi oraz fylostachys Bisseta, zostały wpisane na Listę gatunków obcych (alien species) w Polsce! Inwazje biologiczne (biological invasion) obcych gatunków uznawane są obecnie za jedno z największych zagrożeń dla światowej przyrody, powodujących w wielu regionach degradację środowiska (environmental degradation). Tak duża skala tego problemu wynika między innymi z faktu, że jest to jeden z najmniej przewidywalnych i najbardziej dynamicznych procesów przyrodniczych będących skutkiem rozwoju cywilizacji, a pula inwazyjnych gatunków roślin (invasive alien plant) systematycznie poszerza się. Jednocześnie inwazje biologiczne pozostają jednym z najmniej zbadanych i najsłabiej rozpoznawanych zagrożeń dla różnorodności biologicznej (biodiversity).

Powiązane strony:

Lista gatunków obcych w Polsce: https://www.iop.krakow.pl/ias
Phyllostachys bissetii McClure: https://www.iop.krakow.pl/ias/gatunki/3311
Miscanthus × giganteus J. M. Greef & Deuter ex Hodk. & Renvoize: https://www.iop.krakow.pl/ias/gatunki/3313

SDG 15 keywords: alien plant species, alien plants, alien species, biological invasion, environmental degradation, invasive alien plant, biodiversity

 

 

 

Pozytywna ocena Komisji dla kierunku Ochrona środowiska

Tekst alternatywny: Rzeka przepływająca przez gęsty, bujnie zielony las, z krystalicznie czystą wodą otoczoną drzewami i bujną roślinnością.

 

Prezydium Polskiej Komisji Akredytacyjnej uchwałą nr 266/2025 z dnia 8 maja 2025 r. w sprawie oceny programowej kierunku ochrona środowiska prowadzonego na Uniwersytecie Rzeszowskim na poziomie studiów pierwszego i drugiego stopnia o profilu ogólnoakademickim, wydało ocenę POZYTYWNĄ. Wszystkie kryteria oceny zostały spełnione. To kolejna pozytywna ocena potwierdzająca jakość kształcenia w Uniwersytecie Rzeszowskim. Zgodnie z otrzymanym pismem kolejna ocena programowa kierunku ochrona środowiska powinna nastąpić w roku akademickim 2030/2031. Kierunek studiów Ochrona środowiska to interdyscyplinarna dziedzina wiedzy, której głównym celem jest kształtowanie specjalistów zdolnych do wdrażania zasad zrównoważonego rozwoju – zrównoważonego rolnictwa (sustainable agriculture), zrównoważonego zarządzania wodą (sustainable water management) czy zrównoważonego zarządzania gruntami (sustainable land management). Studia te koncentrują się na poszukiwaniu rozwiązań gwarantujących równowagę między wzrostem gospodarczym a ochroną zasobów naturalnych dla obecnych i przyszłych pokoleń. Kierunek ten dostarcza wiedzy i umiejętności niezbędnych do zarządzania zasobami wodnymi (water resources management) w sposób zrównoważony (sustainable water management). Absolwenci potrafią oceniać jakość wód, wdrażać zaawansowane systemy oczyszczania ścieków (advanced wastewater treatment), ograniczać zanieczyszczenia i promować efektywne wykorzystanie wody, co jest kluczowe dla ochrony ekosystemów wodnych (aquatic ecosystems) przy jednoczesnym zapewnieniu powszechnego dostępu do czystej wody pitnej (clean drinking water) i odpowiednich warunków sanitarnych (sanitary). Studenci zdobywają również wiedzę z zakresu ochrony różnorodności biologicznej (biodiversity conservation), zrównoważonego zarządzania ekosystemami lądowymi (sustainable land management) (w tym lasami, sustainable forest management) oraz metod zapobiegania degradacji gleby (soil degradation) i pustynnieniu (desertification). Program obejmuje techniki ochrony przyrody (conservation of nature), rekultywacji terenów zdegradowanych (ecosystem restoration) oraz planowania przestrzennego minimalizującego negatywny wpływ człowieka na środowisko naturalne. Poprzez integrację tych zagadnień, kierunek Ochrona Środowiska przygotowuje ekspertów, którzy potrafią analizować, monitorować i skutecznie rozwiązywać złożone problemy środowiskowe. To już trzecia ocena kierunku OŚ i tak jak poprzednie, zakończona oceną POZYTYWNĄ. Wszystkim osobom zaangażowanym w funkcjonowanie i modernizowanie kierunku Ochrona środowiska dziękujemy i serdecznie gratulujemy tego sukcesu! Warto podkreślić, że w przygotowanie raportu samooceny do PKA byli zaangażowani trzej pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska – prof. dr hab. Krzysztof Kukuła, dr hab. Aneta Bylak, prof. UR i dr Natalia Kochman-Kędziora.

Inauguracja waloryzacji obszarów chronionego krajobrazu

Tekst alternatywny: Rozległe zielone pola uprawne pod błękitnym niebem z białymi chmurami, na horyzoncie delikatnie widoczne drzewa, tworzące spokojny, wiejski krajobraz.

Wczoraj 06.05.2025 w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Podkarpackiego (UMWP) odbyło się inauguracyjne spotkanie naukowców z Wydziału Technologiczno-Przyrodniczego i Wydziału Nauk Ścisłych i Technicznych z dyrekcją Departamentu Ochrony Środowiska UMWP, na czele z dyrektorem departamentu mgr Andrzejem Kuligiem, dotyczące projektu ochrony cennych obszarów Podkarpacia. Projekt będzie kosztował 3,97 mln złotych. Uzyskane przez UMWP unijne dofinansowanie pozwoli na opracowanie nowej dokumentacji trzynastu Obszarów Chronionego Krajobrazu (protected area). Dokumentacja ma być gotowa do końca 2027 roku. Obszary Chronionego Krajobrazu są to wyróżniające się krajobrazowo tereny o zróżnicowanych ekosystemach (ecosystems), wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem i często pełnioną funkcją korytarzy ekologicznych. Obszar Chronionego Krajobrazu to jedna z najmniej restrykcyjnych powierzchniowych form ochrony przyrody w Polsce. Niemniej jednak inwestowanie na tych terenach podlega pewnym ograniczeniom. Waloryzacja tych obszarów dla województwa podkarpackiego pozwoli m.in. na lepsze wyeksponowanie najcenniejszych fragmentów OCHK-ów, obejmujących zarówno ekosystemy lądowe (terrestrial ecosystems), ekosystemy słodkowodne (freshwater ecosystems) jak i mokradła (wetlands), i podjęcie działań sprzyjających zachowaniu różnorodności biologicznej (biodiversity conservation), utrzymaniu procesów ekologicznych, ochrony ekosystemów (ecosystem protection), gatunków zagrożonych (endangered species) i zapewnieniu ciągłości korytarzy ekologicznych. To ogromny sukces Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska. Kierownikiem projektu jest prof. dr hab. Krzysztof Kukuła, a koordynatoram jednego z bloków tematycznych dr hab. Aneta Bylak, prof. UR (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska).

Powiązane strony:

https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci)

https://funduszeue.podkarpackie.pl/?view=article&id=683:umowa-na-dokumentacje-dla-ochk-ow-podpisana&catid=9

SDG 15 keywords: protected area, ecosystems, terrestrial ecosystems, freshwater ecosystems, wetlands, biodiversity conservation, endangered species, ecosystem protection

 

 

Warsztaty o środowisku dla najmłodszych

Tekst alternatywny: Stół z pomocami dydaktycznymi do nauki o środowisku przyrodniczym: lupy, modele owadów (biedronka, pszczoła, poczwarki) i roślin, karty pracy oraz drewniana pułapka na owady, ułożone na jasnej tkaninie na blacie.

Wzorem ubiegłego roku z okazji Dnia Ziemi, 22 kwietnia 2025 odwiedziliśmy najmłodszych, aby opowiadać o przyrodzie. Zajęcia edukacyjne w Publicznym przedszkolu nr 8 koordynowali pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska, a w prowadzenie zajęć zaangażowali się także studenci kierunku ochrona środowiska. Spotkanie miało na celu wprowadzenie najmłodszych słuchaczy w podstawy tematyki ochrony środowiska (environmental conservation), ochrony bioróżnorodności (conservation of biodiversity), ekologii (ecology) oraz funkcjonowania ekosystemów lądowych (terrestrial ecosystems) i ekosystemów wód słodkich (freshwater ecosystems). Dzieci dowiedziały się jak wygląda wiosna w lesie, jakie gatunki (species) zwierząt możemy tam spotkać oraz jak zachowywać się podczas leśnych wędrówek. Na zakończenie dzielni odkrywcy przyrody otrzymali pamiątkowe dyplomy oraz kolorowanki.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

 

 

Akcja służąca ochronie środowisk wodnych

Tekst alternatywny: Widok z lotu ptaka na wijącą się rzekę przepływającą przez gęsty, zielony las, z licznymi drzewami i naturalnym krajobrazem dna doliny.

 

 

Studenci kierunku Ochrona środowiska angażują się w różne akcje edukacyjne i zwiększające świadomość lokalnych społeczności na temat problemów ochrony środowiska (environmental conservation) i przyrody (conservation of nature). Tym razem, w ważną akcję „Operacja Czysta Rzeka” włączył się magistrant Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska, pan inż. Artur Król, student Ochrony środowiska (magistrant w Zakładzie Ekologii i Ochrony Środowiska). W środowisku wodnym (aquatic environment) i różnorodnych wodnych ekosystemach (aquatic ecosystems), w tym ekosystemach wód słodkich (freshwater ecosystems), coraz częściej wykrywa się wpływ zanieczyszczeń (contaminants), które obniżają jakość wody (drinking water quality) i utrudniają zapewnienie czystej wody (clean water). Akcja edukacyjna na Pogórzu Strzyżowskim miała na celu nie tylko zebranie śmieci w zlewni potoku Pstrągówka, ale przede wszystkim kształtowanie pro-środowiskowych postaw u najmłodszych. Inż. A. Król od lat łączy pasję do przyrody z odpowiedzialnością za stan ekologiczny rzek i jak zobaczyliśmy, umiejętnie przekazuje tę wiedzę lokalnej społeczności. Serdecznie gratulujemy! Ochrona naszych rzek to nie tylko ważny temat, ale i nasza przyszłość. Dlatego wszystkie działania służące ochronie ekosystemów (ecosystem protection) wodnych oraz informujące o potrzebie wdrażania zasad Ramowej Dyrektywy Wodnej (EU Water Framework Directive, EU Water Framework Directive) są kluczowe, aby przywrócić i utrzymać zasoby czystej wody (clean water) w środowisku oraz chronić wodne (aquatic) organizmy i ich siedliska.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: aquatic environment, aquatic ecosystems, freshwater ecosystems, contaminants, drinking water quality, clean water, ecosystem protection, EU Water Framework Directive, clean water, aquatic

 

 

Dni Otwarte Uniwersytetu Rzeszowskiego

Tekst alternatywny: Fasada budynku Uniwersytetu Rzeszowskiego — nowoczesny kompleks uczelniany z wielopiętrową architekturą i dużymi oknami, reprezentujący kampus publicznej uczelni w Rzeszowie, Polska.

 

Kolejny już raz, wczesną wiosną, Uniwersytet Rzeszowski organizuje Dzień Otwarty połączony z 16. Uniwersyteckimi Targami Pracy. Również i w tym roku 2 kwietnia, uczestniczyli w nim pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska oraz studencki kierunku ochrona środowiska: inż. Monika Jakielaszek, inż. Oliwia Delimata, inż. Mariusz Gryzło i inż. Artur Król. Wydarzenie to stanowi świetną okazję do zaprezentowania oferty kształcenia Wydziału Technologiczno-Przyrodniczego, poszerzenia kontaktów i znajomości podczas miłych spotkań i rozmów z uczniami szkół średnich. Podczas wydarzenia nasi stdenci podkreślali, jak ważna jest ochrona bioróżnorodności (biodiversity conservation), a w rozmowach z uczniami zwracali uwagę na nowoczesne podejście do ochrony przyrody (conservation of nature) oraz na konieczność kompleksowego rozumienia funkcjonowania ekosystemów (ecosystems). Studenci i pracownicy kierunku chętnie opowiadali o najnowszych osiągnięciach w dziedzinie ekologii (ecology), a także o praktycznych aspektach zarządzania ekosystemami (ecosystem management), które wspierają naturalne procesy przyrodnicze. Nie zabrakło rozmów na temat obserwowanych dynamicznych zmian środowiska (environmental change), które wymagają specjalistycznej wiedzy i odpowiedzialnego podejścia w ramach zarządzania środowiskiem (environmental management). Zwrócono też uwagę na ochronę i funkcjonowanie ekosystemów wód słodkich (freshwater ecosystems), w tym rzek (rivers), które są coraz bardziej narażone na presję antropogeniczną. Nie zabrakło także pamiątkowych fotografii z maskotkami kierunku Ochrona środowiska. Mamy nadzieję, że z naszymi gośćmi spotkamy się ponownie już w październiku, kiedy to dołączą do grona studentów naszej uczelni.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: freshwater ecosystems, rivers

 

 

dr hab. Aneta Bylak, prof. UR w Editorial Board czasopisma Ecology of Freshwater Fish

Tekst alternatywny: Duża grupa ryb płynących w przejrzystej wodzie, widoczna jako ławica poruszająca się razem blisko pod powierzchnią, widać kamieniste dno zbiornika.

 

Badania naukowe dr hab. Anety Bylak, prof. UR (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska) zyskały uznanie w środowisku międzynarodowym, a ich efektem było zaproszenie do Zespołu Redakcyjnego czasopisma Ecology of Freshwater Fish. Jest to doceniane na świecie czasopismo poświęcone badaniom ekologicznym, obejmujących szeroko rozumiane ekosystemy wód słodkich (freshwater ecosystems). Ekologia to główny temat poruszany w publikowanych w czasopiśmie artykułach, które dotyczą organizmów i procesów w środowisku wodnycm (aquatic environment), ze szczególnym uwzględnieniem zasobów wód śródlądowych (freshwater resources). Ecology of Freshwater Fish publikuje oryginalne prace na temat wszystkich aspektów ekologii ryb w środowiskach słodkowodnych, w tym w jeziorach, zbiornikach, rzekach (rivers) i potokach. Manuskrypty obejmują badania ekologiczne dotyczące behawioru, ochrony i historii życia gatunków, genetyki, fizjologii, interakcji żywiciel-pasożyt, ale także ekologii populacji, ekologii zespołów, biologii populacji i ekologii ewolucyjnej. Choć ichtiofauna stanowi kluczową grupę tematyczną badań, których wyniki publikowane są w Ecol. Fresh. Fish, to liczne prace analizują również m.in. tematy dotyczące całych sieci troficznych, zróżnicowania i jakości siedlisk w środowiskach wód śródlądowych, renaturyzacji rzek (river restoration) czy też funkcjonowania ekosystemów wodnych (aquatic ecosystems) jako całości. Wiele prac analizuje również zagadnienia związane z jakością i dostępnością czystej wody (clean water). Czasopismo, wydawane jest przez John Wiley & Sons Ltd. i ma długą historię – pierwszy zeszyt ukazał się w 1991. W dziedzinie „Ecology” znajduje się w Q2. Funkcję Redaktora naczelnego pełni profesor David C. Heins z Tulane University (New Orleans, LA, USA), członek Linnean Society of London. Strona czasopisma: https://onlinelibrary.wiley.com/journal/16000633

Powiązane strony:

https://onlinelibrary.wiley.com/journal/16000633

https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

 

 

Emerging plant invaders in Europe

Tekst alternatywny: Gęste zarosla bambusowe z pionowymi, zielonymi łodygami bambusa i bujnymi liśćmi, tworzące naturalną, intensywnie zieloną ścianę roślinności.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection – The pool of alien plant species keeps expanding, and one of the best studied biological invasion habitats is the riparian zone. Europe has no native Miscanthus spp. or bamboos, which are popular garden plants. In 2022–2024 we observed Bisset bamboo (Phyllostachys bissetii) and giant miscanthus (Miscanthus × giganteus) naturalizing in the riparian zones of two rivers of the Vistula River basin (Poland). Bisset bamboo has not been recorded before in the wild in Europe and giant miscanthus has not been reported before as naturalized in Europe. We describe their present habitats and invasive potential, to alert others to the prospect of spread in Europe. Examples from other parts of world indicate that Phyllostachys spp. invasive running bamboo has a tendency to spread aggressively. Because we only located single alien plants our species qualify as ‘casuals’, but we mention them out of a concern that these species are establishing more widely or will soon do so. Our observations fit an “accelerated trend” in exotic plant invasion in Europe, in particular, of escaped ornamental plants. Based on information about the ecology of both species, their popularity in horticulture, and our observations, we speculate that giant miscanthus and Bisset bamboo may become new European plant invaders. Both species should be mechanically removed. There is an urgent need to raise awareness among gardeners, hobbyists, plant sellers and importers, about environmental risk from spread of invasive alien plants. It is concerning that seedlings and seeds of other species of the genera Miscanthus and Phyllostachys, which have naturalised in several European countries, are available in horticulture. Bioinvasion is easier to control if there is early detection and a rapid response. Monitoring invasive alien plants and other alien species is crucial for species conservation, habitat management and habitat conservation, as the part of long-term biodiversity protection, ensuring that efforts to prevent biological invasion align with global goals for sustainable ecosystems, including aquatic ecosystems.

Powiązane strony:

 

 

Boulder ramps as a restoration measure

Tekst alternatywny: Widok leśnego potoku z pniami i kawałkami drewna nagromadzonymi w wodzie, otoczonego zielonymi drzewami iglastymi, tworzący spokojny, naturalny pejzaż.

 

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection – Mountain ecosystems, as biodiversity hotspots, are subject to numerous anthropological pressures. In mountain areas, a common threat to stream biocenoses is the timber industry. Timber industry increases the fine sediment input into the mountain rivers; furthermore, timber transport requires the construction of low-water crossings across streams. Transversal barriers (weirs/fords/pipe culverts) may cause excessive erosion downstream and the accumulation of fine sediments upstream, thereby decreasing habitat heterogeneity. Moreover, mountain stream communities are sensitive to climate change; for e.g., climate change may result in increasing water temperature and decreasing flows (environmental stress). Boulder ramps are considered effective restoration measure for rivers; benthic macroinvertebrate community composition is an effective indicator of stream ecosystem health. In this study, we selected two mountain streams catchment with forest management. The control was a stream without any objects in the streambed related to timber transport. The other stream contained weirs and pipe culverts. We considered an extensive study period that covered the stages before (2009) and after restoration (2014, 2017–2018, 2019). We present the hypothesis that boulder ramps can restore in-stream habitats, improve biodiversity, and increase the ecological resilience of benthic macroinvertebrate communities to future environmental changes. Our study demonstrates the effectiveness of boulder ramps for mountain streams restoration. We indicated, that the habitat potential of the restored stream-reach for rheophilic and lithophilic invertebrates increased substantially. Moreover, the restored riffles allowed the streambed to be cleared of fine sediments, offering the microrefugia, which were beneficial for mountain stream invertebrates, thereby increasing the biological diversity and resilience of the benthic communities (ecosystem function, habitat restoration).Powiązane strony:

Powiązane strony:

 

 

Lichens and antioxidant activity against the cancer cell lines

Tekst alternatywny: Zbliżenie struktury porostów pokrywających powierzchnię kory drzewa — nieregularne, kolorowe plamy i tekstury na korze drzewa.

 

The latest publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection fits well within contemporary research supporting nature conservation and biodiversity conservation, particularly in forest ecosystems rich in lichen diversity. This article presents the results of in vitro experiments on the cytotoxic potential of ethanol extracts from 8 lichen species, Cetraria islandica, Cladonia arbuscula, C. digitata, C. gracilis, C. rangiferina, C. uncialis, Platismatia glauca and Pseudevernia furfuracea, against 5 human cancer cell lines - MCF-7, Caco-2, SK-mel-28, U87MG and Jurkat. The potential of the re-dissolved and then tested extracts was determined by means of TPC, free radical scavenging activity in ABTS•+, superoxide and hydroxyl tests, copper ion reduction activity, and chelating ability of ferrous ion. The highest TPC (114.29 mg GAE/g), ABTS•+ (440.61 mmol TE/100 g) and hydroxyl (IC50: 0.71 mg/mL) radical scavenging activities tests was obtained for the Pseudevernia furfuracea extract, and for the superoxide radical scavenging activity test (IC50: 0.98 mg/mL), the highest potential was found for the extracts from P. furfuracea and Cladonia digitata, and for the copper ion reduction activity (88.15 mmol TE/100 g) and chelating ability of ferrous ion (IC50: 1.83 mg/mL) tests, the highest potential was shown for the extract from C. digitata. In the cytotoxicity tests, the strongest potential was shown by the P. furfuracea extract against the MCF-7 (IC50: 110.84 μg/mL), Caco-2 (IC50: 123.86 μg/mL) and U87MG (IC50: 107.43 μg/mL) cancer cell lines. A wound scratch test against the MCF-7 using Pseudevernia furfuracea extract showed a 50% reduction in tumor cell proliferation. The qualitative - 28 secondary metabolites from depside and depsidones classes - and quantitative profile of lichen extracts was analyzed by UPLC-Q-TOF-MS/MS. Overall, the study highlights the importance of preserving lichen-rich forest habitats as reservoirs of biologically active compounds, supporting systematic conservation strategies and reinforcing the role of biodiversity research in ecosystem restoration and sustainable environment conservation. Agricultural Biotechnology, 62, 103424

Powiązane strony:  https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1878818124004080

SDG 15 keywords: ecology, forest, ecosystems, biodiversity, biodiversity conservation, habitats, ecosystem restoration, environment conservation nature conservation, systematic conservation

 

 

Lichens Lichens of Poland - annotated checklist

Tekst alternatywny: Zbliżenie skały pokrytej porostami i mchem — drobne, zielone i szare roślinne struktury rosną na wilgotnej, nierównej powierzchni kamienia.

