Stowarzyszenie Przyjaciół UTW
Stanowisko OF SUTW w sprawie programu "Aktywni Seniorzy - ASY"
Stanowisko do projektu uchwały Rady Ministrów zmieniającej uchwałę w sprawie ustanowienia Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „AKTYWNI SENIORZY – ASY” na lata 2026-2030.
ADRESAT:
Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej SPRAWA:
Stanowisko do projektu uchwały Rady Ministrów zmieniającej uchwałę w sprawie ustanowienia Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „AKTYWNI SENIORZY – ASY” na lata 2026-2030.
UZASADNIENIE:
W dniu 17 listopada 2026r. Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Senioralnej skierował do konsultacji publicznych projekt uchwały Rady Ministrów zmieniającej uchwałę w sprawie ustanowienia Programu wieloletniego na rzecz Osób Starszych „Aktywni Seniorzy – ASY” na lata 2026 – 2030[1] .
Po przeprowadzeniu analizy przedmiotowego projektu uchwały Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku – po konsultacji z Polskim Forum Seniorów – pozytywnie ocenia i popiera zaproponowane w nim zmiany. Projekt w istotnej części dostosowuje Program do zmian ustawowych, które weszły w życie w 2026r. Dotyczy to w szczególności nowych zasad wnoszenia wkładu własnego przez organizacje pozarządowe oraz aktualizacji odesłań do przepisów dotyczących osób starszych. Pozytywnie oceniamy zwłaszcza umożliwienie wnoszenia wkładu własnego w formie rzeczowej lub osobowej, z możliwością zastąpienia całości lub części tego wkładu środkami finansowymi. Rozwiązanie to lepiej odpowiada realnym możliwościom organizacji seniorskich, które często dysponują lokalem, sprzętem oraz znacznym potencjałem pracy społecznej i wolontariackiej, ale nie zawsze posiadają wolne środki finansowe. Nie zgłaszamy również uwag do zmian porządkujących dotyczących aktualizacji podstaw prawnych oraz możliwości posługiwania się skróconymi nazwami „Dzienny Dom ASY” i „Klub ASY”.
Jednocześnie doświadczenia pierwszego roku realizacji Programu wskazują, że obok zmian objętych opiniowanym projektem potrzebne jest szersze spojrzenie na sposób organizacji konkursów ASY w poszczególnych województwach. Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku, po konsultacji z Polskim Forum Seniorów, analizowała w 2026r. regulaminy, wyniki konkursów oraz doświadczenia organizacji uczestniczących w naborach w wielu województwach. Analiza ta pokazuje znaczne różnice w warunkach udziału w tym samym ogólnopolskim Programie, dotyczące m.in. sposobu składania ofert, katalogu załączników, zasad oceny formalnej, kosztów kwalifikowalnych i kryteriów punktowych. Dlatego proponujemy wykorzystanie doświadczeń z edycji 2026 przy przygotowaniu zasad kolejnych konkursów i rozważenie następujących zmian, tj.:
- Ujednolicenie regulaminów konkursów w poszczególnych województwach
Program ma charakter ogólnopolski i jest finansowany z budżetu państwa, natomiast w 2026r. szczegółowe zasady konkursów w poszczególnych województwach różniły się w bardzo istotnym zakresie. Różnice obejmowały w szczególności: sposób składania ofert, katalog wymaganych dokumentów, zasady uzupełniania braków formalnych, katalog kosztów kwalifikowalnych, sposób wnoszenia wkładu własnego oraz konstrukcję kryteriów oceny.
Nie kwestionujemy potrzeby pozostawienia wojewodom możliwości uwzględniania specyfiki regionalnej. Nie powinna ona jednak prowadzić do sytuacji, w której organizacje ubiegające się o środki z tego samego Programu podlegają zasadniczo różnym wymogom formalnym i proceduralnym tylko ze względu na województwo, w którym działają.
Proponujemy przygotowanie na poziomie centralnym wzorcowego regulaminu konkursu, wzoru karty oceny oraz podstawowego katalogu kosztów kwalifikowalnych. Elementy wymagające dostosowania do sytuacji regionalnej mogłyby pozostać w gestii wojewodów, jednak w jasno określonym zakresie.
