Musica Galiciana 16-17.05.2024
XIX Międzynarodowa Konferencja Naukowa MUSICA GALICIANA „Muzyczne tradycje Galicji – źródła, przemiany, tożsamość”
w Instytucie Muzyki
W dniach 16–17 maja 2024 r. w Rzeszowie i Strzyżowie odbyła się XIX Międzynarodowa Konferencja Naukowa MUSICA GALICIANA. Tegoroczna edycja konferencji zatytułowana „Muzyczne tradycje Galicji – źródła, przemiany, tożsamość” została zorganizowana przez Instytut Muzyki Uniwersytetu Rzeszowskiego we współpracy
z Państwową Szkołą Muzyczną I stopnia im. Zygmunta Mycielskiego w Strzyżowie
i Strzyżowskim Towarzystwem Muzycznym. Celem przedsięwzięcia była prezentacja aktualnych badań dotyczących muzycznego dziedzictwa kulturowego narodów zamieszkujących obszar Galicji. Uwagę przeniesiono na kontekst źródeł kultury muzycznej regionu, ich ciągłości oraz przemian będących wynikiem przeobrażeń obyczajowych, społeczno-politycznych i cywilizacyjnych. Istotne były też kwestie dotyczące znaczenia tradycji muzycznych w kształtowaniu tożsamości nie tylko narodowej, ale też kulturowej
i artystycznej mieszkańców tego obszaru. Rozważaniom nadano szerszy zakres chronologiczny obejmujący Galicję nie tylko w określonej przestrzeni historycznej (1772–1918), ale też
w okresie przedrozbiorowym, w latach międzywojennych i powojennych, aż po współczesność.
Konferencja zgromadziła ponad 50 badaczy – muzykologów, wykonawców
i teoretyków muzyki, pedagogów muzyki, historyków, historyków sztuki i muzealników –reprezentujących ośrodki naukowe w Stanach Zjednoczonych (An Arbor), Ukrainie (Kijów, Lwów, Iwano-Frankiwsk, Drohobycz, Równe) i Polsce (Warszawa, Wrocław, Kraków, Gdańsk, Poznań, Łódź, Bydgoszcz, Katowice, Bytom, Lublin, Białystok, Tarnów, Rzeszów, Wiśniowa).
Organizatorzy konferencji: prof. dr hab. Grzegorz Oliwa, prof. dr hab. Olga Popowicz, prof. dr hab. Luba Kijanowska-Kamińska, dr hab. prof. UR Mirosław Dymon, dr Kinga Fink i dr Teresa Mazepa, zaplanowali w ramach przedsięwzięcia sesje plenarne i panelowe, dwa koncerty oraz pokaz filmu.
Pierwszy dzień obrad uświetnił koncert zatytułowany „Galicja w muzyce wokalnej”, wypełniony muzyką polskich i ukraińskich kompozytorów związanych z terenem Galicji na przestrzeni od XIX do XXI wieku: Teodora Leszetyckiego, Wiktora Matiuka, Stanisława Niewiadomskiego, Mieczysława Sołtysa, Ostapa Niżankiwskiego, Denysa Siczynskiego, Stanisława Ludkiewicza, Tadeusza Szeligowskiego, Karola Mroszczyka, Bohdany Filc
i zmarłego ponad dekadę temu Ihora Kushplera, solisty Opery Lwowskiej, pracownika naukowo-dydaktycznego Instytutu Muzyki UR. W koncercie wystąpiły absolwentki i studentki klasy śpiewu prof. dr hab. Olgi Popowicz w Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie – Mariana Półtorak (sopran), Ksenia Łuka (mezzosopran), Magdalena Węgielnik (sopran), Julia Mielniczek (sopran) i Joanna Świetlicka (sopran). Wokalistkom towarzyszyła na fortepianie dr Dominika Peszko, a koncert prowadził prof. dr hab. Jacek Ścibor.
Program drugiego dnia konferencji wzbogacił pokaz filmu Wielkie Galicjanki czyli ze Lwowa do Wiednia (2019), prezentującego losy urodzonych na przełomie XIX i XX wieku we Lwowie i innych miastach Galicji Wschodniej kobiet, które odniosły znaczące sukcesy w takich dziedzinach jak: muzyka, teatr, film, filozofia, psychologia, pedagogika, medycyna i polityka. W filmie wykorzystano bogaty materiał archiwalny i zdjęciowy, przede wszystkim dokumentacyjny, obejmujący relacje świadków czasu. Po projekcji filmu odbyło się spotkanie z reżyserem i autorem scenariusza – Piotrem Szalszą, niestandardowym twórcą o wielu zainteresowaniach, który od 1983 r. żyje i pracuje w Wiedniu, a w swoim dorobku posiada ponad 40 filmów muzycznych i dokumentalnych oraz kilkaset koncertów telewizyjnych.
Na zakończenie konferencji odbył się koncert zespołu Wernyhora, muzycznego tria z Sanoka, zatytułowany „Bojkowski głos Bieszczadu”. Zespół wykonujący tradycyjną muzykę pogranicza polsko-ukraińskiego jest zdobywcą szeregu nagród muzycznych na festiwalach folkowych i world music. W swoich poszukiwaniach muzycy Wernyhory sięgają do tradycyjnych pieśni Karpat Wschodnich utożsamianych zwłaszcza z folklorem muzycznym społeczności Bojków. Choć grupa bazuje na oryginalnych melodiach i słowach pieśni ludowych, pochodzących m.in. ze zbiorów Oskara Kolberga i Filareta Kołessy, to twórczo rozwija je poprzez użycie wyjątkowego historycznego instrumentarium, dopełnionego charyzmatycznym głosem wokalistki. Zespół tworzą: Daria Kosiek – wokalistka o silnym
i charakterystycznym głosie, znanym zarówno na polskiej scenie folkowej jak i na scenie muzyki tradycyjnej, Anna Oklejewicz – multiinstrumentalistka grająca na instrumentach smyczkowych, w tym na skrzypcach, fidelu, rebeku oraz violi da gamba, oraz Maciej Harna – multiinstrumentalista grający w zespole na lirze korbowej (hurdy gurdy) oraz drymbie, który ponadto odpowiada za opracowania i piękne aranżacje utworów granych przez zespół.
Podczas konferencji Jeremiusz Glensk z Poznania, właściciel prywatnej kolekcji muzykaliów, przekazał Czytelni Muzycznej Instytutu Muzyki UR cenny dar pochodzący
z „Kolekcji Ewy i Jeremiusza Glensków”, obejmujący materiały nutowe, w tym dwie unikalne w skali kraju pozycje. Są to rękopis i trzy XIX-wieczne pierwodruki miniatur fortepianowych kompozytorów lwowskich – Wincentego Danka (1812–1879) i Fabiana Tymolskiego (1828–1885), oraz pochodzącego z Kijowszczyzny Michała Zawadzkiego (1828–1887).
Za dwa lata, w 2026 roku przypada jubileuszowa, bo XX edycja konferencji, która
w zamyśle organizatorów stanie się z jednej strony okazją do podsumowania dotychczasowych edycji, a z drugiej – inspiracją do zgłębiania nowych, wielorakich kontekstów dotyczących specyfiki zróżnicowania kultury muzycznej Galicji oraz wymiany doświadczeń w zakresie nowych obszarów i strategii badawczych.