 

Research on lichens (lichen-forming fungi) occurring in the present-day territory of Poland began in the 19th century, although the first reports of these organisms can be found in some earlier regional publications (cf. e.g. Fałtynowicz 2022). The first complete list of lichens recorded in the country was presented by Tobolewski (1965); it included 1198 species. Nowak and Tobolewski (1975) listed as many as 1446 species in their work entitled Key to the Lichens of Poland. The list of Polish lichens published in 1993 (Fałtynowicz 1993a) numbered 1500 species. In the next issue of the lichen list the number of species reported from the country increased to 1554 (Fałtynowicz 2003). Even more species – 1642 – were given by Fałtynowicz and Kossowska in 2016 (Fałtynowicz & Kossowska 2016). The latter work was less informative than the previous ones, however, as it did not refer to bibliographic sources. Although not even a full decade has passed since that last publication, it has become evident that a new standard work on the lichens known from Poland – an updated list with basic data on their distribution – is very much needed. Recent years have seen remarkable progress in our understanding of the systematics of lichen-forming fungi, yielding a great number of novel insights and taxonomic resolutions. Lichen checklists are very practical works, often updated; an example is the Polish regional catalogue (Czyżewska 2020) and revised checklist of lichens, lichen-inhabiting and lichen-like fungi of Germany (Printzen et al. 2022). The current lichen checklist of Poland contains 1687 species and more than a dozen subspecies. At the same time, as a result of detailed analyses, as many as 130 species from the earlier lists of lichens of Poland (Fałtynowicz 2003, Fałtynowicz & Kossowska 2016) have been excluded; they were incorrectly reported from the country, or were found to have a negligible probability of occurrence, or the lack of herbarium specimens makes it impos- sible to verify the correctness of the designations. The present list includes lichen-forming fungi and does not include lichenicolous and lichen-allied fungi, the most comprehensive list of which is in a work by Czyżewska and Kukwa (2009); that publication is in urgent need of supplementation, as numerous new species have been found in the country in more recent years (cf. Czyżewska 2020). The present checklist is based primarily on literature data published up to and including the year 2022; the reference list contains about 1800 items. Unpublished data available in dozens of masters and doctoral theses, various reports, as well as several articles submitted for publication in 2023, were also used. With a few exceptions, the checklist authors did not verify herbarium collections; instead, references to voucher specimens are provided in monographic works on selected genera: Umbilicaria (Krzewicka 2004a), Micarea (Czarnota 2007), Ochrolechia (Kukwa 2011), Porpidia (Jabłońska 2012), Verrucaria (Krzewicka 2012), Stereocaulon (Oset 2014), Opegrapha (Wieczorek 2018) and Parmelia (Ossowska 2021). Pobrano z https://repozytorium.bg.ug.edu.pl / Downloaded from Repository of University of Gdask 2025-12-16 08:01 10 2. Outline of systematic classification In addition to the Polish herbaria, the largest collection of lichens from the country, includ- ing duplicates of some published records, can be found in the following European herbaria: the Berlin Herbarium (B), Herbarium der Universität Greifswald (GFW), World Museum Liverpool Herbarium (LIV), Charles University in Prague Herbarium (PRC), Uppsala University Herbarium (UPS), Naturhistorisches Museum Wien Herbarium (W) and Universität Wien Herbarium (WU). We note, however, that most of these collections require critical revision. In creating the present checklist we used a great number of general and regional monographs, and taxonomic treatments, including, for example, Coppins (1983), Hafellner (1984), or Cannon et al. (2022). The outline of the systematic classification of all genera listed in this work is presented for the reader’s convenience. The outline is constructed following the treatment by Wijay- awardene et al. (2022). An index of synonyms and an index of Polish names correlated with the Latin ones are also given. An index of synonyms and an index of Polish names correlated with the Latin ones are also given; together they significantly enhance the practical value of the checklist for studies on ecology, forest ecosystems, and other natural habitats. By providing an up-to-date and critically evaluated overview of lichen-forming fungi, the present work contributes to a better understanding of national biodiversity and supports activities related to biodiversity conservation, nature conservation, and broader environment conservation efforts. Lichens, as sensitive bioindicators, play an important role in assessing the condition of ecosystems and are increasingly taken into account in systematic conservation planning, as well as in strategies for ecosystem restoration, particularly in forest and semi-natural habitats. Polska Akademia Nauk.

 

Powiązane strony: https://repozytorium.bg.ug.edu.pl/info/book/UOG01763313f1974695aade7c92aee46a45/

SDG 15 keywords: ecology, forest ecosystems, habitats, biodiversity, biodiversity conservation nature conservation, environment conservation ecosystems, ecosystem restoration, forest

 

 

Renaturyzacja potoków karpackich

Tekst alternatywny: Potok wijący się przez las z drzewami po obu stronach, wśród zielonej roślinności i naturalnego krajobrazu.

 

 

Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych (główna jednostka Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe odpowiedzialna za badania naukowe) zaprezentowało efekt kilkunastoletniej współpracy z pracownikami Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska UR – prof. dr hab. Krzysztofem Kukułą i dr hab. Anetą Bylak, prof. UR. W efekcie badań, których wyniki opublikowano w renomowanych czasopismach, zespół naszych pracowników wykazał, że niewłaściwie skonstruowane brody oraz progi piętrzące stanowią nie tylko kluczowe bariery dla przemieszczania się ryb i bezkręgowców wodnych, ale znacząco oddziałują na ekosystem całego potoku. Poza negatywnym wpływem na ekosystem, betonowe przejazdy z czasem tracą swoją funkcję hydrotechniczną – w efekcie erozji poniżej brodów powstają wodospady, a stabilność konstrukcji jest zagrożona. Spada także zdolność retencyjna zlewni. Prowadzenie gospodarki leśnej wymaga jednak utrzymania odpowiedniej infrastruktury drogowej, w tym obiektów umożliwiających przekraczanie potoków. Podjęto zatem decyzję o przebudowie wielu obiektów hydrotechnicznych na terenach leśnych, także w Karpatach. Inwestycje zaplanowano zgodnie z najnowszą wiedzą ekologiczną i z zastosowaniem najlepszych praktyk zarządzania środowiskiem (environmental management), wpisując je w szersze cele ochrony lasu (forest conservation), ochrony bioróżnorodności (biodiversity conservation) i zrównoważonego gospodarowania zasobami wód śródlądowych (freshwater resources). Dzięki temu działania te przyniosły korzyści zarówno dla przyrody, jak i ludzi, wzmacniając odporność ekologiczną (ecological resilience) lokalnych ekosystemów (ecosystems), w tym niezwykle wrażliwych ekosystemów wód słodkich (freshwater ecosystems). Brody betonowe przebudowano na przepusty łukowe o dużym świetle lub zastąpiono kamiennymi konstrukcjami zapewniającymi możliwość migracji organizmów wodnych, co jest kluczowe dla zachowania bioróżnorodności wód śródlądowych (freshwater biodiversity). Zdemontowane progi zastąpiono imitującymi naturalne dno bystrzami. Aby zabezpieczyć infrastrukturę drogową i jednocześnie spowolnić odpływ wód opadowych fragment zboczy potoku wzmocniono za pomocą materiałów naturalnych, co dodatkowo może zmniejszać ryzyko skutków suszy (drought). Usunięcie przeszkód migracyjnych i poprawa warunków hydromorfologicznych koryta nie tylko spowodowała przesunięcie się granicy zasięgu ryb w górę potoku, ale i doprowadziła do wzrostu liczby gatunków i ogólnej liczebności ryb, realizując kluczowe cele ochrony (conservation targets). Kompleksowa renaturyzacja ekosystemu (ecosystem restoration) potoku w środowisku leśnym (forest) stanowi przykład dobrych praktyk zarządzania środowiskiem (environmental management), który wzmacnia zarówno ekosystem potoku, jak i krajobraz leśny (forest). Poddany renaturyzacji potok służy jako wzorzec na zajęciach dydaktycznych dla studentów kierunku Ochrona środowiska, ukazując praktyczne aspekty funkcjonowania ekosystemow wod śródlądowych (freshwater ecosystems), renaturyzacji rzek (river restoration) i ochrony przyrody (conservation of nature). Badania naukowe prowadzone przez zespół prof. dr hab. Krzysztofa Kukuły i dr hab. Anety Bylak, prof. UR dały naukowe podstawy do przeprowadzenia zabiegów renaturyzacyjnych w górskich rzekach (rivers) i potokach znajdujących się na obszarach, na których gospodarkę prowadzi Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe.

Artykuły, które ukazały się do tej pory to m.in.:

Kukuła K., Bylak A. 2022. Barrier removal and dynamics of intermittent stream habitat regulate persistence and structure of fish community. Scientific Reports 12: 1512. https://www.nature.com/articles/s41598-022-05636-7#Sec8

Bylak A., Kukuła K. 2018. Concrete slab ford crossing - an anthropogenic factor modifying aquatic invertebrates communities. Aquatic Ecosystem Health and Management 21: 41-49. https://doi.org/10.1080/14634988.2017.1329604

Bylak A. 2018. The effects of brown trout on salamander larvae habitat selection: a predator-avoidance strategy. Canadian Journal of Zoology 96: 213-219. https://cdnsciencepub.com/doi/10.1139/cjz-2017-0064

Powiązane strony:  https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: freshwater ecosystems, freshwater biodiversity, freshwater ecosystems, river restoration, rivers

SDG 15 keywords: environmental management, forest conservation, biodiversity conservation, freshwater resources, ecological resilience, ecosystems, drought, conservation targets, ecosystem restoration, forest, environmental management, conservation of nature

 

 

European diatoms in Antarctica

Tekst alternatywny: Grupa pingwinów stojących na zaśnieżonym stoku lub wzgórzu w zimowym, lodowym krajobrazie, otoczona białym śniegiem.

 

 

The latest publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection fits well within contemporary research supporting nature conservation and biodiversity conservation. Diatom assemblages collected from ponds and pools surrounding Arctowski Station (King George Island, South Shetland Islands) have been investigated. The study focused on two groups of samples: archival samples collected in the 1990s and contemporary samples collected in 2015. All samples were analysed following the revised taxonomy. A total of 118 diatom taxa representing 38 different genera were identified. The diatom flora consisted of both species typical of the maritime Antarctica (47% of all taxa), as well as cosmopolitan species (21% of all taxa). Four European taxa (Adlafia minuscula, Nitzschia palea, Nitzschia perminuta, Surirella angusta), that have not been previously observed in Antarctica, have been recorded. The potential sources of their presence in Antarctica are discussed. The obtained results contribute to a better understanding of freshwater ecosystems of the maritime Antarctica, highlighting their biodiversity, species composition and ecological structure. The presence of non-native species may reflect ongoing environmental change and increasing environmental impact associated with human activity, raising important questions for ecology, functioning of polar ecosystems, and future environment conservation strategies in Antarctic environments. Polish Polar Research.

Powiązane strony:  https://journals.pan.pl/dlibra/show-content?id=135175

SDG 15 keywords: environments, environmental change, environmental impact, species, ecology, ecosystems, freshwater ecosystems, species, biodiversity, environment conservation nature conservation

 

 

Posiedzenie Rady Naukowej Bieszczadzkiego Parku Narodowego na UR

Tekst alternatywny: Zielone, trawiaste pole z widokiem na brązową górę w tle pod jasnym, dziennym niebem — naturalny, spokojny krajobraz z Bieszczad w Polsce.

 

 

W Instytucie Nauk Rolniczych, Ochrony i Kształtowania Środowiska odbyło się wyjazdowe posiedzenie Rady Naukowej Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Spotkanie prowadził Przewodniczący Rady Naukowej BdPN – prof. dr hab. Krzysztof Kukuła, specjalista w zakresie ekologii (ecology) i funkcjonowania ekosystemów (ecosystems), Dyrektor Instytutu Nauk Rolniczych, Ochrony i Kształtowania Środowiska (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska). W posiedzeniu wzięli udział przedstawiciele wyższych uczelni, instytucji rządowych, samorządowych i organizacji społecznych zajmujących się ochroną przyrody, oraz dyrekcja Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Celem październikowego spotkania Rady Naukowej BdPN była m.in. analiza potencjalnych zagrożeń dla przyrody Parku oraz dyskusja dotycząca aktualnych problemów w funkcjonowaniu Parku i jego otuliny. Szczególną uwagę zwrócono na zasady planowania badań naukowych w Parku, uwzględniających szeroko rozumianą ochronę przyrody (nature conservation) i ochronę bioróżnorodności (biodiversity conservation). Na spotkaniu podkreślano konieczność formułowania precyzyjnych celów ochrony (conservation targets) obejmujących zarówno działania wspierające ochronę ekosystemów górskich (mountain ecosystems), zwłaszcza na obszarach o cennej naturalnej roślinności (natural vegetation) i występowaniu zagrożonych gatunków rodzimych (native species). Wskazano również na potrzebę prowadzenia kompleksowych badań bioróżnorodności obszarów górskich (mountain biodiversity), która stanowi kluczowy element dziedzictwa przyrodniczego BdPN. Część dyskusji poświęcono ochronie zasobów wód śródlądowych (freshwater resources), obejmującej monitoring bioróżnorodności wód śródlądowych (freshwater biodiversity) oraz zagrożenia dla ekosystemów wód śródlądowych (freshwater ecosystems), które są szczególnie wrażliwe na zmiany klimatyczne i presję turystyczną. Zwrócono uwagę na konieczność wzmacniania odporności ekologicznej (ecological resilience) ekosystemów poprzez działania z zakresu ochrony i renaturyzacji siedlisk (habitat conservation, habitat restoration), zwłaszcza w miejscach, gdzie presja człowieka może wpływać na gatunki zagrożone (endangered species). Omówiono również znaczenie nowoczesnych narzędzi zarządzania środowiskiem (environmental management), które powinny wspierać zarządzanie obszarem Parku i jego otuliną, w zmieniającym się środowisku.

Powiązane strony:  https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: freshwater resources, freshwater biodiversity, freshwater ecosystems, ecological resilience

SDG 15 keywords: ecology, ecosystems, nature conservation, biodiversity conservation, conservation targets, mountain ecosystems, natural vegetation, native species, mountain biodiversity, habitat conservation, habitat restoration, endangered species, environmental management, ecological resilience

 

 

Warsztaty edukacyjne dla licealistów – ochrona przyrody

Tekst alternatywny: Drewniane litery układające słowo „Earth” (Ziemia) leżące na trawie i mchu na ziemi, przedstawiające materiały naturalne i symbolizujące przyrodę.

 

Od czasu do czasu do sal wykładowych naszego Uniwersytetu wchodzą nie tylko studenci, ale także uczniowie, którzy odwiedzają nas aby wziąć udział w warsztatach przyrodniczych. Nie inaczej było w ostatni piątek, 4 października 2024, kiedy to gościliśmy uczniów klasy maturalnej z Liceum Ogólnokształcącego im. ks. Piotra Skargi w Sędziszowie Małopolskim. Spotkanie rozpoczęło się wykładem pt. „Ekologiczne podstawy ochrony środowiska”, który wygłosił prof. dr hab. Krzysztof Kukuła. Była to doskonała okazja, aby omówić kluczowe zagadnienia współczesnej ekologii (ecology), głównych zaleznosci w ekosystemach (ecosystems) oraz wyzwania związane z ochroną bioróznorodnosci (biodiversity conservation) i zdrowiem ekosystemów (ecosystem health). Po wykładzie przyszła kolej na część warsztatową. Uczniowie poznawali zagadnienia związane z rolą kamuflażu, jako techniką unikania drapieżnika oraz różnymi strategiami żerowania. W ramach zajęć poruszano również tematy dotyczące ochrony przyrody (nature conservation), ochrony siedlisk (habitat conservation), a także wybranych zagrożeń dla gatunków zagrożonych (endangered species), co stanowi istotny element współczesnego zarządzania środowiskiem (environmental management). Uczniowie byli wdzięcznymi słuchaczami i aktywnie brali udział w warsztatach. Dziękujemy za odwiedziny tak miłych gości, z którymi, mamy nadzieję, spotkamy się w nowej roli, kiedy to staną się studentami Uniwersytetu Rzeszowskiego!

Powiązane strony:  https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 15 keywords: ecology, ecosystems, biodiversity conservation, ecosystem health, nature conservation, habitat conservation, endangered species, environmental management

 

 

Projekt dla ochrony bioróżnorodności rzek

 

Tekst alternatywny: Rzeka płynąca przez bujny, zielony las z drzewami i roślinnością po obu stronach brzegu, tworząca malowniczy, naturalny krajobraz

 

Celem wykonywania badań wód powierzchniowych jest dostarczenie wiedzy o stanie środowisk wodnych (aquatic environment), koniecznej do podejmowania działań na rzecz poprawy stanu oraz ochrony wód przed zanieczyszczeniem (contaminant). Działania te powinny zapewnić ochronę ekosystemów (ecosystem protection) oraz ochronę przed eutrofizacją spowodowaną wpływem źródeł bytowo-komunalnych i rolniczych, a także przed zanieczyszczeniami przemysłowymi, w tym odpływów z oczyszczalni (effluents), zasoleniem czy substancjami szczególnie szkodliwymi dla ekosystemów wód śródlądowych (freshwater ecosystems). Monitoring wód powierzchniowych jako element zarządzania wodą (water management) dostarcza danych o jakości wód (water quality), umożliwiając ich wykorzystanie w kolejnych pracach planistycznych, sporządzanych na potrzeby planowania w gospodarowaniu zasobów wód śródlądowych (freshwater resources). Uzyskanie spójnego i kompletnego obrazu stanu lub potencjału ekologicznego wód rzecznych jest wypełnieniem obowiązków zapisanych w Ramowej Dyrektywie Wodnej (RDW) (European Water Framework Directive) w art. 8 Dyrektywy 2000/60/WE. Wyniki badań, oprócz realizacji wyżej określonego celu podstawowego, służą także do wypełnienia przez Polskę obowiązków sprawozdawczych wobec Komisji Europejskiej, a także zobowiązania Polski wynikające ze współpracy z Komisją Helsińską oraz Europejską Agencją Środowiska. Zakres i częstotliwość pomiarów i badań wskaźników w ramach poszczególnych rodzajów monitoringu ustala się dla każdego punktu pomiarowo-kontrolnego zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem monitoringowym. Tworzenie nowej sieci monitoringowej polega na weryfikacji sieci istniejącej w poprzednim 6-letnim cyklu gospodarowania wodami. Sieć punktów pomiarowo kontrolnych, na które składają się reprezentatywne punkty diagnostyczne i operacyjne, stanowi podstawę oceny stanu jednolitych części wód, w tym jakości wód rzecznych (rivers), poziomu zanieczyszczeń wody (polluted water), ryzyka niedoborów wody (water scarcity) oraz parametrów istotnych dla zapewnienia zasobów wody czystej (clean water), w tym zapewnienia wody pitnej (drinking water supply). Program monitoringu wód powierzchniowych przygotowuje się na okres 6 lat. Realizacja projektu ma kluczowe znaczenie dla ochrony różnorodności biologicznej wód słodkich (freshwater biodiversity), przeciwdziałania degradacji środowiska (environmental degradation), oceny presji i czynników środowiskowych (environmental factors), a także dla prowadzenia skutecznego zarządzania środowiskowego (environmental management). Uzyskane dane wspierają działania z zakresu ochrony i zachowania różnorodności biologicznej (biodiversity conservation), określania celów ochrony (conservation targets), ochrony gleby i wód (soil and water conservation) oraz oceny wpływu zmian środowiskowych (environmental change) i oddziaływań antropogenicznych na ekosystemy (environmental impact), co wzmacnia szeroko pojętą ochronę środowiska (environmental conservation). Obecnie obowiązuje cykl monitoringu na lata 2022-2027, a program podlega corocznej aktualizacji. W bieżącym roku, w efekcie wygrania postępowania konkursowego, za monitoring rzek oparty na ichtiofaunie oraz wybranych wskaźnikach jakości wody (water quality parameters) – fizykochemicznych i hydromorfologicznych oraz pobór prób bioty do analiz chemicznych na całym Podkarpaciu, odpowiada zespół prof. dra hab. Krzysztofa Kukuły i dr hab. Anety Bylak, prof. UR z Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska.