2. Uproszczenie technicznych zasad składania ofert
Doświadczenia edycji 2026 pokazały, że sposób technicznego złożenia oferty może stać się barierą niezwiązaną z jakością projektu. W części województw wymagano równoległego korzystania z generatora ofert i e-Doręczeń, podczas gdy w innych wystarczające było złożenie oferty w formie papierowej albo za pośrednictwem jednego kanału elektronicznego. Szczególnie e-Doręczenia pozostają dla wielu niewielkich organizacji seniorskich rozwiązaniem nowym i skomplikowanym. Dobrym przykładem są wyniki pierwszego konkursu w województwie łódzkim, w którym 5 spośród 13 ofert zostało odrzuconych formalnie wyłącznie z powodu niewysłania podpisanej oferty za pomocą e-Doręczeń.
Proponujemy przyjęcie jednolitej zasady, zgodnie z którą oferta składana jest jednokrotnie, za pośrednictwem jednego, jasno określonego kanału komunikacji, bez konieczności ponownego przekazywania tego samego dokumentu w inny sposób. Jeżeli ze względów prawnych konieczne jest dopełnienie dodatkowych formalności, powinny one zostać ograniczone do niezbędnego minimum, jasno opisane oraz objęte możliwością uzupełnienia w przypadku uchybień o charakterze technicznym.
3. Ograniczenie obowiązkowych załączników merytorycznych
W części województw od oferentów wymagano dodatkowych dokumentów, które w znacznej mierze powielały treść formularza oferty. Przykładem jest obowiązek przygotowania odrębnego programu edukacyjno-aktywizującego, mimo że formularz oferty zawiera już opis działań, harmonogram, grupę docelową, rezultaty i budżet projektu. W innych przypadkach wymagano dodatkowych dokumentów potwierdzających doświadczenie albo przeprowadzenie konsultacji z grupą docelową. Informacje te są istotne i powinny podlegać ocenie, nie oznacza to jednak, że każda z nich musi być przedstawiana w formie odrębnego obligatoryjnego załącznika. Zwiększa to objętość dokumentacji i tworzy dodatkowe ryzyko rozbieżności pomiędzy ofertą a załącznikami.
Proponujemy, aby na etapie składania oferty wymagane były przede wszystkim informacje niezbędne do merytorycznej oceny projektu, przedstawiane w możliwie największym zakresie bezpośrednio w formularzu. Bardziej szczegółowe programy zajęć lub inne dokumenty wykonawcze mogą być wymagane od podmiotów, których projekty zostaną wybrane do dofinansowania.
4. Rezygnacja z dokumentów, które organ może pozyskać samodzielnie
W niektórych województwach nadal wymagano dołączania aktualnego odpisu z KRS lub innych dokumentów zawierających informacje dostępne w publicznych rejestrach. W innych natomiast województwach urząd prawidłowo przyjął, że status podmiotu wpisanego do KRS może zweryfikować samodzielnie.
Proponujemy przyjęcie jednolitej zasady, zgodnie z którą oferent nie jest zobowiązany do przedkładania dokumentu, jeżeli jego aktualną treść organ może bezpośrednio i bezpłatnie sprawdzić w publicznym rejestrze. Dotyczy to w szczególności odpisów z KRS.
5. Ujednolicenie i urealnienie kryteriów strategicznych i dodatkowych
Kryteria dodatkowe stosowane w poszczególnych województwach znacząco się różniły. W niektórych przypadkach wysoko punktowano wcześniejsze doświadczenie w realizacji projektów ogólnopolskich, w innych doświadczenie oferenta było uwzględniane równolegle w kilku kryteriach, a jeszcze w innych dodatkowe punkty można było uzyskać za rozwiązania niezwiązane bezpośrednio z jakością projektu. Kryteria strategiczne powinny przede wszystkim wspierać cele Programu. Za szczególnie uzasadnione uważamy premiowanie rzeczywistego zaangażowania osób starszych w przygotowanie i realizację projektu, docierania do seniorów dotychczas nieaktywnych lub zagrożonych osamotnieniem, dostępności działań dla mieszkańców obszarów wiejskich oraz jakości i trwałości proponowanych działań.
Proponujemy określenie na poziomie ogólnopolskim podstawowego katalogu kryteriów strategicznych i ich maksymalnej wagi punktowej, przy pozostawieniu wojewodom możliwości zastosowania ograniczonej liczby kryteriów wynikających ze specyfiki regionu.