Powiązane strony:  https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: aquatic environment, ecosystem protection, contaminant, effluents, freshwater ecosystems, water management, water quality, freshwater resources, European Water Framework Directive, Rivers, polluted water, water scarcity, clean water, drinking water supply, water quality parameters

SDG 15 keywords: freshwater biodiversity, environmental degradation, environmental management, environmental factors, biodiversity conservation, conservation targets, soil and water conservation, environmental change, environmental impact, environmental conservation

 

 

Salon Maturzystów 2024

 

Tekst alternatywny: Sylwetki absolwentów stojących na szczycie wzgórza, podrzucających do góry birety w geście świętowania ukończenia studiów, na tle kolorowego nieba o zachodzie słońca.

 

 

Studenci już jutro rozpoczynają nowy rok akademicki, a w tym czasie uczniowie klas maturalnych zaczynają zastanawiać się nad wyborem kierunku studiów, uczestnicząc m.in. Targach Perspektyw - Salonie Maturzystów 2024, które odbyły się w ubiegły piątek, tj. 27 września 2024. Reprezentanci Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska, oraz studentki kierunku ochrona środowiska, uczestniczył w tym spotkaniu i opowiadały nie tylko o ofercie edukacyjnej Uniwersytetu Rzeszowskiego, ale także o tym jak żyje się i studiuje w Rzeszowie. W rozmowach z maturzystami wiele miejsca poświęcono praktycznym zastosowaniom wiedzy z ekologii (ecology) w obszarach takich jak ochrona środowiska (environmental conservation), ochrona przyrody (conservation of nature), czy ochrona bioróżnorodności (conservation of biodiversity). Studentki podkreślały, że kierunek Ochrona środowiska pozwala zdobyć umiejętności potrzebne do pracy w projektach dotyczących zarządzania ekosystemami (ecosystem management), a także w działaniach ukierunkowanych na odnowę ekologiczną (ecological restoration) terenów zdegradowanych. Zainteresowanie maturzystów budziły również zagadnienia związane z ochroną gatunków zagrożonych (endangered species), przeciwdziałaniem stresowi środowiskowemu (environmental stress) oraz rozwojem ekoturystyki (ecotourism), która staje się coraz bardziej popularna zarówno w Polsce, jak i na świecie. Dziękujemy wszystkim uczestnikom tego spotkania, a przede wszystkim naszym Drogim Maturzystom za inspirujące rozmowy i dociekliwe pytania i mamy nadzieję, do zobaczenia, już za rok w październiku!

Powiązane strony:  https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 15 keywords: ecology, environmental conservation, conservation of nature, conservation of biodiversity, ecosystem management, ecological restoration, endangered species, environmental stress, ecotourism

 

 

O środowisku na Krajowych Dniach Pola

 

Tekst alternatywny: Złote pole pszenicy z pojedynczym drzewem stojącym samotnie w odległości, pod jasnym, błękitnym niebem z nielicznymi chmurami — spokojny, wiejski krajobraz rolniczy.

 

 

W dniach 14-16 czerwca 2024 roku w Boguchwale odbyły się V Krajowe Dni Pola. Bogaty program obfitował w liczne prezentacje ekspertów, panele dyskusyjne, warsztaty oraz wystawy. O kierunku Ochrona środowiska, ale także prowadzonych badaniach obejmujących swym zakresem także obszary wiejskie, opowiadali również pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska. Była to doskonała okazja do zaprezentowania pozostałych kierunków przyrodniczych w Instytucie. Podkreślono, że na kierunku Ochrona środowiska, możliwa jest reralizacja także specjalności skupiających się np. na ochronie środowiska agrarnego oraz ochronie i kształtowaniu terenów rolniczych (agricultural environments). Zachowanie walorów środowiska na terenach rolniczych i obszarach wiejskich to jeden z ważniejszych filarów współczesnej ochrony środowiska, szczególnie w kontekście agroekologii (agroecology) oraz rolnicze zrównoważone użytkowanie gruntów (agriculture sustainable land use). Klimat, ukształtowanie powierzchni, dostęp do wody, jakość gleb (soil quality), to naturalne warunki środowiskowe, które mogą wpływać nie tylko na stopień opłacalności produkcji rolnej ale przede wszystkim na jakość surowców spożywczych i żywności, a tym samym na zdrowie człowieka. Dlatego coraz większą rolę odgrywają działania związane z rekultywacją gleb (soil restoration), rekultywacją gruntów (land restoration) oraz przemyślanym użytkowaniu gruntów (land use), wspieranych przez innowacje rolnicze (agricultural innovation), które pozwalają na wdrażanie nowoczesnych i zrównoważonych rozwiązań dla obszarów wiejskich (rural development).

Powiązane strony:  https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

 

 

Dr Natalia Kochman-Kędziora sekretarzem generalnym PTF

 

Tekst alternatywny: Potok płynący przez bujnie zielone zbocze wzgórza z trawą i roślinnością, tworzący spokojny, naturalny krajobraz potoku wśród zielonego terenu.

 

dr Natalia Kochman-Kędziora (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska), która przez ostatnie cztery lata pełniła funkcję zastępcy sekretarza generalnego Polskiego Towarzystwa Fykologicznego, ponownie weszła w skład Zarządu. Tym razem, na kadencję 2024-2028, została wybrana na stanowisko sekretarza generalnego. Polskie Towarzystwo Fykologiczne skupia naukowców prowadzących badania z zakresu taksonomii, ekologii i biochemii glonów, a także specjalistów zainteresowanych ochroną bioróznorodnosci (biodiversity conservation) w ekosystemach wodnych. Wiele prac członków Towarzystwa dotyczy również analiz wody (water analysis), w tym oceny parametrów jakości wody (water quality parameters), stopnia zanieczyszczenia wody (water contamination) oraz opracowywania wskaźników jakości wody (water quality index), które pomagają w monitorowaniu stanu środowiska wodnego (aquatic environment) i wspierają działania na rzecz wody, zasobów czystej wody (clean water). Wyniki tych badań stanowią istotny wkład w rozwijanie i aktualizację standardów jakości wody (water quality standards) w Polsce i na świecie. To towarzystwo o długiej historii. W 1972, na 40. Zjeździe Polskiego Towarzystwa Botanicznego (PTB) została powołana Sekcja Fykologiczna przy Polskim Towarzystwie Botanicznym. W kolejnych latach cyklicznie odbywały się zjazdy fykologów polskich. Rosnąca potrzeba ułatwienia rozwoju nauk fykologicznych i ciągłe zainteresowanie problematyką glonów skłoniło zarząd do utworzenia niezależnej od PTB organizacji skupiającej polskich fykologów - powołano wtedy Polskie Towarzystwo Fykologiczne. Serdecznie gratulujemy tej nominacji!

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: water analysis, water quality parameters, water contamination, water quality index, aquatic environment, clean water, water quality standards

 

Akcja: Migracja ryb wędrownych

 

Tekst alternatywny: Grupa ryb wędrownych (łososie) wyskakujących nad spienionym wodospadem w dzikim, naturalnym otoczeniu — dynamiczne ujęcie ruchu ryb nad kaskadą wody.

Link do fotografii: https://unsplash.com/photos/a-flock-of-fish-flying-over-a-waterfall-dFrIm-0o9JI

 

25 maja po raz kolejny obchodziliśmy Światowy Dzień Migracji Ryb (World Fish Migration Day), który łączy ryby, rzeki i ludzi. Światowy Dzień Migracji Ryb to ogólnoświatowe święto mające na celu podniesienie świadomości na temat znaczenia swobodnie płynących rzek i ryb wędrownych. Pierwszy raz to święto odbyło się równo dziesięć lat temu. W tym roku, z pomocą wspaniałych i niezawodnych studentów kierunku #OchronaŚrodowiska, ryby wędrowne wyruszyły z budynku D9, z Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska. Nasi studenci (III rok OŚ), na wszystkie możliwe sposoby pomagali im choć przez kilka dni migrować! Akcja budziła ogromne zainteresowanie mieszkańców Rzeszowa, bo któż nie zwrócił by uwagi na osoby transportujące ogromnego jesiotra (acipenser) czy łososia. Dlaczego warto przypominać o Światowym Dniu Migracji Ryb? Wiele ryb musi migrować, aby dotrzeć na żerowiska lub dogodne tarliska, na których złożą ikrę i dadzą początek nowemu pokoleniu. Szczególne znaczenie maja ryby dwuśrodowiskowe (migrujące na tarło z morza do rzek, lub z rzek do morza), aby dokończyć swój cykl życiowy. Stanowią one kluczowe ogniwo w złożonych sieciach pokarmowych i odgrywają zasadniczą rolę w utrzymywaniu niezaburzonych i produktywnych ekosystemów rzecznych i lądowych. W skali globalnej - są one niezbędne dla utrzymania się milionów ludzi na całym świecie. Ryby wędrowne są zatem ważne nie tylko z punktu widzenia ekologii (ecology), czy różnorodności biologicznej (biological diversity), ale również kulturowego, ekonomicznego i rekreacyjnego punktu widzenia! Wśród wędkarzy złowienie dużych ryb wędrownych, jak np. łososia czy troci, budzi wiele sportowych emocji. Jednak wiele gatunków ryb wędrownych należy do gatunków krytycznie zagrożonych (critically endangered species), a niektóre zostały uznane za gatunki wymarłe (extinct species). Ich status ochrony (conservation status) w wielu przypadkach wskazuje na pilną potrzebę działań ochronnych. Dlatego Światowy Dzień Migracji Ryb postrzegamy jako wspólną odpowiedzialność za znalezienie rozwiązań umożliwiających przywrócenie możliwości swobodnej migracji ryb, przywrócenie „zdrowych” rzek i zapobieganie ich przyszłej degradacji! Aby to osiągnąć, niezbędne jest wdrażanie działań wpisujących się w ochronę przyrody (conservation of nature) i ochronę bioróznorodnosci (conservation of biodiversity). Obejmuje to zarówno edukację, jak i odkrywanie nowych rozwiązań, które pozwolą zrealizować najważniejsze cele ochrony (conservation targets), w szczególności w odniesieniu do ryb wędrownych, których przetrwanie zależy od naszych wspólnych działań. Światowy Dzień Migracji Ryb postrzegamy jest jako wspólną odpowiedzialność za znalezienie rozwiązań umożliwiających przywrócenie możliwości swobodnej migracji ryb, przywrócenie „zdrowych” rzek i zapobieganie ich przyszłej degradacji! Aby to osiągnąć, doskonałym początkiem jest edukacja i podnoszenie świadomości społecznej dotyczącej tego problemu, a także odkrywanie i wdrażanie nowych rozwiązań. Kończymy tę krótką informację tegorocznym hasłem „Free flow” – czyli, niech rzeki i ryby płyną nam swobodnie :)

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 15 keywords: Acipenser, ecology, biological diversity, critically endangered species, extinct species, conservation status, conservation of nature, conservation of biodiversity, conservation targets

 

 

Podwodny świat owadów

 

Tekst alternatywny: Dorosła ważka unosząca się w powietrzu w locie, z rozpostartymi, przezroczystymi skrzydłami, na tle rozmytego, naturalnego zielonego otoczenia.

 

„Jakie zwierzęta żyją w wodzie?” – takim pytaniem rozpoczęły się warsztaty przyrodnicze, które 26 kwietnia 2024 r. przeprowadzili pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska. Jak się okazało, choć uczniowie Szkoły Podstawowej nr 2 im. ks. Stanisława Konarskiego w Jarosławiu potrafili wymienić wiele różnych gatunków, to jednak tytułowy „Podwodny świat owadów” był dla nich najbardziej tajemniczy i zarazem niezwykle fascynujący. Podczas zajęć dużo uwagi poświęcono temu, jak ważne są ekosystemy wodne (aquatic ecosystems), w których żyją m.in. wodne owady. Uczniowie dowiedzieli się również, że każda rzeka (river) stanowi unikalny element większej całości, jaką są ekosystemy wód śródlądowych (freshwater ecosystems), będące jednocześnie kluczowym źródłem zasobów wody słodkiej (freshwater resources) jak i podstawą do zapewnienia ludziom czystej wody pitnej (clean drinking water). Podczas warsztatów prowadzonych przez pracowników ZEiOŚ uczniowie odkrywali larwy różnych gatunków owadów wodnych, poznali ich ekologię (ecology), budowę, przystosowania do przetrwania w prądzie wody, zdobycia pożywiania jak również sztukę kamuflażu, która pomaga organizmom chronić się przed drapieżnikami. Przy tej okazji podkreślono również znaczenie działań na rzecz ochrony ekosystemów (cosystem protection), ochrony wód (water conservation) oraz celów, jakie wyznacza Europejska Dyrektywa Wodna (European Water Framework Directive), mających na celu zachowanie bioróżnorodności słodkowodnej (freshwater biodiversity). Na zakończenie warsztatów uczniowie podziwiali domki chruścików – misternie zbudowane i wykonane z najróżniejszych materiałów przez tych podwodnych architektów.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: aquatic ecosystems, freshwater resources, clean drinking water, ecosystem protection, river, water conservation, European Water Framework Directive

 

 

Światowy Dzień Ziemi

 

Tekst alternatywny: Dorosła ważka unosząca się w powietrzu w locie, z rozpostartymi, przezroczystymi skrzydłami, na tle rozmytego, naturalnego zielonego otoczenia.

 

W tym roku Światowy Dzień Ziemi, przypadający zawsze 22 kwietnia, obchodziliśmy w towarzystwie najmłodszych dzieci, zafascynowanych otaczającą przyrodą i wszystkim, co dotyczy zwierząt (animals) oraz ich środowiska życia. Gośćmi w Publicznym Przedszkolu nr 8 byli pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska oraz studentki kierunku Ochrona Środowiska, którzy podczas warsztatów przyrodniczych pt. “Życie w wodzie i na ziemi" opowiadały o wyzwaniach, z jakimi mierzą się zwierzęta w podwodnym świecie, zwracając uwagę na znaczenie zarówno ochrony ekosystemów wód śródlądowych (freshwater ecosystems) i ekosystemów lądowych (terrestrial ecosystems). Studentki podkreślały, jak ważna jest ochrona bioróżnorodności (biodiversity conservation), oraz troska o zdrowie ekosystemów (ecosystem health) i gatunki zagrożone (endangered species). Spotkanie stało się również okazją do rozmowy o roli człowieka w ochroni srodowiska (environmental conservation) oraz wpływie odpowiedzialnej ekoturystyki (ecotourism) na przyszłość planety Ziemi. Była to kolejna świetna okazja do nauki przez zabawę i rozwijanie przyrodniczych pasji małych odkrywców, a na pamiątkę każde z dzieci otrzymało pamiątkowy dyplom.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

 

 

Dni Otwarte Uniwersytetu Rzeszowskiego

Tekst alternatywny: Widok fasady budynku Uniwersytetu Rzeszowskiego – głównego kampusu publicznej uczelni w Rzeszowie, z nowoczesną architekturą i dużymi oknami, sfotografowany przy dobrym świetle dziennym.

 

Za nami kolejna edycja Dni Otwartych Uniwersytetu Rzeszowskiego. 20 marca, w budynku A0, obecni byli przedstawiciele wszystkich instytutów Uniwersytetu Rzeszowskiego, prezentujący swoją ofertę dydaktyczną. Kolorowe stanowisko Instytutu Nauk Rolniczych, Ochrony i Kształtowania Środowiska przyciągało wzrok wszystkich zainteresowanych przyrodą i ochroną gatunków zwierząt (animals) a uczniowie szkół średnich mogli podyskutować o studiach na UR nie tylko z pracownikami, ale także ze studentami. Kierunek Ochrona środowiska reprezentowali pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska oraz studentki studiów II stopnia kierunku Ochrona środowiska. Ulubieńcem odwiedzających nas studentów został inwazyjny gatunek – rak pręgowaty oraz bardzo realistyczna, pluszowa „makieta” jesiotra ostronosego – gatunku zagrożonego (endangered species), która towarzyszy nam na wielu innych wydarzeniach. Dni Otwarte to co roku doskonała okazja, aby się bliżej poznać i porozmawiać o przyrodzie, ochronie bioróżnorodności (biodiversity conservation), ochronie środowiska (environmental conservation) oraz znaczeniu, jakie ma utrzymanie zdrowia ekosystemu (ecosystem health), w tym w kontekście funkcjonowania ekosystemów wód śródlądowych (freshwater ecosystems).

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

 

 

Rozmowa o najważniejszej rzece Podkarpacia

 

Tekst alternatywny: Rzeka San płynąca przez teren w pobliżu miejscowości Krasiczyn w powiecie przemyskim — spokojny nurt wody otoczony zielonymi brzegami i naturalnym krajobrazem.

 

W najnowszym numerze Karpackiego Przeglądu Społeczno-Kulturalnego ukazała się obszerna rozmowa red. Jacka Stachiewicza z prof. dr hab. Krzysztofem Kukułą (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska). Wiodącym tematem wywiadu pod tytułem „Jest lepiej, ale do zachwytów jeszcze bardzo daleko” jest rzeka San i zmiany, które zaszły w niej na przestrzeni kilkudziesięciu ostatnich lat. Poniżej krótki fragment wywiadu: „W odniesieniu do Sanu można powiedzieć, że swego czasu, przed budową zapór w Myczkowcach i w Solinie, był królem rzek górskich w Polsce? W przeszłości z tym określeniem kojarzono Dunajec, co jest zresztą uzasadnione, bo to jest prawdziwie górska rzeka. Natomiast San ma oczywiście nadal wiele walorów rzeki górskiej, a w skali polskich Karpat, unikatowych. Od wielu też lat, także w tej chwili, jest to dobrze zachowana górska rzeka. (…) przede wszystkim na odcinku górnym, powyżej zbiornika w Solinie, ponieważ zapory w Solinie i w Myczkowcach zasadniczo zmieniły charakter Sanu poniżej.” Tekst wywiadu z prof. K. Kukułą podkreśla znaczenie ochrony ekosystemow wód śródlądowych (freshwater ecosystems) i środowisk wodnych (aquatic environment) m.in. dla realizacji 6. celu zrównoważonego rozwoju, wskazując, że właściwe zarządzanie rzekami (rivers) ogranicza niedobory wody (water scarcity), poprawia dostęp do wody czystej (clean water) i chroni zasoby wody pitnej (drinking water) w obliczu narastającego zagrożenia suszą (drought). Jednocześnie w wywiadzie profesor zwrócił uwagę zwraca uwagę na konieczność ochrony środowiska (environmental conservation) w zlewni Sanu, wzmożenia wysiłków w kierunku ochrony bioróznorodnosci (biodiversity conservation) tej rzeki i troski o zdrowie całego ekosystemu (ecosystem health), gdyż dobrze zachowane odcinki Sanu stanowią ostoję dla wielu gatunków zwierząt (animals), w tym gatunków zagrożonych (endangered species).

Powiązane strony: https://www.procarpathia.pl/wydawnictwa/czasopisma/karpacki-przeglad-spoleczno-kulturalny/karpacki-przeglad-spoleczno-kulturalny-4-54-2023 

https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: aquatic environment, rivers, water scarcity, clean water, drinking water, drought

Warsztaty dla licealistów

 

Tekst alternatywny: Stado ryb pływających blisko kamienistego dna rzeki w przejrzystej wodzie, widoczna z góry w naturalnym, rzecznym środowisku.

 

Poniedziałkowe przedpołudnie 22.01.2024 roku uczniowie Zespołu Szkół nr 2 im. Tadeusza Rejtana w Rzeszowie spędzili na zajęciach w Zakładzie Ekologii i Ochrony Środowiska UR, gdzie mieli okazję dowiedzieć się więcej o środowisku wodnym (aquatic environment) i o wodzie (water), jednej z najważniejszych zasobów naturalnych na Ziemi, oraz zgłębiać tajemnice podwodnego świata. Podczas zajęć podkreślano, jak kluczowe znaczenie mają zasoby czystej wody (clean water) i wody pitnej (drinking water), zwłaszcza w czasach, gdy susze (drought) i niedobory wody (water scarcity) stają się coraz poważniejszym wyzwaniem. Spotkanie rozpoczęło się od wykładu na ważny i bardzo aktualny temat „Hydroekologia – jak ochronić zasoby wody?”, wygłoszony przez prof. dr hab. Krzysztofa Kukułę. Uczniowie poznali ekologiczne i społeczne znaczenie rzek (rivers) oraz wpływ działań człowieka na zdrowie ekosystemów (ecosystem health) rzecznych i funkcjonowanie ekosystemów wód śródlądowych (freshwater ecosystems). Następnie, w mniejszych grupach, uczniowie wzięli udział w praktycznych warsztatach pt. „Życie na dnie rzeki – czyli jak przetrwać, gdy wszystko płynie?”. Za pomocą lupy i mikroskopu starali się odpowiedzieć na tytułowe pytanie, poznając różnorodne zwierzęta (animals) wodne (od roślin przez bezkręgowce aż po ryby) i ich strategie przeżycia. Zajęcia zwróciły uwagę na znaczenie ochrony bioróżnorodności (biodiversity conservation) i gatunków zagrozonych (endangered species) zamieszkujących wody słodkie. Uczniowie dowiedzieli się, jakie wyzwania wiążą się z życiem pod wodą i jak na funkcjonowanie środowisk wodnych współcześnie wpływa człowiek, k, co wpisuje się w szeroko pojętą ochronę środowiska (environmental conservation).

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: aquatic environment, aquatic environment, water, clean water, drinking water, drought, water scarcity, rivers, ecosystem health, freshwater ecosystems

 

 

50 lat ochrony dziedzictwa przyrodniczego Bieszczadów Zachodnich

 

Tekst alternatywny: Rozległe zielone, trawiaste pole z widokiem na pasma górskie w tle pod błękitnym niebem z białymi, puszystymi chmurami — spokojny, dzienny krajobraz naturalny.

 

Kiedy mówimy Bieszczady, w pierwszym momencie nasuwają nam się skojarzenia: góry i dzika przyroda. Jednak przed utworzeniem Bieszczadzkiego Parku Narodowego (BdPN), ten fragment Polski wyglądał inaczej i nie wszędzie przyroda była tak dzika, jak teraz, co podkreślił przewodniczący Rady Naukowej BdPN, prof. dr hab. Krzysztof Kukuła (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska). Park wdrożył i rozwinął działania służące ochronie przyrody (conservation of nature) i ochronie bioróżnorodności (onservation of biodiversity), chroniąc to co zostało z dzikiej, karpackiej przyrody i jednocześnie zabezpieczając ochronę ekosystemów (ecosystem protection) oraz procesów samoistnej renaturyzacji (tzw. „rewilding”) tego obszaru, które dziś uznaje się za jedną z kluczowych form renaturyzacji ekosystemów (ecosystem restoration). Dzięki ustanowieniu BdPN poprawie uległ również status ochrony (conservation status) wielu gatunków roślin i zwierząt (animals), w tym dużych ssaków o wysokim ryzyku wymarcia (extinction risk), takich jak ryś czy żbik. Jednocześnie Park realizuje ważne cele ochrony (conservation target), jak utrzymanie naturalnych procesów przyrodniczych oraz zrównoważone zarządzanie dziką przyrodą (wildlife management), co przekłada się na wzmacnianie naturalnych usług ekosystemowych (ecosystem service) – od retencji wody po regulację klimatu lokalnego. Cała historia Parku została przedstawiona w filmie dokumentalnym „50 lat ochrony dziedzictwa przyrodniczego Bieszczadów Zachodnich”, przygotowanego przez TVP Rzeszów przy współpracy z BdPN. Przedpremierowy pokaz filmu uświetnił obchody jubileuszu 50 rocznicy utworzenia BdPN, które odbyły się 29-30 września 2023 roku. Natomiast premiera telewizyjna miała miejsce 18 listopada 2023.

Powiązane strony:

https://www.youtube.com/watch?v=5VS3q8eyqKU

https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 15 keywords: conservation of nature, conservation of biodiversity, ecosystem protection, ecosystem restoration, conservation status, animals, extinction risk, conservation target, wildlife management, ecosystem service

Wpływ betonowych przepustów na ekosystemy potoków

 

Tekst alternatywny: Zdjęcie przedstawiające naturalny krajobraz z elementami skał i wodą, ukazujące fakturę kamieni i otaczającą je roślinność w świetle dziennym.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection – The research covered the Bobrowiec stream (water ecosystems) flowing through the Bieszczady National Park (nature conservation). The aim of the study was to assess the impact of the concrete culvert on in-stream habitats and the structure of macrozoobenthos. It was assumed that a concrete culvert interfering with the stream bottom leads to a partial homogenisation of the bottom and, consequently, causes a depression in the diversity (biological diversity) of benthic macroinvertebrates. Four sampling sites were selected at the stream in the culvert’s impact zone, taking into account all habitat types. At each site, habitat parameters were described and macrozoobenthos samples were collected. The physicochemical parameters of water had values typical for reference sites of mountain ecosystem of flysch streams. Overall, the ecological condition of the Bobrowiec stream was very good, as evidenced by habitat parameters, a high overall density of benthic invertebrates and biotic indices. The lowest densities and   diversity (biological diversity) of benthic invertebrates occurred in the section with a concrete culvert, where the extreme uniformity of the stream bottom resulted in habitat degradation, including the availability of a potential food base for macrozoobenthos. The presence of this type of hydrotechnical structures in the stream caused also changes in the stream bottom, both downstream the structure, where erosion processes intensified, and upstream, where finer material accumulated. Based on the conducted research, it was proposed to rebuild the concrete culvert into an arched culvert with a larger clearance that does not directly interfere with the stream bottom supporting ecosystem restoration and sustainable land management. Such interventions could also enhance ecosystem health and reduce long-term environmental degradation in sensitive mountain watersheds. Implementing nature-based solutions would contribute to more effective habitat conservation and water resources management in protected areas.  The Bobrowiec stream is an important element of local freshwater ecosystems, which increases the need for effective biodiversity conservation measures. Implementing appropriate environmental management strategies in the surrounding forest ecosystem could further enhance ecosystem restoration and reduce the risk of various pressures.

Powiązane strony:

https://archiwum.bdpn.pl/dokumenty/roczniki/rb32/art03.pdf

https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: water, water ecosystems, aquatic, water resources management

 

 

Beaver-related stream restoration

 

Tekst alternatywny: Bóbr pływający w spokojnej wodzie w naturalnym środowisku — widać jego ciało i głowę nad powierzchnią, otoczony roślinnością wodną.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection – The expansion of beavers into human-dominated landscapes can help improve the ecological status of degraded streams. This study aimed to assess the changes in the ecological status of a degraded sandy-bottom stream under the influence of processes generated by the activity of a European beaver. We assumed that the processes in the beaver dam-and-pond complex significantly improved the physical, chemical, and bacteriological properties of water and improved the ecological status of a small lowland stream in a human-dominated landscape. To achieve these objectives, water quality parameters assessment, benthic invertebrates, and fish samples were collected, and the forms of land use and the natural values of the stream were analysed. In the upstream zone of the sandy-bottom stream flowing in a human-dominated landscape, the inflow of pollutants caused a significant reduction in water quality. The amount of nutrients was high and the amount of dissolved oxygen was low. Similarly, the number of meso- and psychrophilic bacteria was significantly higher than in the reference stream. The building activity of beavers initiated a series of positive environmental changes, and beaver ponds improved the self-purification of water in a polluted stream. In the lower part of the studied stream, after the stream passed through the beaver wetland system, the water quality improved, which was indicated by a significant improvement in physicochemical, microbiological, and biotic indicators, that is based on macrozoobenthos and fish and overall freshwater biodiversity. By constructing dams, beavers flooded large areas and created habitats for plant and animal species associated with wetlands, including amphibians, birds, and mammals. The improvement of the ecological status of freshwater ecosystem, combined with the preservation and restoration of wetland habitats in the catchment area (natural regeneration), enables the use of ecosystem services provided by the streams and enhance their ecosystem function in the human-dominated landscape and their surroundings.

Powiązane strony:

https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2023.119799

SDG 6 keywords: water, restoration, water quality, polluted, ecosystems, freshwater

Water-soluble phenolic metabolites of lichens

Tekst alternatywny: Osoba trzymająca w dłoni mały fragment porostu krzaczkowatego — zbliżenie dłoni i jasnozielonego porostu na neutralnym, rozmytym tle naturalnym.

 

The leatest publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection addresses key issues related to forest ecosystems, biodiversity, and species interactions. The aims were (i) to test the hypothesis on the potential solubility of lichen phenolic compounds using rainwater under conditions that partly reflect the natural environment and (ii) to propose new and effective methods for the water extraction of lichen substances, with particular relevance to biodiversity conservation, systematic conservation, and ecosystem restoration in forest habitats characterized by high specie reachness. The results of spectrophotometric analyses of total phenolic metabolites in rainwater-based extracts from epigeic and epiphytic lichens—important indicators of forest biodiversity and sensitive species—employing the Folin–Ciocalteu (F.–C.) method, are presented. The water solvent was tested at three pH levels: natural, 3, and 9. Extraction methods were undertaken from two perspectives: the partial imitation of natural environmental conditions relevant for ecosystem restoration and systematic conservation, and the potential use of extraction for economic purposes supporting sustainable forest management and biodiversity conservation. From an ecological perspective, room-temperature water extraction (‘cold’ method) was used for 10-, 60-, and 120-min extraction periods. A variant of water extraction at analogous time intervals was an ‘insolation’ with a 100W light bulb to simulate the heat energy of the sun, reflecting natural processes occurring in forest ecosystems with diverse species composition and high species reachness. For economic purposes, the water extraction method used the Soxhlet apparatus and its modified version, the ‘tea-extraction’ method (‘hot’ ones). The results showed that those extractions without an external heat source were almost ineffective, but insolation over 60- and 120-min periods proved to be more effective. Both tested ‘hot’ methods also proved to be effective, especially the ‘tea-extraction’ one. Generally, an increase in the concentration of phenolic compounds in water extracts resulted from an increasing solvent pH. The results show the probable involvement of lichen substances in biogeochemical processes in nature and their promising use for a variety of human necessities, particularly in the context of forest biodiversity, biodiversity conservation, and long-term ecosystem restoration strategies.

References: A spectrophotometric analysis of extracted water-soluble phenolic metabolites of lichens. Planta, 260(2), 40.

Powiązane strony:  https://link.springer.com/article/10.1007/s00425-024-04474-3

Monkey goby expansion into submountain rivers

 

Tekst alternatywny: Zdjęcie ryby z gatunku Neogobius fluviatilis (babka szczupła), ujęcie na kamieniu ponad wodą.

 

The latest publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection addresses key issues in ecology and biodiversity conservation, focusing on the monkey goby (Neogobius fluviatilis), an invasive species originating from the Ponto-Caspian region. This species has recently extended its range westward and northward within the Vistula River system, posing new challenges for biodiversity and the functioning of the river ecosystem. The dispersal of the monkey goby upstream into the Carpathian tributaries of the Vistula River system was previously considered unlikely due to its habitat preferences. Typically, the species inhabits slow- to medium-flowing rivers with sandy substrates, whereas submountain rivers are characterized by fast currents and coarse-grained bottom substrates, conditions that historically limited its expansion within aquatic ecosystems. However, prolonged periods of low discharge, which have recently become increasingly frequent in the Carpathian region, have significantly altered the aquatic environment of these rivers. As a result, extensive shallow sections with slow-flowing water have developed, potentially facilitating a “second wave of invasion” of the monkey goby within the Vistula River system. Catch data from 2022 indicate that the species’ range expanded by approximately 80 km upstream in the Vistula River and by about 260 km upstream in the San River compared to earlier records. The findings from the San River represent the first confirmed occurrences of this species in the Carpathians, highlighting emerging threats to native fauna and freshwater resources. Assuming that low water levels in Carpathian rivers will continue in the coming years, the monkey goby may further increase its population size and become dominant in near-bank zones of these submountain rivers. These areas are crucial habitats for native fish fry, making the expansion of this invasive species a significant concern for biodiversity conservation and the sustainable management of aquatic ecosystems.

Reference: Bylak, A., & Kukuła, K. (2024). Remarkable monkey goby expansion through a new invasion route into submountain rivers. Biological Invasions, 26(5), 1303-1312.

Powiązane strony: https://link.springer.com/article/10.1007/s10530-024-03261-1

SDG 15 keywords: ecology, biodiversity conservation, ecosystem, freshwater resources, biodiversity conservation,

 

 

Lynx in the eye of the camera in the Gorce Mountains

 

Tekst alternatywny: Ryś stojący w wysokiej trawie, częściowo ukryty w zielonym, naturalnym środowisku, zwierzę obserwuje otoczenie.

 

The leatest publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection highlights key issues in ecology, focusing on forest ecosystems, habitats, and biodiversity conservation. Over the last century, large carnivore populations in Europe were severely depleted, which strongly affected ecosystem functioning, species interactions, and overall biodiversity. By the 1950s, only five populations of Eurasian lynx (Lynx lynx) persisted in isolated ranges, including the L. l. carpathicus subspecies within the Carpathian Mountains—an area of high species reachness and ecological importance. Although this population today is an important source of genetic diversity for lynx reintroduction, ecosystem restoration, and recolonisation processes, little research has focused on its occurrence and activity in the Polish Carpathians. Understanding lynx ecology is essential for systematic conservation planning, as this apex predator plays a crucial role in maintaining healthy ecosystems and regulating prey species within forest habitats. The main objective of the study was to evaluate lynx population dynamics and structure across space and time in relation to habitat use and ecosystem conditions. We conducted a continuous 5-year (2015–2019) study using camera traps to evaluate how lynx detections varied across (1) years and between four seasons, (2) diel periods, and (3) their social status. We recorded 2261 detections of lynx across 20 camera trap locations, with 89% of records documenting solitary individuals, 10% females with cubs, and 1% adult pairs. While solitary individuals were detected in all habitats, family groups utilised only nine locations, indicating specific habitat requirements within forest ecosystems. Based on a generalised linear model, lynx activity increased during the breeding period from January to March. Additionally, the number of lynx detections decreased at night compared to daylight (p < 0.001) and twilight (p < 0.001). Families and solitary individuals during the breeding season were more active during the day, reflecting adaptive behavioural strategies within their habitats. Our results indicate that effective biodiversity conservation, ecosystem restoration, and long-term protection of species reachness in the Carpathian forests require maintaining areas with limited human disturbance, especially during the breeding season. Such measures are fundamental for systematic conservation strategies aimed at preserving forest ecosystems, habitats, and the ecological role of large carnivores.

Reference: Lynx in the Eye of the Camera: Presence and Activity of Eurasian Lynx (Lynx Lynx) Across Multiple Seasons and Years in the Polish Carpathian Mountains. Available at SSRN 5085155.

Powiązane strony: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=5085155

Babka – wielkanocny temat przed Bożym Narodzeniem

 

Tekst alternatywny: Babka szczupła – niewielka ryba z rodziny babkowatych trzymana w dłoni, sfotografowana nad powierzchnią wody rzeki Bug w Polsce.

 

W ostatni piątek 15 grudnia 2023 odbyło się ostatnie w tym roku seminarium Polskiego Towarzystwa Hydrobiologicznego. Autorami referatu pt. „Babka – wielkanocny temat przed Bożym Narodzeniem", wygłoszonego podczas seminarium, byli prof. dr hab. Krzysztof Kukuła i dr hab. Aneta Bylak, prof. UR (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska). Nikogo nie zmylił przewrotny temat prelekcji, a uczestnicy doskonale przewiedzieli, iż wątkiem przewodnim tego wystąpienia będą dwa inwazyjne w Polsce gatunki babek, ryb, których naturalny zasięg obejmuje słonawe laguny oraz dolne odcinki rzek uchodzących do Morza Czarnego, Morza Azowskiego i Morza Kaspijskiego. Badania poświęcone ekologii (ecology) obu gatunków oraz czynników wpływających na poszerzanie zasięgu babki łysej (Babka gymnotrachelus) i babki szczupłej (Neogobius fluviatilis), są bowiem od wielu lat prowadzone przez zespół Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska. Część materiałów już została opublikowana w cenionych czasopismach międzynarodowych, jak również opracowana w postaci materiałów dla instytucji zajmujących się ochroną i zarządzaniem środowiska. Referat zainicjował długą i interesującą dyskusję uczestników obecnych na sali oraz łączących się on-line. Szczególne zainteresowanie wzbudziły możliwe skutki obecności tych dwóch obcych gatunków ryb, w odniesieniu do rodzimych biocenoz rzek i potoków górskich, przede wszystkim w kontekście ochrony bioróznorodnosci (biodiversity conservation) oraz wyzwań, jakie niosą ze sobą gatunki obce (alien species) i gatunki obce inwazyjne (alien invasive) zasiedlające ekosystemy wód śródlądowych (freshwater ecosystems). Podkreślano, że dalsze badania nad dynamiką ekspansji babek są kluczowe dla właściwego zarządzania zasobami wód śródlądowych (freshwater resources) oraz dla ochrony różnorodności biologicznej ekosystemów wód śródlądowych (freshwater ecosystems).

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

 

 

Posiedzenie Rady Naukowej Bieszczadzkiego Parku Narodowego na UR

Tekst alternatywny: Łagodne, trawiaste wzgórze wznosi się w miękkim świetle dnia, porośnięte rozproszonymi drzewami. Krajobraz jest spokojny i otwarty, z dominującą naturalną zielenią.

 

8 grudnia 2023 r. w Instytucie Nauk Rolniczych, Ochrony i Kształtowania Środowiska odbyło się wyjazdowe posiedzenie Rady Naukowej Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Spotkanie prowadził Przewodniczący Rady Naukowej BdPN – prof. dr hab. Krzysztof Kukuła, kierownik Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Rzeszowskiego. W posiedzeniu wzięli udział przedstawiciele wyższych uczelni, instytucji rządowych, samorządowych i organizacji społecznych zajmujących się ochroną środowiska (environmental conservation), ochroną przyrody (conservation of nature), ochroną ekosystemów (ecosystem protection) jak i ochroną dzikiej fauny (wildlife management), oraz dyrekcja Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Posiedzenie poświęcone było aktualnym problemom funkcjonowania Bieszczadzkiego Parku Narodowego i jego otuliny, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień związanych z ochroną bioróżnorodności (conservation of biodiversity), oceną statusu ochrony (conservation status) kluczowych siedlisk oraz wyznaczaniem priorytetowych celów ochrony (conservation targets). Szczególną uwagę zwrócono na zasady planowania badań naukowych w Parku oraz problemy związane z inwestycjami mogącymi zagrozić walorom przyrodniczym Parku. Podkreślono również potrzebę działań z zakresu renaturyzacji ekosystemów (ecosystem restoration) w miejscach najbardziej narażonych na presję człowieka.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

 

 

Monitoring ichtiofauny wód śródlądowych

Tekst alternatywny: Stado ryb pływie pod prąd rzeki. Kolorowe ciała ryb kontrastują z błękitnym tłem, a światło odbija się od ich łusek – sceneria podwodnego świata.

 

Ramowa Dyrektywa Wodna (EU water framework directive) zobowiązuje Polskę do osiągnięcia dobrego stanu ekologicznego wód. Kluczowym elementem oceny rzek jest ichtiofauna, ponieważ zwierzęta (animals) te szybko reagują na zaburzenia środowiskowe. Dlatego analiza zespołów ryb i bezkręgowców stanowi ważną część Państwowego Monitoringu Środowiska i pozwala na śledzenie zmian zachodzących w ekosystemach rzek (rivers). Zespół prof. Krzysztofa Kukuły (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska) prowadzi regularne, cykliczne (co ok. 5 lat) badania na stałych stanowiskach w zlewniach karpackich dopływów Wisły. Od ponad 20 lat rozwijane są metody oceny stanu rzek wykorzystujące wieloparametryczne wskaźniki, m.in. European Fish Index) czy IBI (Index of Biotic Integrity), oparte na wrażliwości poszczególnych gatunków ryb na antropopresję, zmiany dostępności siedlisk oraz odchylenia od warunków referencyjnych. Dzięki temu możliwa jest obiektywna diagnoza trendów środowiskowych oraz identyfikacja obszarów wymagających działań naprawczych i formułowania celów ochrony (conservation targets). Monitoring obejmuje także pobór ryb i mięczaków do analiz chemicznych pod kątem substancji szkodliwych, takich jak metale ciężkie, trwałe zanieczyszczenia organiczne czy pestycydy. Pozwala to nie tylko ocenić ryzyko dla organizmów wodnych, ale też oszacować potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzi, szczególnie w kontekście ochrony czystej wody (clean water) i ochrony wody pitnej (drinking water). Pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska UR realizują badania na terenie Podkarpacia oraz części trzech sąsiednich województw. Projekt, koordynowany przez Instytut Rybactwa Śródlądowego, ma wartość ponad 60 mln zł, a Uniwersytet Rzeszowski uczestniczy w nim jako współwykonawca, zapewniając zaplecze eksperckie, terenowe i laboratoryjne. Wyniki badań stanowią istotny wkład w krajowy system zarządzania zasobami wodnymi (water resources management), wspierając ochronę bioróżnorodności wód słodkich (freshwater biodiversity), ochronę słodkowodnych ekosystemów (freshwater ecosystems), utrzymanie ciągłości ekologicznej rzek oraz przeciwdziałanie degradacji środowiska (environmental degradation).

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

 

 

Prof. Krzysztof Kukuła zasłużony dla Bieszczadzkiego Parku Narodowego

Tekst alternatywny: Zielone wzgórza rozciągają się pod szerokim, niebieskim niebem z białymi chmurami, pejzaż z naturalnym światłem; to widok z Tarnicy w stronę grani „Szeroki Wierch” w Bieszczadach.

 

Podczas uroczystej sesji jubileuszowej konferencji z okazji 50 rocznicy utworzenia Bieszczadzkiego Parku Narodowego, prof. dr hab. Krzysztof Kukuła, kierownik Zakładu Ekologii i Ochrony środowiska został uhonorowany statuetką „za szczególne zasługi w zakresie naukowego poznania oraz rozwijanie, promowanie i wspieranie ochrony przyrody i krajobrazu w Bieszczadzkim Parku Narodowym”. Pan Profesor od wielu lat prowadzi intensywne badania naukowe, dotyczące ekologii (ecology), na obszarze Bieszczadzkiego Parku Narodowego, których wyniki były opublikowane w prestiżowych czasopismach naukowych o zasięgu krajowym i międzynarodowym. Jego badania mają istotne znaczenie praktyczne i są bezpośrednio wykorzystywane przy opracowywaniu celów ochrony przyrody (conservation targets) oraz planów ochrony przyrody (conservation of nature) BdPN. Dzięki tym pracom możliwe było skuteczniejsze monitorowanie zmian środowiskowych (environmental change), przeciwdziałanie degradacji środowiska (environmental degradation) przy uwzględnieniu istotnych czynników środowiskowych (environmental factors) w zarządzaniu zasobami środowiska (environmental management) parku. Ponadto Profesor Kukuła od lat angażuje się również w działalność na rzecz ochrony dzikiej fauny (wildlife). Profesor Krzysztof Kukuła aktywnie działa w Radzie Naukowej Bieszczadzkiego Parku Narodowego, której jest członkiem nieprzerwanie od 1991 roku. Przez kilka kadencji pełnił funkcję wiceprzewodniczącego, a obecnie jest przewodniczącym Rady. Wkład prof. K. Kukuły w rozwój naukowej wiedzy o Bieszczadach oraz praktyczne wdrażanie strategii ochrony przyrody stanowi fundament skutecznej ochrony tego wyjątkowego ekosystemu i zachowania jego unikatowej bioróżnorodności (biodiversity) dla przyszłych pokoleń.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

 

 

Jubileusz 50-lecia Bieszczadzkiego Parku Narodowego

Tekst alternatywny: Rozległy widok na pasmo górskie oświetlone ciepłym światłem zachodu słońca, sylwetki kolejnych grzbietów tworzą warstwową perspektywę; Bieszczady.

 

W 2023 roku Bieszczadzki Bark Narodowy obchodzi 50. rocznicę utworzenia. Z tej okazji, w dniach 29-30 września odbyła się jubileuszowa konferencja „Bieszczadzki Park Narodowy (1973-2023) – dorobek w zakresie ochrony zasobów przyrodniczych i krajobrazowych". Na konferencję zaproszeni zostali także pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska - prof. dr hab. Krzysztof Kukuła i dr hab. Aneta Bylak, prof. UR. Konferencja była niezwykłą okazją nie tylko do świętowania okrągłej rocznicy, ale również do podsumowania działalności BdPN w zakresie ochrony ekosystemów (ecosystem protection), ochrony lasów (conservation forest) i zagrożonych gatunków (endangered species). Podczas konferencji odbyły się wystąpienia okolicznościowe zaproszonych Gości, projekcja filmu dokumentalnego „50 lat ochrony dziedzictwa przyrodniczego Bieszczadów Zachodnich” przygotowanego przez TVP Rzeszów przy współpracy z BdPN oraz prezentacje. Prof. dr hab. Krzysztof Kukuła wspólnie z prof. dr hab. Bogdanem Zemankiem, wygłosił prelekcję pt. "Wkład Rady Naukowej BdPN w działalność Parku, podsumowanie wszystkich kadencji Rady", omawiając znaczenie celów ochrony (conservation targets), jak i ochrony zasobów genetycznych (genetic resources) w Parku. Z kolei podczas drugiej prezentacji, zatytułowanej "Ochrona i naukowe poznanie Bieszczadów", Pan Profesor omówił walory, funkcjonowanie i zagrożenia fauny Bieszczadzkiego Parku Narodowego, zwracając uwagę na funkcjonowanie górskich ekosystemów (mountain ecosystems), górska roślinność (mountain vegetation), bioróżnorodność obszarów górskich (mountain biodiversity), oraz gatunki wpisane na czerwoną listę gatunków zagrożonych (red list of threatened species). Podkreślono także rolę odporności ekologicznej (ecological resilience) w zachowaniu wyjątkowych walorów przyrodniczych Bieszczadów.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

https://www.bdpn.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=3684&Itemid=1

 

 

O ekologii na jubileuszu odkrycia złóż siarki w Tarnobrzegu

Tekst alternatywny: Białe opary unoszą się znad ciemnych, skalnych formacji siarkowych, tworząc wyraźny kontrast między żółto-czarną powierzchnią a unoszącą się parą.

 

W dniach 28-29 września w Muzeum-Zamku Tarnowskich w Tarnobrzegu odbywała się konferencja historyczno-ekologiczna pt. „Tarnobrzeskie Zagłębie Siarkowe – od odkrycia złóż siarki do cudu ekologii (ecology) – 70. rocznica odkrycia złóż siarki”. Z Uniwersytetu Rzeszowskiego na konferencję zaproszono prof. dr hab. Krzysztofa Kukułę i dr hab. Anetę Bylak, prof. UR. Pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska wystąpili tam w charakterze ekspertów, którzy w swojej pracy badawczej zajmowali się m.in. zagadnieniami związanymi aspektami ekologicznej rekultywacji (ecological restoration) obszaru dawnej kopalni siarki w Tarnobrzegu – głównie oceną wpływu działań rekultywacyjnych na jakość wody jeziora (lake water quality) i całe środowisko wodne (aquatic environment) nowopowstałego jeziora. Wykład prof. dr hab. Krzysztofa Kukuły na temat ekosystemu Jeziora Tarnobrzeskiego stał się inspiracją do ożywionej dyskusji nad przyrodniczym znaczeniem zbiornika w Tarnobrzegu, bioróżnorodności (biodiversity), ekologicznych skutków rekultywacji wyrobiska posiarkowego, czy świadczonych obecnie usługach ekosystemowych (ecosystem service). Poruszono także kwestie związane z realizacją zaplanowanych celów ochrony (conservation targets) jeziora, wpływem lokalnych czynników środowiskowych (local environmental factors) na ekosystemy wód śródlądowych (freshwater ecosystems). Nie zabrakło także wątku dotyczącego możliwych zagrożeń ekosystemu jeziora.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: lake water quality, aquatic environment

SDG 15 keywords: ecology, ecological restoration, biodiversity, ecosystem service, conservation targets, local environmental factors, freshwater ecosystems

Tekst alternatywny: Osoba obsługująca profesjonalną kamerę w plenerze, stojąca na tle zielonej natury. Scena pokazuje nagrywanie materiału wideo na świeżym powietrzu i ujęcia otaczającego krajobrazu.

 

W ostatnią sobotę miał swoją premierę kolejny odcinek serialu przyrodniczego „Natura Bez Granic”, w którym o zwierzętach żyjących w górnym Sanie opowiadali pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska. Zdjęcia do serialu realizowane były zarówno na odcinku Sanu granicznego znajdującego się w obrębie Bieszczadzkiego Parku Narodowego, jak również w niżej położonym odcinku rzeki – u podnóża Otrytu. W odcinku poruszono m.in. zagadnienia związane z ochroną czystej wody (clean water) i wody pitnej (drinking water), zwłaszcza w kontekście okresów suszy (drought), które znacząco wpływają na środowisko wodne (aquatic environment). Eksperci omawiali także znaczenie utrzymania wysokiej bioróżnorodności (biodiversity) Sanu, oraz wyznaczania konkretnych celów ochrony (conservation targets) przyrody, oraz właściwego zarządzania środowiskowego (environmental management). W odcinku nie zabrakło też dyskusji o znaczeniu ekosystemów słodkowodnych (freshwater ecosystems) oraz o tym, jak lokalne czynniki środowiskowe (local environmental factors) kształtują rozmieszczenie gatunków (species distribution) w rzece San. Wszystkie odcinki serialu „Natura Bez Branic”, w którym przedstawione jest bogactwo przyrodnicze i różnorodność pogranicza polsko-ukraińskiego można obejrzeć na platformie VOD. Pracownicy ZEIOŚ wystąpili w odcinku 12.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

https://vod.tvp.pl/programy,88/natura-bez-granic-odcinki,534842

SDG 6 keywords: clean water, drinking water, drought, aquatic environment

SDG 15 keywords: drought, biodiversity, environmental management, conservation targets, freshwater ecosystems, local environmental factors, species distribution

 

 

Tekst alternatywny: Grafika ryby - okonia.

 

Na ostatniej konferencji, pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska przedstawili kolejne interesujące wyniki swoich badań, w refereacie pt. „Okoń Perca fluviatilis w zlewni górnego Sanu: ekologiczne konsekwencje dla biocenoz potoków karpackich”. Od czasu powstania zbiorników zaporowych w górskich częściach zlewni karpackich rzek stwierdza się liczne populacje płoci, uklei, oraz okonia, migrujących ze zbiorników w górę dopływów. Te nowe dla biocenoz potoków górskich gatunki stanowią zagrożenie dla gatunków miejscowych, jako konkurenci lub drapieżcy. W Bieszczadach, spośród migrujących w górę dopływów Zb. Solińskiego gatunków, najistotniejszy wpływ na biocenozy potoków wydaje się mieć okoń. W dorzeczu górnego Sanu, od czasu powstania Zb. Solińskiego, notowano stopniowe poszerzanie się jego zasięgu o nowe siedliska (habitats). W obecnych granicach Bieszczadzkiego Parku Narodowego (BdPN), pojawił się prawdopodobnie pod koniec lat 80. XX w. Warunki panujące w zbiorniku są wystarczające dla mającego niewielkie wymagania okonia. Jednak, szczególnie latem, korzysta on z możliwości zasiedlenia bardziej zasobnych w pokarm dopływów. Skłonność do migracji ma różne nasilenie i zależy w dużym stopniu od poziomu wody w zbiorniku. Przy spadku poziomu wody w zbiorniku zaporowym w suchych latach, małe okonie masowo migrują w górę dopływów, nie docierając tylko do potoków przegrodzonych progami skalnymi. Tego typu naturalne przeszkody, przy niskim stanie wody, są dla ryb trudne do pokonania. Okoń jest konkurentem dla rodzimych gatunków (species) ryb. Wyniki analizy wskazują na duże zbieżność diety oraz siedlisk okonia i pstrąga potokowego, gatunku kluczowego dla potoków bieszczadzkich. Okoń, jako rodzimy gatunek inwazyjny (invasive species), jest konkurentem dla rodzimych ryb. Wyniki analiz wskazują na dużą zbieżność diety oraz siedlisk okonia i pstrąga potokowego, gatunku zagrożonego (threatened) i kluczowego dla górskich (mountain) rzek (river) bieszczadzkich. Badania te mają również znaczenie w kontekście implementacji Ramowej Dyrektywy Wodnej (European Water Framework Directive), której celem jest ochrona i poprawa jakości środowisk wodnych (aquatic environment) w całych zlewniach rzek (river basin).

Referencja: Bylak A., Kukuła K. 2023. Okoń Perca fluviatilis w zlewni górnego Sanu: ekologiczne konsekwencje dla biocenoz potoków karpackich. W: 4 Krajowa Konferencja Naukowo-Techniczna "Funkcjonowanie i ochrona wód płynących" PotamON, Łukęcin, 20-22 września 2023: 23.

Powiązane strony: https://poznan.pzw.org.pl/brepo/panel_repo/2023/09/25/gre3qn/potamon-materialy-konferencyjne.pdf

SDG 6 keywords: river, river basin, aquatic environment, European Water Framework Directive

SDG 15 keywords: mountain, habitats, threatened, species, invasive species

 

 

Tekst alternatywny: Zbliżenie na rybę, ukazujące szczegóły jej łusek, oka i tekstury skóry. Zdjęcie koncentruje się na naturalnych kolorach i detalach ryby, tworząc wyraźny podwodny obraz.

 

The latest conference abstract by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection – Elucidating the impact of faunal activity on stream channels is an emerging field wherein specialists in ecology, geomorphologists, and engineers collaborate to research and manage fluvial ecosystems. Fish inhabiting mountain streams impact on habitats – bottom substrate during their reproductive cycles, e.g. female brown trout (Salmo trutta fario) build gravel redds in river. At high densities of fish building redds, large areas of the bottom substrate are mixed, shaping aquatic environment. Foraging fish also substantially affect the bottom structure. Small fish alter the grain arrangement, and large fish can move stones and large amounts of finer bottom materials. They can dig hollows, and mix and push sediments. Fish that forage the bottom substrate include species with inferior mouths and barbels, e.g. barbel (Barbus barbus), gudgeon (Gobio gobio), and stone loach (Barbatula barbatula). The barbel affects the substrate structure, bed load transport, and substrate coarseness. Fish such as nase (Chondrostoma nasus) that feed on periphyton can shift relatively large stones. Foraging of large fish may distu rb bottom imbrication, destabilising the gravel and pebbles and increasing the risk of bed-load movement in response to flowing water. Smaller fish affect the physical structure of the channel only at the micro- habitat scale. Foraging of fish may disturb bottom imbrication, destabilising the gravel and pebbles and increasing the risk of bed-load movement in response to flowing water. Fish burrowing in the bottom substrate also mix fine sediments and affect their deposition and transport downstream. Their cumulative impacts on mountain stream channel may be very large.

Powiązane strony: https://www.freshwatersciences.eu/effs/SEFS13_Final_Abstract_Book_V3.pdf

SDG 6 keywords: river, aquatic environment

SDG 15 keywords: ecology, mountain, habitats, ecology, ecosystems

 

 

Tekst alternatywny: Grupa małych ryb pływająca razem w wodzie, uchwycona pod powierzchnią. Zdjęcie pokazuje ich dynamiczny ruch i naturalne ułożenie w środowisku wodnym, z delikatnymi odbiciami światła na łuskach oraz przejrzystą, spokojną taflą wody w tle.

 

The latest conference abstract by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection – Our current understanding and assessment of the impacts of forest exploitation on catchments and river ecosystems are limited. After agriculture and mining, forest exploitation is a major source of mineral suspensions in aquatic environments. Forestry activities require the use of appropriate equipment for tree felling and timber transport. Tree clearing disturbs soil cover and aggravates erosion, impacting ecosystem health and threatening the biodiversity conservation of affected areas. Cleared trees are transported on logging trails that support mineral suspension transport. The loose, thin soil layers characteristic of mountains are easily washed out, which can adversely affect freshwater ecosystems. Fine sediments that enter streams may directly or indirectly affect particular stages of threatened species of fish development. The accumulation of fine sediments may reduce fish spawning effectiveness, inhibit migration, and interfere with feeding. Streams degraded by the influx of anthropogenic sediments, however, may be recolonised if proper environment conservation measures are implemented. The objectives of the study were to i.) investigate and assess the effects of forest exploitation on the physicochemical parameters and substrate properties of stream habitats as they affect the requirements of fish species, ii.) investigate the response of these fish species and their various developmental stages to forest exploitation in the mountain stream catchment, with a focus on promoting sustainable forest management that safeguards ecology and ecosystem health. Our analysis revealed that channel silting reduced brown trout (Salmo trutta) and Siberian sculpin (Cottus poecilopus) abundance. The eu water framework directive has indicated that measures must be taken to remediate the ecological condition of flowing waters in the region. We propose that the management of forest catchments and the ecological health of montane streams may be improved by constructing sedimentation tanks and fences that cut off the flow of eroded soil to streams, supporting long-term biodiversity conservation and the protection of freshwater ecosystems (European Water Framework Directive).

Powiązane strony: https://www.freshwatersciences.eu/effs/SEFS13_Final_Abstract_Book_V3.pdf

SDG 6 keywords: river, aquatic environment, European Water Framework Directive

SDG 15 keywords: ecology, habitats, sustainable forest management, ecosystem health, biodiversity conservation, species, mountain, threatened species, freshwater ecosystems, environment conservation, eu water framework

 

Tekst alternatywny: Mężczyzna w czerwonej kurtce idzie pod górę po zielonym, łagodnie nachylonym wzgórzu, z szerokim, naturalnym krajobrazem wokół i spokojnym niebem nad horyzontem.

 

W piątek 21 lipca 2023 w Ośrodku Edukacji Ekologicznej Bieszczadzkiego Parku Narodowego w Ustrzykach Dolnych, odbył się kolejny wykład w ramach „Wakacyjnych spotkań z przyrodą”. Prelekcję pt. „Wędrując wzdłuż bieszczadzkich potoków - spojrzenie rybim okiem… " wygłosił prof. dr hab. Krzysztof Kukuła. Profesor opowiadał o faunie bieszczadzkich potoków – rybach, bezkręgowcach i ciekawostkach dotyczących ich biologii. Zwrócił uwagę na znaczenie czystej wody (clean water) dla zachowania środowiska wodnego (aquatic environment) i ochrony gatunków słodkowodnych (freshwater species). Podkreślił też znaczenie bogactwa gatunkowego (species richness) i konieczności ochrony całych ekosystemów (ecosystem protection) rzek górskich, w których każdy gatunek (species) odgrywa istotną rolę. Na zakończenie, pomiędzy uczestnikami spotkania a prelegentem, wywiązała się ciekawa dyskusja, która pozwoliła na poszerzenie wątków zawartych w prezentacji i rozbudowanie opowieści o podwodnym życiu górskich potoków i rzek (rivers).

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: clean water, aquatic environment, freshwater species, species, rivers

SDG 15 keywords: species richness, ecosystem protection

 

 

Tekst alternatywny: Spokojne jezioro lub staw otoczone drzewami i zielenią, z odbiciami roślin w wodzie. Krajobraz tworzy naturalną, harmonijną scenę z ciszą i spokojem nad wodą.

 

„Amerykańscy astronauci, którzy w grudniu 1968 r. w trakcie misji Apollo 8 spoglądali na Ziemię, nazwali ją „Błękitną planetą”. Wody, pokrywając ponad 70% powierzchni kuli ziemskiej, nadają jej niebieski kolor, co powoduje, że Ziemia wyraźnie różni się od innych planet Układu Słonecznego. Jednak co spowodowało, że mimo „wodnego charakteru” naszej planety, od dziesięcioleci mówimy o problemie niedoborów wody? Podsumowaniem tych niepokojów jest m.in. Raport o gospodarce wodnej na świecie (World Water Development Report – WWDR) z 2003 r., a potwierdzeniem, że sytuacja przez dwadzieścia lat nie uległa niestety poprawie, wydaje się być ogłoszenie roku 2023 Międzynarodowym Rokiem Słodkiej Wody.” To pierwsze zdania artykułu opublikowanego w ostatnim wydaniu Gazety Uniwersyteckiej, stanowiącego podsumowanie rozważań na temat stanu zasobów wody na świecie. W artykule Autor podkreślił, że problemy z dostępem do wody czystej (clean water) wynikają zarówno z rosnącego zapotrzebowania na zasoby wód śródlądowych (freshwater resources), jak i z zagrożeń dla środowisk wodnych (aquatic environments), takich jak contamination czy nadmierne eksploatowanie zasobów. W publikacji można także przeczytać o tym, jak względem zasobów wody wygląda region nam najbliższy, tj. Podkarpacie. Jak można przeczytać, sytuacja lokalna, np. w naszym regionie, odzwierciedla globalne tendencje: okresy suszy (drought) wpływają na dostęp do wody w całych zlewniach rzek (river basins), a jednocześnie konieczne jest prowadzenie działań z zakresu szeroko rozumianej renaturyzacji rzek (river restoration) oraz inwestycji w oczyszczanie ścieków (sewage treatment), by zachować równowagę ekologiczną i ochronić ekosystemy wodne (water ecosystems). Artykuł akcentuje zatem fundamenty zrównoważone zarządzanie wodą (sustainable water management), które pozwalają zachować ekosystemy wód śródlądowych (freshwater ecosystems) i zapewnić trwały dostęp do wody pitnej (drinking water) dla przyszłych pokoleń – zapewnienie powszechnego dostępu do bezpiecznej i czystej wody oraz ochronę wszystkich zasobów wodnych (water resources) na świecie. Artykuł przygotował i opatrzył komentarzem prof. dr hab. Krzysztof Kukuła (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska).

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

https://www.ur.edu.pl/pl/uniwersytet/gazeta-uniwersytecka/id-2023/marzec-kwiecien

SDG 6 keywords: aquatic environments, clean water, freshwater resources, drought, river basin, river restoration, sewage treatment, water ecosystems, sustainable water management, freshwater ecosystems, drinking water, water resources

 

 

 

 

Tekst alternatywny: Makrofotografia jętki siedzącej na cienkim źdźble trawy, z delikatnymi, przezroczystymi skrzydłami i rozmytym, zielonym tłem.

 

Piknik Nauki Eksploracje to cykliczne wydarzenie mające na, celu popularyzację nauki w plenerze, w samym centrum Rzeszowa. Tegoroczna edycja odbyła się 20 maja, a słoneczna pogoda przyciągnęła zarówno wielu wystawców jak i odwiedzających. Już po raz kolejny okazało się, że przez lupę (i mikroskop) widać więcej więcej – nawet w kropli wody! (water), a młodsi i starsi miłośnicy przyrody mogli podziwiać z bliska różnorodność życia w rzekach i potokach, co stanowiło doskonałą okazję do rozmów o ekosystemach wód śródlądowych (freshwater ecosystems), zdrowiu ekosystemów potoków (stream ecosystem health) oraz znaczeniu tych siedlisk dla szeroko rozumianej ochronie bioróżnorodności (biodiversity conservation). Swoimi kolorami i formami przyciągały uwagę uczestników także porosty, które są ważnym elementem ekosystemów ladowych (terrestrial ecosystems) i cennym wskaźnikiem jakości środowiska. W rozmowach z gośćmi nie zabrakło również tematów dotyczących ochrony gatunków zagrozonych (endangered species), roli ekologii (ecology) w zrozumieniu funkcjonowania przyrody oraz wyzwań stojących przed współczesnym zarządzaniem ekosystemami (ecosystem management), zarówno w odniesieniu do ekosystemow leśnych (forest ecosystems), jak i środowisk wodnych (aquatic environments). Oprócz pracowników Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska w organizację pikniku aktywnie włączyli się studenci kierunku Ochrona środowiska, którzy podczas samego wydarzenia opowiadali z pasją o ważkach, jętkach, chruścikach i innych ciekawych organizmach wodnych, podkreślając ich rolę w utrzymaniu zdrowia ekosystemów (ecosystem health) oraz potrzebę wyznaczania odpowiednich celów ochrony (conservation targets).

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: water, aquatic environments

SDG 15 keywords: freshwater ecosystems, stream ecosystem health, biodiversity conservation, terrestrial ecosystems, endangered species, ecology, ecosystem management, forest ecosystems, ecosystem health, conservation targets

 

 

Tekst alternatywny: Dwie osoby skupione na pracy z mikroskopami stereoskopowymi, obserwujące próbki.

 

W czwartek 2 marca w Zakładzie Ekologii i Ochrony Środowiska już po raz kolejny gościliśmy uczniów z Zespołu Szkół nr 2 w Rzeszowie. Tym razem grupa wraz z opiekunem miała okazję wysłuchać dwóch interesujących wykładów, których tematyka dotyczyła zarówno ekosystemów wodnych (aquatic ecosystems), jak i zagadnień związanych z ochroną bioróżnorodności (biodiversity conservation). Uczniowie, w czasie zajęć prowadzonych przez dr hab. Anetę Bylak, prof. UR dowiedzieli się „Co łączy bobra z rekinem, czyli o związkach między gatunkami”. Wykład poruszał m.in. zagadnienia bogactwa gatunkowego (species richness) oraz znaczenia bioróżnorodności (biodiversity) dla funkcjonowania środowiska, a także odniesienia do zmian klimatycznych i ich wpływu na ekosystemy, w tym zjawiska suszy (drought). Omawiano również, w jaki sposób presja człowieka może prowadzić do wpisywania organizmów na czerwone listy gatunków zagrożonych (red list of threatened species). z kolei o tajemnicach glonów „W kałuży, na talerzu i w fabryce” opowiadała słuchaczom dr Natalia Kochman-Kędziora. W prezentacji pojawiły się elementy związane z ochroną zasobów czystej wody (clean water), zanieczyszczeniami (contaminants), zanieczyszczona wodą (polluted water) oraz nowoczesnymi metodami analizy wody (water analysis). Podkreślono również znaczenie glonów jako wskaźników stanu ekosystemów wód słodkich (freshwater ecosystems) oraz ich rolę w utrzymaniu równowagi przyrodniczej. Takie spotkania są zawsze dobrą okazją do podzielenia się naszą wiedzą z uczniami, którzy być może niebawem zasiądą w tych samych ławkach, ale już jako nasi studenci.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: aquatic ecosystems, drought, clean water, contaminants, polluted water, water analysis

SDG 15 keywords: biodiversity conservation, species richness, biodiversity, red list of threatened species, freshwater ecosystems

 

 

Tekst alternatywny: Zbliżenie szczupaka pływającego tuż pod powierzchnią wody, na tle lekko rozmytego środowiska podwodnego.

 

Dzielimy się miłą informacją, że pracownicy Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska, uzyskali finansowanie ze środków zewnętrznych na badania ichtiofauny oraz jej siedlisk w karpackich rzekach. Wartość projektu to 80 tys. złotych. Projekt „Monitoring ichtiofauny rzecznej w latach na potrzeby oceny stanu lub potencjału ekologicznego jednolitych części wód powierzchniowych” w latach 2022-2023, realizowany jest przez prof. dr hab. Krzysztofa Kukułę oraz dr hab. Anetę Bylak, prof. UR we współpracy z Instytutem Rybactwa Śródlądowego im. St. Sakowicza w Olsztynie. Projekt realizowany jest częścią dużego, ogólnokrajowego projektu, ogólnokrajowego przedsięwzięcia, którego cele wpisują się w Europejska Ramową Dyrektywę Wodną (European Water Framework Directive) oraz związane z nią cele ochrony (conservation targets), a także działania na rzecz rzadządzania środowiskowego (environmental management) i ochrony ekosystemów wód śródlądowych (freshwater ecosystems). Udział w nim Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska jest związany z pełnieniem przez pracowników eksperckiej roli w przygotowaniu i wdrażaniu krajowej metodyki oceny stanu ekologicznego wód (water) płynących, opartej o stan ichtiofauny. Jest to szczególnie ważne w czasach narastających wyzwań, takich jak zmiany środowiska (environmental change), lokalnie postępujaca degradacja środowiska (environmental degradation) czy wzrost wpływu środowiskowego (environmental impact) działalności człowieka. Te czynniki mają bezpośrednie przełożenie na wpływających na bioróżnorodność wód śródlądowych (freshwater biodiversity). Projekt jest realizowany zgodnie z programem Państwowego Monitoringu Środowiska, koordynowanego przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska. Jego wyniki posłużą m.in. do opracowania krajowego raportu oceny stanu ekologicznego wód płynących, co ma bezpośrednie znaczenie dla ochrony zasobów wodnych (water resources), zapewnienia zasobów czystej wody (clean water) i wody pitnej (drinking water) oraz wspierania działań z zakresu ochrony gleby i wody (soil and water conservation).

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: European Water Framework Directive, water, water resources, clean water, drinking water

SDG 15 keywords: conservation targets, environmental management, freshwater ecosystems, environmental change, environmental degradation, environmental impact, freshwater biodiversity, soil and water conservation

 

 

Tekst alternatywny: Pojedyncza kropla wody uderzająca w powierzchnię i tworząca kształt korony z rozpryskującymi się kroplami.

 

W ostatni piątek, 13 stycznia 2023, na Uniwersytecie Rzeszowskim odbyła się kolejna edycja ogólnopolskiej akcji „Noc Biologów”. Jest to jedna z form popularyzacji nauk przyrodniczych. W tym roku motywem przewodnim była „Woda, jako źródło życia”, czyli obszar, w którym szczególne miejsce zajmują zagadnienia związane z zasobami wody słodkiej (freshwater resources), w tym także coraz bardziej zagrożonych zasobów wód podziemnych (groundwater resources), oraz ochroną środowiska (environmental conservation). Rozpoczynający akcję referat plenarny pt. „Hydroekologia – czyli jak ratować ekosystemy rzeczne”, wygłosił prof. dr hab. Krzysztof Kukuła (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska). Pan Profesor w swoim wystąpieniu przypomniał, że wydarzeniem, które spowodowało wzrost zainteresowania stanem rzek w Polsce, była katastrofa na Odrze. Omawiając zagrożenia dotyczące zdrowia ekosystemu (ecosystem health) oraz główne zasady funkcjonowania ekosystemów (ecosystems), wskazał na złożoność procesów ekologicznych (ecology) zachodzących w zlewniach rzek (river basins) i wymagających odpowiedniego zarządzania środowiskowego (environmental management). W swoim wystąpieniu profesor przedstawił nie tylko aktualne i potencjalne zagrożenia stanu ekologicznego wód płynących w naszym kraju, takie jak susza (drought) czy zanieczyszczenia (contaminants) i ścieki wymagające skutecznego oczyszczania (wastewater treatment), lecz przede wszystkim pokazał, jak dbać o zasoby wodne, oraz wyjaśnił kluczową rolę hydroekologów w ratowaniu środowisk wodnych (aquatic environment). Tegoroczna Noc Biologów była doskonałą okazją dla uczniów, aby dowiedzieć się jak ciekawe i perspektywiczne jest studiowanie na kierunku Ochrona środowiska oraz kształcenie specjalistów, którzy w nieodległej przyszłości będą mogli włączyć się w działania służące ochronie zasobów wody. Absolwenci studiów I stopnia mogą bowiem na Uniwersytecie Rzeszowskim, studiując Ochronę środowiska, uzyskać tytuł magistra na unikatowej w skali Polski specjalności - Hydroekologii i zarządzaniu środowiskiem wodnym, która przygotowuje do pracy w obszarze ochrony wód, racjonalnego gospodarowania zasobami wód śródlądowych (freshwater resources) i utrzymania równowagi ekologicznej w ekosystemach wodnych.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

SDG 6 keywords: freshwater resources, groundwater resources, contaminants, drought, wastewater treatment, aquatic environment, freshwater resources

SDG 15 keywords: environmental conservation, ecosystem health, ecology, ecosystems, river basins, environmental management

 

 

Tekst alternatywny: Gęsty las iglasty oświetlony wschodzącym słońcem, z centralnie płynącym potokiem i lekką mgłą unoszącą się nad ziemią, tworzący spokojny, naturalny krajobraz poranny.

 

Nowy 2023 rok przywitał nas dość wysokimi, jak na zimę, temperaturami. Choć warto przypomnieć, że początek stycznia 2022 był dość podobny. O pogodowych rekordach, anomaliach i ciepłej zimie rozmawiano na antenie Polskiego Radia Rzeszów. Gościem redaktor Iwony Piętak był prof. dr hab. Krzysztofa Kukuła (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska). Poruszono wiele ważnych tematów związanych z pogodą i klimatem, rozmawiano też o tym w jaki sposób ciepła, bezśnieżna zima wpływa na przyrodę. Zwrócono uwagę, że takie warunki mogą pogłębiać suszę (drought) oraz zwiększać zagrożenie pustynnieniem (desertification). W rozmowie podkreślano również, że brak pokrywy śnieżnej i niskie opady negatywnie wpływają na zasoby wód słodkich (freshwater resources), co w przyszłości może oznaczać konieczność szerszego wdrażania zintegrowanego zarządzania zasobami wodnymi (integrated water resources management). Wskazano również na problemy związane częściej przypominają przedłużającymi się suchymi sezonami (dry season), a także na to, jak zmieniające się warunki pogodowe mogą wpływać w przyszłości na jakość wody (water quality) i zaopatrzenie w wodę (water supply) w regionie.

Powiązane strony: https://www.ur.edu.pl/pl/wydzialy/wydzial-technologiczno-przyrodniczy/jednostki-naukowe/instytut-nauk-rolniczych-ochrony-i-ksztaltowania-srodowiska-kopia/aktualnosci

https://radio.rzeszow.pl/wiadomosci/z-prof-krzysztofem-kukula-rozmawiamy-o-skutkach-zmiany-klimatu?fbclid=IwAR2hyyyDWyh1848cO4Ra8sE9AukuktuyjBab2aQW1T1fYb3KIswSnYN692c

SDG 6 keywords: desertification, drought

SDG 15 keywords: freshwater resources, integrated water resources management, dry season, water supply, water quality

Tekst alternatywny: Potok płynący przez las, z promieniami wschodzącego słońca przebijającymi się przez drzewa, tworzący naturalny krajobraz.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection – The Carpathians are biodiversity hotspots in Europe. However, transformations resulting from human activity have affected stream catchments where sustainable forest management is carried out. Numerous anti-rubble weirs and other low-head barriers disrupt the continuity of many streams. New requirements for human interference in stream channels were formulated. Measures are urgently needed to restore the ecological continuity and mosaicism of semi-natural habitats in mountain streams. Recently, small streams have been restored in mountain ecosystem areas. To assess the viable effects of stream restoration, analyses of in-stream habitats and fish communities, which are excellent bioindicators, were performed. This study aimed to assess the effects of structural reconstruction of habitats in a mountain stream (Eastern Carpathians, Poland). The analyses were based on a long-term assessment of fish responses to barrier removal and habitat changes following stream restoration measures. The research was conducted from 2009 to 2022. Our study indicates numerous positive and viable effects of using boulder ramps as technical solutions for restoring small mountain streams. Restored ecological continuity and in-stream habitats provide fish with adequate feeding grounds, spawning grounds, and fry-growth places. On the other hand, we indicated that the assessment of the effects of mountain stream restoration should be carried out over a long-term period, in three stages after the completion of work: early, medium, and late. This may allow for the most reliable assessment of the effects of restoration measures and the early detection of the need for corrections. It is also necessary to monitor possible environmental changes that may occur in new hydrotechnical objects, such as boulder ramps, due to natural hydro-morphodynamic processes in the stream bed, supporting  ecosystem function and river restoration. Additionally, incorporating ecological resilience into restoration activities can help mountain streams better withstand future disturbances such us an approach enhances the long-term adaptability of water ecosystems. The use of boulder ramps and natural materials further promotes habitat conservation, ensuring that restored channel segments retain structural diversity. Moreover, maintaining freshwater biodiversity in restored reaches strengthens ecological networks.

Powiązane strony: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0048969723058576

SDG 6 keywords: restoration, water ecosystems, EU Water Framework Directive

SDG 15 keywords: biodiversity, environmental change, mountain, restoration, habitats, ecology, sustainable forest management, mountain ecosystem, ecosystem function, river restoration, ecological resilience, habitat conservation, freshwater biodiversity, restored

Tekst alternatywny: Widok z lotu ptaka na Jezioro Solińskie, z błekitną wodą otoczoną malowniczymi górami i gęstymi lasami.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection – Dams on rivers are known to facilitate the colonisation and spread of aquatic invasive species and native invaders, but the actual mechanisms involved are poorly understood. Since the construction of the Solina Dam on the upper San River system in Poland, European perch (Perca fluviatilis) have expanded their distribution into the headwaters of this river system, becoming a native invader. In this study, we assessed the spread of perch in detail over time upstream of the Solina Reservoir, and used otolith trace element microchemistry to determine the spawning and larval rearing locations of perch in the catchment upstream of the dam. Extensive sampling over several years across the catchment upstream of the Solina Reservoir confirmed the widespread occurrence of perch into the headwaters of the tributary river systems, with smaller size classes dominating locations closer to the Solina Reservoir. This finding highlights how freshwater resources and aquatic ecosystems are influenced not only by natural factors but also by human interventions such as dams. Despite perch being widely distributed upstream of the Solina Reservoir, otolith microchemical analysis indicated the populations from various reservoir tributaries mostly shared the same spawning and larval rearing habitat, most likely the Solina Reservoir, emphasizing the role of reservoirs in maintaining aquatic environments that support early life stages of species. Our results suggest that reservoirs can facilitate the colonisation of river systems by providing a critical habitat element that would otherwise be missing from riverine landscapes, i.e., an extensive and productive pelagic larval rearing environment. These findings are important for biodiversity conservation, habitat conservation, and the management of endangered species, as they demonstrate that the impacts of large dams extend many kilometers upstream from the river reaches directly affected by the resulting impoundment. Such knowledge is essential for effective environmental management of freshwater resources and freshwater ecosystems, particularly in mitigating the spread of invasive species and preserving the integrity of natural aquatic ecosystems.

Reference: Bylak, A., Kukuła, K., Easton, R., Reid, M., & Closs, G. P. (2023). Reservoirs facilitate colonization of river catchments by a native invasive fish through provision of pelagic larval rearing habitat. Biological invasions, 25(5), 1541-1559.

Powiązane strony:  https://link.springer.com/article/10.1007/s10530-023-02995-8

SDG 6 keywords: river, freshwater ecosystems

SDG 15 keywords: Ecology, aquatic ecosystems, aquatic environment, freshwater resources, biodiversity conservation, endangered species, environmental management, habitat conservation, invasive species

 

 

Tekst alternatywny: Dwa gryzonie pływające w płytkiej wodzie w naturalnym środowisku z roślinnością szuwarową na brzegu.

 

Ostatnia publikacja pracowników Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska podkreśla, że w Bieszczadzkim Parku Narodowym (BNP) stwierdzono wiele endemicznych i unikalnych gatunków (species) fauny. Liczne gatunki bezkręgowców wodnych, które w istotny sposób przyczyniają się do bioróznorodności (biodiversity) tego obszaru, mają dużą wartość przyrodniczą. W strumieniach Parku stwierdzono 14 gatunków ryb, z dużą populacją pstrąga potokowego, wskaźnika stanu ekosystemów wodnych (freshwater ecosystems). W latach 90. do obszaru BNP wprowadzono bobra europejskiego, Castor fiber L., przyczyniając się do ochrony siedlisk i utrzymania naturalnych zasobów wody (freshwater resources). Przeanalizowano literaturę dotyczącą fauny wodnej (aquatic) w stawach bobrowych Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Informacje uzyskane z dostępnych publikacji uzupełniono własnymi niepublikowanymi materiałami oraz informacjami od pracowników BNP. Niniejsza praca nie analizuje publikacji dotyczących stawów, które nie zostały utworzone przez bobry w Parku, choć stanowią cenny materiał porównawczy i wskazują, które organizmy wykorzystują stawy, tj. siedliska ze stojącą (water). Większość zebranych danych dotyczy zależności różnych grup fauny wodnej od siedlisk bobrów w BNP, a temat ten wydaje się być dotychczas jedynie powierzchownie zbadany. W bardziej szczegółowy sposób analizowano jedynie reakcje ryb na powstawanie stawów bobrowych, choć nawet w tym przypadku nie oceniono jeszcze niektórych cykli życiowych ryb. Uwzględnienie gatunków zagrozonych (endangered species) jest szczególnie istotne, ponieważ stawy bobrowe mogą stanowić schronienie dla gatunków wrażliwych na zmiany środowiskowe. Dość dużo wiadomo również o wodnych (aquatic) bezkręgowcach, które są integralną częścią ochrony bioróznorodności (conservation of biodiversity) w tych wodnych ekosystemach (freshwater ecosystems). Brakuje jednak szczegółowych badań nad zależnościami między poszczególnymi gatunkami płazów a zmianami warunków siedliskowych w ciekach zmodyfikowanych przez bobryPrawdopodobnie stawy bobrowe są obecnie jednym z głównych miejsc rozrodu większości płazów w Parku, co podkreśla rolę bobrów w zarządzaniu ekosystemami (ecosystem management). Zadaniem specjalistów jest również analiza wpływu działalności inżynieryjnej bobrów na liczebność ptaków związanych z siedliskami wodnymi I opracowanie strategii zarządzania środowiskiem (environmental management). Dodatkowe tematy badawcze, np. dotyczące ssaków, mogą koncentrować się na obszarach podmokłych w dorzeczu górnego Sanu (river basin). Bobry wspierają ochronę zasobów wody (aquatic resources), ochronę siedlisk (habitat conservation) i ogólną bioróznorodność (biodiversity).

Referencja: Hałoń E., Bylak A., Kukuła K., Ćwikowska B., Ćwikowski C. Fauna wodna stawów bobrowych w Bieszczadzkim Parku Narodowym - wskazanie kierunków dalszych badań. Roczniki Bieszczadzkie 31: 123-151

Powiązane strony: https://www.bdpn.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=991&Itemid=203

SDG 6 keywords: river, freshwater resources, aquatic resources

SDG 15 keywords: freshwater resources, biodiversity conservation, freshwater ecosystems, endangered species, environmental management, habitat conservation

Tekst alternatywny: Porost granicznik płucnik — duży, zielony porost rosnący na pniu drzewa.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection: Lobaria pulmonaria has been subject to strict and zonal protection in Poland for almost 20 years, assuming the function of an umbrella species for the protection of natural biodiversity. Knowledge about this function, however, is limited, mainly due to a lack of relevant research. The current protection zone with a radius (R) of up to 50 m was significantly reduced in 2014 compared to the previous one from 2004 (R=100 m), mainly due to the needs of sustainable forest management. This legislative change highlighted the necessity of making a scientific balance of potential gains and losses in habitat conservation. Corticolous lichens growing at circular sites with a radius of 150 m around lungwort host-trees, divided into three zones R=50 m, R=51–100 m, R=101–150 m, were selected as the biological group for verification. Beech (Fagus sylvatica) and sycamore (Acer pseudoplatanus) trees with DBH ≥40 cm, randomly located along the target azimuths of 0°, 120°, and 240°, were selected for the study at 15 sites located in the Polish Carpathians (Gorce and Bieszczady Mts), representing diverse mountain ecosystems. The research hypothesis was that the size of the L. pulmonaria protection zone in the Polish Carpathians is important for maintaining ecosystem function and conserving a greater diversity of corticolous lichens. Based on the species lists, we assessed the statistical significance of differences in diversity indices between the zones and between the Gorce and Bieszczady sites, which was justified by the result of the DCA analysis. Both the total number of species and old-growth forest, legally protected, and endangered species in Poland (categories EN, CR) were analyzed. Generally, the current protection zone with a radius of 50 m protects approximately 70% of all epiphytic lichen diversity and the same share of other investigated groups. Increasing the protection zone to R=100 m would preserve almost 90% of species representing these groups of lichens, thus enhancing biodiversity, maintaining ecosystem function, and supporting restoration efforts in habitats affected by environmental change. These findings emphasize the importance of integrating ecology, sustainable forest management, and habitat conservation to safeguard mountain ecosystems and their unique species assemblages.

Reference: Tuchowski, M., Szymczyk, R., & Piegdon, A. (2023). Lobaria pulmonaria as an umbrella species for the protection of epiphytic lichen diversity in Polish Carpathians. Acta Mycologica, 58.

Powiązane strony: https://www.journalssystem.com/amy/-Lobaria-pulmonaria-as-an-umbrella-species-for-the-protection-of-epiphytic-lichen,177130,0,2.html

SDG 15 keywords: biodiversity, environmental change, restoration, habitats, ecology, sustainable forest management, mountain ecosystem, ecosystem function, habitat conservation

 

 

Tekst alternatywny: Las pełen wysokich, gęsto rosnących drzew iglastych.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection: Within the present study, authors aimed to isolate drivers of tree biomass increment, mortality, and recruitment in the Gorce National Park (GNP), Outer Western Carpathians, Poland, contributing to our understanding of terrestrial ecosystems and their responses to environmental change. The generalized linear mixed-effects models (GLMMs) were appied, assuming the beta distribution of response variables, i.e., biomass proportions of increment, recruitment, and mortality of three main tree species: Norway spruce Picea abies (L.) Karst, European beech Fagus sylvatica L., and silver fir Abies alba Mill. In a large part of the GNP area, tree biomass increased, which has important implications for biodiversity and ecosystem function. In the central and southern parts of the park, tree mortality was higher than in other parts, especially between 2002 and 2007, due to bark beetle outbreaks and intense wind damage. Stand dynamics of all species depended mainly on species proportion in stand biomass, influencing the quality of forest habitats. The increment of Abies alba increased with TWI but decreased with BA and DBH CV. Recruitment decreased with BA and slope but increased with TWI and DBH CV, while mortality decreased with DBH CV and TWI. For Fagus sylvatica, increment increased with TWI but decreased with BA, elevation, and bio18, while recruitment decreased with BA and increased with TWI. Mortality decreased with DBH CV, bio11, and TWI but increased with BA. Picea abies increment increased with elevation but decreased with BA, slope, and DBH CV and weakly increased with bio11. Recruitment increased with TWI but decreased with BA and DBH CV, while mortality decreased with DBH CV, BA, and bio18. Water retention at the plot level, approximated by TWI, decreased mortality and increased recruitment of the studied species. Therefore, it can serve as an indicator of suitable microsites for their persistence. In addition, the increment was lower in strictly protected forests, while mortality was higher. Our study provided quantitative evidence of how climate, geomorphology, and forest stand characteristics modify stand dynamics, highlighting the role of mountain ecosystems in maintaining ecology and forest function under environmental change. Overall, these results enhance our understanding of terrestrial ecosystems, habitats, and biodiversity in dynamic mountain ecosystems.

Reference: Dyderski, M. K., Pawlik, Ł., Chwistek, K., & Czarnota, P. (2023). Tree aboveground biomass increment and mortality in temperate mountain forests: Tracing dynamic changes along 25-year monitoring period. Forest Ecology and Management, 540, 121054.

Powiązane strony: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0378112723002888

SDG 15 keywords: biodiversity, environmental change, terrestrial ecosystems, forest, habitats, ecology, mountain ecosystem, ecosystem function

 

Tekst alternatywny: Kilka smukłych pni drzew rosnących w lesie, otoczonych naturalną leśną roślinnością i oświetlona.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection investigated which of the following environmental impact factors: the number of years since the windthrow of the tree (the age of dead wood), the plant species composition of the forest (terrestrial ecosystems), altitude, exposure, wood hardness, and the spatial scale of forest disturbances (small gaps with a few fallen spruces vs large-area windthrows) contributed to the biodiversity and abundance of lichens inhabiting the exposed wood of windthrown spruce trees in Polish mountain ecosystems of the Western Carpathians. Both Shannon H index and sum of coverage coefficients rose with increasing age of the wood, levelling off after 11–14 y (diversity) and 14–17 y (abundance). This factor appeared to be the most important for this group of lichens, but the significant positive impact of large-area windthrows on the lichen abundance was also demonstrated by using a GLM model, highlighting the role of habitats in shaping ecosystem function. The age of the wood was precisely determined on the basis of data on Norway spruce mortality collected annually in permanent plots of the Gorce National Park since 2000. Using the Shore durometer, we linked the course of the wood-inhabiting lichen succession with wood decay more precisely than before. The largest number of species was associated with medium hard wood, i.e., 51 < x ≤ 80 on the Shore scale. Based on the NMDS analysis, we distinguished four age groups of logs, differing in lichen abundance and defined by the dominance of distinctive species. A large number of usually corticolous lichen species used the wood of windthrown spruce logs as an optional habitat to survive large-scale, post-hurricane environmental impact in terrestrial ecosystems.

Reference: Tanona, M., & Czarnota, P. (2023). The response of lichens inhabiting exposed wood of spruce logs to post-hurricane disturbances in Western Carpathian forests. Fungal Ecology, 63, 101228

Powiązane strony: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1754504823000053

SDG 15 keywords: biodiversity, environmental impact, plant species, terrestrial ecosystems, forest habitats, mountain ecosystem, ecosystem function

 

 

Tekst alternatywny: Kilka smukłych pni drzew rosnących w lesie, otoczonych naturalną leśną roślinnością i oświetlona.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection - Although many studies have examined the algae associated with various habitats in tree trunks, the diatoms in these environments are still poorly studied. Studies of corticolous algae mainly focus on green algae and cyanobacteria, which are usually immediately visible, while diatoms are mostly overlooked or not reported. During the research, 143 species of diatoms were identified, including two new representatives of the genus Luticola: L. bryophila sp. nov. with relatively large central area and short distal raphe endings and L.confusa sp. nov. characterized by the presence of small depressions on central raphe endings. Both are described herein based on light and scanning electron microscopy observations and compared to similar taxa based on literature data. Basic morphological data for almost all the diatom taxa are noted, and their habitat requirements, and photographic documentation are also presented. The present research showed that the occurrence of diatom assemblages on tree trunks is influenced by various factors such as host tree species, the area where the host tree grows, and the availability of suitable microhabitats within the trunk. However, the species composition of these assemblages depends mainly on the tree species. These findings contribute to our understanding of biodiversity in terrestrial ecosystems, highlighting the importance of habitats within forests for biodiversity conservation and nature conservation. Moreover, documenting diatom diversity on tree trunks provides valuable insights into ecosystem function and the potential environmental impact of changes in forest habitats. This study emphasizes the need to consider even overlooked microorganisms when planning conservation strategies to maintain the overall ecological integrity of forest ecosystems.

Reference: Rybak, M., Czarnota, P., & Noga, T. (2023). Study of terrestrial diatoms in corticolous assemblages from deciduous trees in Central Europe with descriptions of two new Luticola DG Mann taxa. PhytoKeys, 221, 1

Powiązane strony: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10209713/

SDG 15 keywords: biodiversity, biodiversity conservation, nature conservation, ecosystems, environmental impact, terrestrial ecosystems, forest habitats, ecosystem function

 

 

Tekst alternatywny: Grupa niewielkich domów na wzgórzu w Grenlandii, otoczona surowym, śnieżnym i skalistym krajobrazem.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection highlights the importance of biodiversity research for understanding and supporting ecosystem function. During the survey of the moss-inhabiting diatoms in samples from Greenland, an unknown Orthoseira taxon was observed that was originally identified as O. roeseana but differed from the recently published lectotype population of the latter. Such taxonomic studies are crucial for biodiversity conservation and nature conservation, as they improve our knowledge of species diversity and distribution within fragile Arctic ecosystems and their specific habitats. Comparison with all known Orthoseira taxa worldwide showed that the unknown taxon represented a new species that is described as O. groenlandica, sp. nov., based on detailed light and scanning electron microscopy. The combination of the unique, rather chaotic valve face and mantle surface ornamentation, the absence of caverns and marginal pore fields, the presence of robust, short spines, and the absence of chain-like colonies has not been observed so far in any known Orthoseira species, underlining the relevance of such findings for environment conservation. The morphology of the new species is discussed by comparing it with the morphology of all other Orthoseira species worldwide, through careful analysis of the different morphological features observed so far in members of the genus Orthoseira. Brief notes on the ecology of the sample where the new species was found are added, emphasizing the role of detailed taxonomic research in understanding and protecting natural ecosystems and supporting long-term biodiversity conservation efforts.

Reference: Goeyers, C., Kochman-Kędziora, N., & Van De Vijver, B. (2023). Orthoseira groenlandica sp. nov., a new aerophilic diatom (Orthoseirales, Bacillariophyta) species from Greenland. Phytotaxa, 601(1), 81-89.

Powiązane strony: https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2023Phytx.601...81G/abstract

SDG 15 keywords: biodiversity, biodiversity conservation, nature conservation, ecosystems, environment conservation, habitats, ecosystem function

 

 

Tekst alternatywny: Zdjęcie z lotu ptaka pokazujące akwakwulturę spiruliny - rozległy, płytki zbiornik z „zieloną wodą”.

 

W jednej z ostatnich publikacji, w której współautorem jest dr Natalia Kochman-Kędziora (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska), opisano możliwości wykorzystania mikroglonów w przemyśle rolno-spożywczym. Spirulina i chlorella należą do mikroglonów (mikroskopijnych organizmów fotosyntetyzujących) najczęściej uprawianych w akwakulturach i wykorzystywanych w przemyśle rolno-spożywczym, a ich produkcja i zastosowanie są ściśle związane z funkcjonowaniem ekosystemów wodnych (aquatic ecosystems) oraz jakością wody (water quality) oraz całego środowiska wodnego (aquatic environment). Obydwa glony charakteryzują się wysoką zawartością białka (do 60% chlorella i do 70% spirulina), ponadto zawierają w składzie także kwasy tłuszczowe, witaminy, minerały i barwniki, co czyni je cennym surowcem w kontekście zrównoważonego (sustainable) wykorzystania zasobów wód śródlądowych (freshwater resources). Z tego względu, a także w związku z panującą obecnie modą na zdrowe odżywianie, produkty zawierające w swym składzie spirulinę, chlorellę lub ich ekstrakty są w ostatnich latach coraz bardziej popularne i postrzegane jako element wspierający ochronę ekosystemów wodnych (aquatic ecosystems). Te mikroglony są powszechnie wykorzystywane jako dodatki do pasz dla różnych gatunków zwierząt hodowlanych oraz w karmach dla ryb, natomiast ich ekstrakty są stosowane m.in. jako nawozy w rolnictwie ekologicznym (organic agriculture) i biostymulatory, wpisując się w nowoczesne podejście do zarządzania środowiskowego environmental management) oraz racjonalnego gospodarowania zasobami wód śródlądowych (freshwater resources).

Noga, T., & Kochman-Kędziora, N. (2023). Mikroglony najczęściej wykorzystywane w przemyśle rolno-spożywczym. Polish Journal for Sustainable Development, 27(1), 23-35.

SDG 15 keywords: aquatic ecosystems, water quality, aquatic environment, freshwater resources sustainable

 

 

Tekst alternatywny: Widok na koncentrację wodorostów, tworzącą naturalny, podwodny krajobraz.

 

W jednej z ostatnich publikacji, w której współautorem jest dr Natalia Kochman-Kędziora (Zakład Ekologii i Ochrony Środowiska), opisano wybrane aspekty akwakultury makroglonów. Glony (algi), od tysiącleci wykorzystywane do celów spożywczych i rolniczych w krajach azjatyckich, w ostatnich latach zyskują coraz większą popularność w akwakulturach, stanowiących istotny element aquatic ecosystems. Produkty zawierające w swym składzie glony charakteryzują się wysoką zawartością białka, witamin oraz minerałów i są coraz częściej wybierane przez konsumentów, m.in. w związku z panującą modą na zdrowe odżywianie oraz rosnącą troską o jakość wody (water quality) i stan ekosystemów wodnych (aquatic environment). Uprawiane komercyjnie gatunki z rodzaju Neopyropia (syn. Porphyra) stanowią cenne źródło składników odżywczych i mogą przyczynić się do zaspokojenia rosnących potrzeb żywieniowych na świecie, przy jednoczesnym zrównoważonym (sustainable) wykorzystaniu zasobów wód śródlądowych (freshwater resources). W artykule podsumowano najnowsze piśmiennictwo dotyczące wykorzystania szkarłatnic w przemyśle rolno-spożywczym, ze szczególnym uwzględnieniem wpływu czynników środowiskowych. Zwrócono także uwagę na potencjalne zagrożenia wynikające z obecności zanieczyszczeń (contaminants), w tym głównie metali ciężkich, będących konsekwencją zanieczyszczenia wody (water pollution), które mogą negatywnie wpływać na jakość i bezpieczeństwo produktów glonowych.

Referencja: Noga, T., & Kochman-Kędziora, N. (2023). Wybrane aspekty związane z akwakulturami makroglonów na przykładzie Neopyropia (Porphyra).

Powiązane strony: https://repozytorium.ur.edu.pl/server/api/core/bitstreams/8e41eabf-a64b-4df1-8618-3458336094ab/content

SDG 6 keywords: aquatic ecosystems, water quality, aquatic environment, freshwater resources sustainable, contaminants, water pollution

 

 

Tekst alternatywny: Zbliżenie na szaro-srebrzystą, oświetloną rybę, która pływa w pobliżu podwodnej skały, z ujęciem otoczenia podwodnego.

 

W jednej z ostatnich publikacji pracowników Zakładu Ekologii i Ochrony Środowiska opisano kluczowe aspekty biologiczne i logistyczne związane z transportem żywych ryb słodkowodnych, osadzając je w szerszym kontekście środowiska wodnego (aquatic environment) oraz zrównoważonego zarządzania zasobami wód śródlądowych (freshwater resources). Podkreślono, że zarówno warunki fizjologiczne ryb, jak i planowanie operacji transportowych mają istotny wpływ na przeżywalność i dobrostan organizmów wodnych (aquatic) podczas przewozu. Artykuł integruje wiedzę dotyczącą stresu transportowego z praktycznymi wymaganiami logistycznymi, które muszą być uwzględnione przy przewozie żywych ryb, ze szczególnym naciskiem na utrzymanie odpowiedniej jakości wody (water quality) oraz ciągły jakościowy monitoring (quality monitoring) parametrów środowiska wodnego (aquatic environment). Odpowiednie przygotowanie ryb do transportu, np. głodzenie przed transportem, może zmniejszyć zużycie tlenu i produkcję metabolitów, a także ograniczyć kumulację zanieczyszczeń (contaminants), co wydłuża czas możliwy do bezpiecznego przewozu i redukuje ryzyko zanieczyszczenia wody (water pollution). Planowanie transportu obejmuje wybór odpowiednich pojazdów i pojemników zapewniających sterowanie temperaturą, natlenieniem i stabilnością warunków wody, zgodnie z obowiązującymi wymaganiami sanitarnymi (sanitary) i zasadami ochrony środowiska.

Referencja: Bylak A., Kochman-Kedziora N., Kukuła K., Hałoń E. 2023. Biologiczne i logistyczne uwarunkowania transportu żywych ryb słodkowodnych W: Uwarunkowania produkcji żywności. Cz. 4 / red. Grażyna Gajdek, Czesław Puchalski, Piotr Molenda. Uniwersytet Rzeszowski: S. 56-86

Powiązane strony: https://wydawnictwo.ur.edu.pl/produkt/uwarunkowania-produkcji-zywnosci-cz-4/

SDG 6 keywords: aquatic, water quality, aquatic environment, freshwater resources, quality monitoring, contaminants, water pollution, sanitary

 

 

Tekst alternatywny: Grupa drzew wyrastających z zielonego kobierca mchów, oświetlona światłem dziennym, w naturalnym, leśnym krajobrazie.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection hightlighted, that over the last decades, the West Carpathian spruce and mixed forests with a share of Picea abies have been undergoing intensified dynamic changes, determined by windstorms and European spruce bark beetle outbreaks. These disturbances exert a strong environmental impact on forest ecosystems, significantly influencing ecosystem function, biodiversity, and the long-term stability of terrestrial ecosystems. Such changes have a decisive effect on the survivability of species and shifts in epiphytic lichen communities inhabiting this phorophyte. Research conducted in the Gorce Mts (West Carpathians, Poland) in 1993, 2013 and 2018 on the same 186 spruce trees at 33 sites revealed an increase in the species diversity of lichen communities over a long-term perspective of 25 years, highlighting positive trends in biodiversity conservation within forest habitats. At the same time, a decrease in the coverage of dominant species was observed. These patterns result from long-term tree composition processes, including the natural thinning of upper mountain spruce forest stands and the increased density of lower mountain forests following a decline in the share of Norway spruce. The former process favors photophilous epiphytes, while the latter promotes shade-tolerant species, reflecting adaptive responses of lichens within changing ecosystems. Principal Components Analysis (PCA) conducted for all three study periods combined demonstrated that long-term changes were the most significant drivers shaping this lichen biota, whereas short-term fluctuations had no considerable effect. Redundancy Analysis (RDA) revealed that forest plant associations played a stronger role in determining lichen community composition and coverage than tree stand density or sapling density in each observation period. The changes occurring in stands affected by bark beetle outbreaks and wind disturbances should therefore be addressed differently depending on forest association types. Nevertheless, in both cases, these processes contribute to increased niche differentiation, supporting more specialized epiphytic lichen species and emphasizing the importance of nature conservation strategies aimed at sustaining forest habitats, maintaining biodiversity, and preserving ecosystem resilience under ongoing environmental change.

Reference: Tanona, M., Czarnota, P. (2022). Do the natural dynamics of West Carpathian forests affect the diversity of epiphytic lichens on Norway spruce?. Acta Oecologica, 115, 103830.

Powiązane strony: https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1146609X22000200

SDG 15 keywords: Biodiversity, biodiversity conservation, nature conservation, ecosystems, environmental impact, terrestrial ecosystems, forest, habitats, ecosystem function

Tekst alternatywny: Widok na las z gęsto rosnącymi drzewami i zielonym podszytem, uchwycony w dziennym świetle, tworzący naturalny leśny krajobraz.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection hightlighted, that the life strategy of Norway spruce allows the recovery of European spruce forest ecosystems in a scenario of catastrophic disturbances caused by the European spruce bark beetle, strongly affecting terrestrial ecosystems and their overall ecosystem function. However, little is known about how the development of this insect infestation has influenced the preservation of the ecological balance, biodiversity, and long-term environmental impact in these forests over the last decades. Based on the upper montane spruce forests in the Polish Western Carpathians, which constitute valuable natural habitats within mountain ecosystems, we decided to check what species of lichens are using the decaying wood of post-bark beetle snags and how the progressive changes in wood hardness and stand decomposition affect the process of species exchange, relevant to biodiversity conservation and nature conservation strategies. In 2018–2019, we investigated spruce snags on permanent monitoring plots in Gorce National Park, whose cause and time of death have been recorded since 1999, and earlier in 1992 and 1997, providing a long-term perspective on changes in forest ecosystems. The study covered 374 post-bark beetle spruce snags at 76 sites. We found 84 species, including 77 lichens, 6 lichenicolous fungi and one non-lichenised fungus, 15 of which were exclusively wood-inhabiting species in the Gorce range, highlighting the importance of dead wood for maintaining forest biodiversity. Using generalised linear models, the wood age (A) and the scale of the forest stand breakdown phenomenon (B) were compared with the altitude (C), the aspects of hillside exposure (D) and the forest plant community (E) in the assessment of their effect on lichen species diversity and abundance. Factor “A” was the most important of the tested factors, significantly and positively influencing both parameters, while “B–D” only weakly influenced lichen abundance. Five groups of wood age, significantly different in lichen abundance and species composition, were distinguished, and a characteristic combination of dominant species was determined for each of them. Based on measurements of wood hardness under the thalli using Shore’s method, the succession of species during the colonisation of post-bark beetle snags was determined and four groups of species were selected as most frequent in successive stages of the wood decay process. The wood of spruces killed by the bark beetle is both an important substrate enabling the survival of obligately wood-inhabiting lichen species and a key habitat supporting the maintenance of epiphytes in Carpathian forest ecosystems, underlining its role in biodiversity conservation and effective nature conservation. This study extends knowledge about the specific requirements of lichens inhabiting spruce snags, as well as the pace and course of lichen succession on this substrate, contributing to a better understanding of ecosystem processes and sustainable management of forest habitats.

Reference: Tanona, M., & Czarnota, P. (2022). What determines the diversity and succession of lichens inhabiting post-bark beetle snags in the Western Carpathians?. Annals of Forest Research, 65(1), 65-84.

Powiązane strony: https://afrjournal.org/index.php/afr/article/view/2146

SDG 15 keywords: biodiversity, biodiversity conservation, nature conservation, ecosystems, environmental impact, terrestrial ecosystems, forest habitats, ecosystem function

Tekst alternatywny: Szaro-żółte porosty rosnące na brązowej korze drzewa, tworzące kontrastową, naturalną strukturę na pniu.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection focuses on the search for natural antifungal agents in the context of biodiversity conservation and sustainable use of natural resources. The present meta-analysis provides literature data on the effect of lichen extracts and single secondary metabolites used against Fusarium spp. moulds, highlighting the importance of lichens as components of terrestrial ecosystems and sensitive indicators of environmental change. Lichen extracts were obtained from 51 corticolous, 17 terricolous and 18 saxicolous lichen species, reflecting the diversity of species inhabiting forest areas as well as other natural habitats. In total, 37 secondary compounds were tested against eight fungal species, i.e., Fusarium acuminatum, F. avenaceum, F. culmorum, F. fujikuroi, F. oxysporum, F. roseum, F. solani and F. udum. The researchers used several test methods, mostly to determine MIC and IZ, with extracts obtained using various solvents, mainly organic ones, employing the Soxhlet apparatus. The most frequently tested species was F. oxysporum, against which lichen substances from Alectoria sarmentosa, Cladonia mitis, C. rangiferina, Flavoparmelia caperata, Hypotrachyna cirrhata, Leucodermia leucomelos, Parmotrema austrosinense, P. reticulatum, Physcia aipolia, Pseudevernia furfuracea, Roccella montagnei and Umbilicaria nylanderiana, as well as secondary metabolites such as 2-hydroxy-4-methoxy-3,6-dimethylbenzoic acid, atranorin, lecanoric and (+)-usnic acids, showed the highest antifungal potential. These agents could compete with the potential of conventional fungicides, such as flucytosine and fluconazole. Other species have been poorly investigated, which underlines the need for further studies linked to habitat conservation and environment conservation, especially in ecosystems threatened by anthropogenic pressure. Statistical analysis of literature data showed that the fungistatic potential of lichen extracts is significantly different from that of individual secondary metabolites. Similarly, the potential of secondary metabolites often differs significantly from that of non-lichen substances. Overall, this meta-analysis indicates the promising role of lichen substances as future anti-fusarial agents, while simultaneously emphasizing the value of protecting natural ecosystems as reservoirs of biologically active compounds.

Reference: Furmanek, Ł., Czarnota, P., & Seaward, M. R. (2022). A review of the potential of lichen substances as antifungal agents: the effects of extracts and lichen secondary metabolites on Fusarium fungi. Archives of Microbiology, 204(8), 523.

Powiązane strony: https://link.springer.com/article/10.1007/s00203-022-03104-4

SDG 15 keywords: biodiversity conservation, ecosystems, environment conservation, terrestrial ecosystems, forest habitat, conservation

 

Tekst alternatywny: Zbliżenie na porosty porastające gałąź drzewa w lesie.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection focuses on a systematic review of literature data on the antifungal potential of extracted lichen compounds and individual secondary metabolites against mold species of the genus Aspergillus. Crude extracts from 49 epiphytic, 16 epigeic and 22 epilithic species of lichens and 44 secondary metabolites against 10 species, Aspergillus candidus, A. flavus, A. fumigatus, A. nidulans, A. niger, A. ochraceus, A. parasiticus, A. restrictus, A. stellatus and A. ustus, were analysed. Several measuring techniques were employed for such analyses. Lichen substances were extracted with alcoholic and other organic solvents mainly using the Soxhlet apparatus. Among the three most-studied mold species, the results showed that the crude extracts from the thalli of the lichens Cladonia foliacea, Hypotrachyna cirrhata, Leucodermia leucomelos, Platismatia glauca and Pseudevernia furfuracea against Aspergillus flavus, from C. foliacea, Nephroma arcticum and Parmelia sulcata against A. fumigatus and from Evernia prunastri, Hypogymnia physodes, Umbilicaria cylindrica and Variospora dolomiticola against A. niger have the greatest antifungal potential. The lichen secondary metabolites showed a higher inhibitory potential, e.g. protolichesterinic acid against A. flavus, lecanoric acid against A. fumigatus and orsellinic acid against A. niger; the other seven species of Aspergillus have been poorly studied and require further investigation. A comparison of the inhibitory potential of the tested mixtures of lichen substances and their secondary metabolites shows that they can compete with commonly used antifungal substances, such as ketoconazole and clotrimazole against A. flavus, A. nidulans, A. niger and A. parasiticus and fluconazole in the case of A. fumigatus. These findings highlight the importance of lichens as a valuable natural resource linked to biodiversity conservation and environment conservation, particularly within terrestrial ecosystems, where lichens play a key ecological role in forest environments and contribute to long-term habitat conservation and ecosystem stability across diverse terrestrial ecosystems.

Reference: Furmanek, Ł., Czarnota, P., Seaward, M.R. 2022. The effect of lichen secondary metabolites on Aspergillus fungi. Archives of microbiology, 204(1), 100.

Powiązane strony: https://link.springer.com/article/10.1007/s00203-021-02649-0

SDG 15 keywords: biodiversity conservation, ecosystems, environment conservation, terrestrial ecosystems, forest habitat, conservation

 

 

Tekst alternatywny: Zbliżenie na zielone porosty tworzące gęsty płat na powierzchni podłoża.

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection focuses on biodiversity conservation in terrestrial ecosystems. An analysis of data from experimental studies investigating the effect of powdered thalli, extracts, and secondary metabolites from 25 lichen species on the growth dynamics of the mycelia of 36 species of macromycetes classified into different trophic groups (pathogens, saprotrophs, and mycorrhizal fungi) is presented. Since various methods have been used to extract lichen substances, thereby preventing a direct comparison of results, a critical review was undertaken. The results of studies, depending on the adopted methodology of fungal culture and supplementation of active substances, indicated that natural ecological processes in forests and other terrestrial ecosystems can be regulated by biochemical compounds from lichens and that they have a wide range of potential effects on habitat conservation and overall environment conservation. Experiments have revealed that the strongest inhibitory activity against macromycetes is produced by Cetraria islandica, Evernia prunastri, Hypogymnia physodes, Pseudevernia furfuracea, and Cladonia species, and those fungi most susceptible to lichen substances include Gloeophyllum sepiarium, Macrolepiota procera, Paxillus involutus, and Stereum sangunoilentum. Limited experimental studies on the effects of lichen substances on macromycetes that have been carried out worldwide may prompt more detailed research focused on explaining the role of lichens in the natural environment, particularly in forests, and their contribution to biodiversity conservation. The conclusions obtained from this work underline the wide range of allelopathic effects which depend upon the dose-effect phenomenon of lichen substances tested as homogenates, lichen extracts, and individual secondary metabolites. They also show the role of underestimated primary as well as secondary metabolites as a mixture of lichen substances and their effects on environment conservation, habitat conservation, and the maintenance of healthy terrestrial ecosystems.

Reference: Furmanek, Ł., Czarnota, P., & Seaward, M. R. (2022). Effects of lichen homogenates, mixtures of extracted substances and secondary metabolites on macromycetes–a critical review. South African Journal of Botany, 149, 559-571

SDG 15 keywords: biodiversity conservation, terrestrial ecosystems, environment conservation, terrestrial ecosystems, forest habitat, conservation

 

 

 

The latest interesting publication by the employees of the Department of Ecology and Environmental Protection – The aim of this study was to characterize the habitat conditions of the perch Perca fluviatilis L. in the mountain river (mountain ecosystem, freshwater ecosystem) and to assess the risks associated with the appearance of an abundant population of perch in the streams of the Bieszczady National Park. The opportunistic perch, which before the creation of the Solina Reservoir was sparse in the upper San river catchment area, later became, both seasonally and locally, one of the dominant species in ichthyofauna also in the Bieszczady National Park watercourses (invasive species). To assess the potential food base for perch, macrozoobenthos samples were collected from five sampling sites. A high density of the larvae of mayflies, caddisflies and dipterans, which are the main food items of young perches, was found. The abundant food base of the perch favors the further expansion of this species up to the San tributaries. A large population of perch in the streams of the Bieszczady National Park may adversely affect their biocenosis. Such pressures may reduce freshwater biodiversity and contribute to long-term habitat loss for native fish. Perch in particular may threaten the population of the brown trout Salmo trutta m. fario, a keystone species in the Bieszczady streams. The rapid species distribution of perch highlights how quickly invasive species can alter species diversity in isolated river systems. To counter these changes, effective ecosystem management and  ecosystem protection targeted biodiversity conservation efforts are required to mitigate the broader ecological impact.

Reference: Bednarz K., Hałoń E., Kochman-Kedziora N., Bylak A., Kukuła K., 2022. Okoń Perca fluviatilis L. w potokach Bieszczadzkiego parku narodowego – Charakterystyka warunków siedliskowych. Roczniki Bieszczadzkie 30: 13-26

Powiązane strony: https://archiwum.bdpn.pl/dokumenty/roczniki/rb30/art01.pdf

SDG 6 keywords: river, freshwater ecosystem, ecosystem protection

SDG 15 keywords: habitats, threatened species, mountain ecosystem, freshwater biodiversity, habitat loss, species distribution, species diversity, invasive species, ecosystem management, biodiversity conservation, ecological impact

 

 

 

The latest interesting publication by the employees of our Department – Human activities generate additional sources of fine sediment. In mountain ecosystems, the anthropogenic inputs of fine sediments are associated with forestry. Authors analysed the differences in the macroinvertebrate communities between the reference and caused by forest harvesting activities increased influx of fine-sediment to mountain streams. The tested hypothesis was that the macroinvertebrate communities will differ depending on the intensity of forest harvesting practices in the stream catchment that causes excessive influx of fine sediment into the stream. The reintroduction of beavers in the study area, and the formation of in-stream beaver dams, contribute the accumulation of sediments in stream sections with slower water. Thus, it was also assumed that by capturing and storing fine sediments, may contribute to the ecological restoration of the benthic communities downstream of the ponds. The study was carried out in a mountain stream catchment area, in which inflow of fine sediments in the stream sections varied in intensity. The study was conducted over three years. The extensive use of forest roads, timber skidding trails, and timber storage areas produced fine sediments that clogged the interstitial spaces between the stones in the riffles, limiting the presence of rheophilic taxa associated with coarse-grained substrates.  In areas with intense sediment deposition, macroinvertebrates may experience partial habitat loss, especially species dependent on coarse substrates, which will reflect also in  local biodiversity (lower species richness). The reduction of the number of scrapers and shredders (i.e. primary consumers) associated with the influx of fine sediments may significantly affect the entire food-web structure in stream freshwater ecosystems.  Fine-sediment accumulation may disrupt key ecosystem functions, including nutrient cycling and organic matter processing.The capture and deposition of fine sediments in beaver ponds may accelerate the revitalisation of the flowing sections of the stream. Beaver-induced sediment management is strongly recommended as a beneficial practice that could contribute to ecological preservation (nature conservation) and the potential of streams, particularly in aquatic environments.

Reference: Bylak, A., & Kukuła, K. 2022. Impact of fine-grained sediment on mountain stream macroinvertebrate communities: Forestry activities and beaver-induced sediment management. Science of the Total Environment, 832, 155079

Powiązane strony: https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2022.155079

SDG 6 keywords: aquatic environments, water, river restoration, ecosystems

SDG 15 keywords: deforestation, forest management, forestry, mountain, preservation, restoration, ecological preservation, ecological restoration, nature conservation, habitat loss, biodiversity, species richness

 

 

 

 

Urban expansion and the transformation of rural areas into suburban areas along with increasing human pressure can cause major changes in the environment. Typical effects of urbanization include degradation of aquatic ecosystems (degrad* habitats). However, urban expansion is often accompanied by an effort to provide residents with some contact with nature in the city. Natural waterbodies are the elements of the environment predestined to ensure appropriate conditions for recreation and other ecosystem services key to human well-being. In this study, the changes in the forms of development of a submontane stream catchment area (Carpathians, Poland) against the background of the gradual extension of city boundaries were analysed. In addition, the impact of urbanization on the ecological conditions of the urban stream, and therefore the potential ecosystem to provide ecosystem services, was assessed. Although the extension of the city entailed the development of settlements, it was accompanied by the expansion of the municipal sewage infrastructure, thus improving sewage management. The disappearance of arable lands from the stream catchment due to the population decline in agricultural activities initiated the spontaneous process of buffer restoration along the stream (supporting habitat restoration and ecological restoration). All the biotic indices such as Shannon diversity index, Margalef species richness index and BMWP-PL index, based on macroinvertebrate communities increased, and the fish were more numerous in the late stage of city development compared with the early (rural) stage. Surprisingly, the system has rehabilitated well with no revitalisation actions. It is necessary, however, to improve morphological in-stream conditions, and to make further efforts to improve water quality for the system to develop a semi-natural state. Only reaching full ecological potential can lead to an increase in the ecosystem capacity to provide ecosystem services,  enhancing biodiversity and ecological resilience. The studied ecosystem may provide many different services simultaneously, but their availability depends on the protection of the ecosystem's functioning as a whole as well as species and nature conservation.

Reference: Bylak, A., Kukuła, K., Ortyl, B., Hałoń, E., Demczyk, A., Janora-Hołyszko, K., ... & Ziobro, J. (2022). Small stream catchments in a developing city context: The importance of land cover changes on the ecological status of streams and the possibilities for providing ecosystem services. Science of The Total Environment, 815, 151974.

Powiązane strony: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0048969721070509

SDG 6 keywords: aquatic ecosystems, water, restoration, water quality, infrastructure, aquatic ecosystems

SDG 15 keywords: degrad* and natural habitats, ecosystem service, restoration, species, population decline, species richness, habitat restoration, ecological restoration, biodiversity, ecological resilience, nature conservation

 

 

In the latest article, we provide a detailed history of the taxa included in the genera Orthoseira, Guarreraea and Phycocavernosa (species classification), their circumscription, the taxa included within them, and the current status of each taxon, contributing to a clearer understanding of diatom taxonomy and biodiversity. This historical overview, spanning more than 160 years, documents the evolving concepts surrounding the genus Orthoseira, from its original description by Thwaites through subsequent interpretations by Smith, Crawford, Spaulding and Kociolek, and Houk. Such long-term revisions are essential for accurately assessing species diversity and species richness within diatoms. Most recently, Orthoseira species have been assumed to possess the feature of carinoportulae, which are centrally-placed pores differentiated in size and structure from areolae. The challenges presented by the generitype of Orthoseira, O. americana are discussed, since its original illustration did not indicate the presence of carinoportulae and original material of this diatom is apparently lost. The following recommendations are made in light of the current situation: (1) That the genus name Orthoseira be reserved only for O. americana, the species described as Melosira americana by Kützing from South America, since this species was never illustrated with carinoportulae. (2) Further revision of taxa previously assigned to Orthoseira, as well as taxa shown to possess carinoportulae but assigned to other genera, as well as descriptions of new taxa, are encouraged. When new species are proposed they could provisionally be placed in Orthoseira and later transferred to different genera if required. (3) Formal phylogenetic analysis with molecular and morphological data should be carried out. The phylogenetic relationships from these analyses should be the basis of the classification system for the group.

Reference: Danz, A., Van de Vijver, B., Kochman-Kędziora, N., Kusber, W. H., Guerrero, J., Vouilloud, A., ... & Kociolek, J. P. (2022). The genus Orthoseira Thwaites: historical overview, current status and recommendations for the future. Nova Hedwigia Band 115 Heft 1-2: 1 – 29

Powiązane strony: https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.5555/20220367930

SDG 15 keywords: species diversity, phylogenetic relationships

 

 

 

 

Ice-free areas in the Antarctic region are strongly limited. The presence of marine mammals and birds in those areas influence soil properties and vegetation composition. Studies on the terrestrial diatom flora in soils influenced by sea birds in the Maritime Antarctic region are scarce. despite their relevance for understanding terrestrial ecosystems and local biodiversity patterns. Samples were collected from two transects on the western shore of the Admiralty Bay region. Light and scanning electron microscopic observations and statistical analyses were conducted to consider the impact of penguin rookeries on soil diatom assemblages and species diversity. The disturbance associated with the presence of penguin rookeries clearly influences the soil diatom diversity. Assemblages from habitats with the highest nutrient input were characterized by a much lower diversity with only few species dominating the flora. One of recorded taxa could not be assigned to any of the known species. Therefore, based on the combination of morphological features analyzed using light and scanning electron microscopes and comparison with similar taxa in the Antarctic region and worldwide, the species is described hereby as new to science–Luticola kaweckae sp.nov. The new species is characteristic for soil habitats with strong penguin influence, highlighting the role of seabirds as drivers of environmental change and emphasizing the importance of taxonomic studies for biodiversity conservation in Antarctic ice-free areas.

Refrence: Kochman-Kędziora, N., Noga, T., Olech, M., & Van de Vijver, B. (2022). The influence of penguin activity on soil diatom assemblages on King George Island, Antarctica with the description of a new Luticola species. PeerJ, 10, e13624.

Powiązane strony: https://peerj.com/articles/13624/

SDG 15 keywords: biodiversity, terrestrial ecosystems, species, species diversity, habitats, environmental change, biodiversity conservation

 

 

 

Microcostatus labrisicus sp. nov., a terrestrial species, is described from mosses growing on concrete flower beds in Gaharu Park (Sambas city, Borneo Island), a region recognized for its exceptional biodiversity. Its morphology was studied with light and scanning electron microscopy revealed a set of unique morphological features. The new species differs from all other Microcostatus species by having an unusual arrangement of longitudinal depressions, positioned on both sides of sternum. They are separated by thickened fascia with the shape of a symmetric double-headed axe. A detailed morphological comparison taxa with similar morphological characteristics and additional information on the associated diatom flora is also provided. Documenting new taxa of terrestrial diatoms is essential for effective conservation planning and supports broader efforts in biodiversity conservation.

Reference: Rybak M., Kochman-Kędziora N., Luthwi O.M. 2022. A new diatom (Bacillariophyta) species from Indonesian urban areas, description of Microcostatus labrisicus sp. nov. Phytotaxa, 555(1), 87-94.

Powiązane strony: https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2022Phytx.555...87M/abstract

SDG 15 keywords: biodiversity, biological conservation, conservation, species

 

 

Southeast Asia is one of the world biodiversity hotspot and a region of exceptional biological diversity. The study of diatoms in this area began over a hundred years ago. However, research on taxa inhabiting terrestrial ecosystems are scarce. As a result, many species are still waiting to be described. In the present paper, four diatom species based on observation in light and scanning electron microscopy are described as new: Hantzschia minima sp. nov., H. tokarczukiana sp. nov., H. malaysiana sp. nov. and H. beksinskii sp. nov. For each species information about an associated diatom flora is provided. An additional note about morphology of co-occurred cosmopolitan H. amphioxys is also discussed.

Reference: Mateusz, R., Natalia, K. K., & Muzaky, L. O. (2022). Four novel species from the genus Hantzschia Grunow (Bacillariophyta: Bacillariaceae) from rural areas of Southeast Asia. Phytotaxa, 567(3), 207-221.

Powiązane strony: https://phytotaxa.mapress.com/pt/article/view/phytotaxa.567.3.1

SDG 15 keywords: biodiversity, biological diversity, terrestrial ecosystems, species