6. Wprowadzenie możliwości realizacji projektów dwuletnich
Program „AKTYWNI SENIORZY – ASY” ma charakter wieloletni, natomiast projekty realizowane przez organizacje w 2026r. miały najczęściej charakter kilkumiesięczny. W przypadku działań edukacyjnych, wolontariatu, przeciwdziałania samotności czy aktywizowania osób dotychczas nieuczestniczących w życiu społecznym osiągnięcie trwałych efektów wymaga czasu i systematyczności.
Proponujemy wprowadzenie, obok projektów jednorocznych, możliwości realizacji wybranych projektów w formule dwuletniej. Finansowanie mogłoby być przekazywane w transzach przypadających na poszczególne lata budżetowe, z odpowiednim rozliczeniem okresowym. Formuła dwuletnia nie powinna zastępować projektów rocznych, ale stanowić dodatkową możliwość dla przedsięwzięć, których charakter uzasadnia dłuższy okres realizacji.
7. Ogłaszanie konkursów przed rozpoczęciem roku realizacji
Jednym z najczęściej powtarzających się problemów edycji 2026 był późny termin konkursów. W wielu województwach nabory rozpoczynały się dopiero w maju lub czerwcu, a realizacja projektów mogła rozpocząć się w sierpniu lub jeszcze później. Dla uniwersytetów trzeciego wieku, które planują działalność w cyklu zbliżonym do roku akademickiego, jest to szczególnie niekorzystne.
Z uznaniem przyjmujemy zawartą w OSR informację, że konkursy dotyczące edycji 2027 mają zostać ogłoszone już w IV kwartale 2026r.
Proponujemy, aby rozwiązanie to stało się stałym elementem Programu również w kolejnych latach. Dobrym punktem odniesienia są konkursy NOWEFIO i PROO, w których nabory dotyczące edycji 2027 zostały uruchomione już w listopadzie 2026 r., a publikację wyników przewidziano do końca marca 2027r. Pozwoliłoby to organizacjom wcześniej zaplanować działania, zabezpieczyć kadrę i lokale oraz prowadzić projekty przez większą część roku.
8. Wprowadzenie jednolitej procedury uzupełniania braków formalnych
Doświadczenia konkursów z 2026r. pokazują, że znaczna liczba ofert odpadała na etapie formalnym, niekiedy z powodu uchybień możliwych do prostego poprawienia. Nie chodzi o umożliwienie zmiany projektu po zakończeniu naboru, ale o zachowanie proporcji pomiędzy charakterem błędu a skutkiem w postaci całkowitego wyeliminowania oferty z oceny.
Proponujemy wprowadzenie we wszystkich województwach jednolitej możliwości uzupełnienia lub poprawienia braków formalnych w terminie 3-5 dni roboczych od otrzymania wezwania. Możliwość ta nie powinna obejmować zmian prowadzących do modyfikacji istotnych elementów projektu ani naruszać zasady równego traktowania oferentów.
9. Szersze wykorzystywanie naborów uzupełniających
Doświadczenia edycji 2026 pokazują, że po rozstrzygnięciu pierwszego konkursu w części województw pozostawały niewykorzystane środki przeznaczone np. na Priorytet II. W niektórych województwach przeprowadzono następnie nabory uzupełniające, co pozwoliło organizacjom ponownie ubiegać się o dostępne środki.
Proponujemy, aby możliwość ta była wykorzystywana szerzej w przypadkach, gdy po zakończeniu pierwszego naboru pozostaje istotna część alokacji. Sprzyjałoby temu wcześniejsze ogłaszanie i rozstrzyganie konkursów, tak aby ewentualny nabór uzupełniający mógł zostać przeprowadzony jeszcze z zachowaniem odpowiedniego czasu na realizację projektów.
Podsumowując – Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Uniwersytetów Trzeciego Wieku po konsultacji z Polskim Forum Seniorów popiera projektowane zmiany Programu „AKTYWNI SENIORZY – ASY”. Jednocześnie mamy nadzieję, że doświadczenia pierwszej edycji Programu oraz przedstawione wyżej propozycje zostaną wykorzystane w procesie przygotowania kolejnych konkursów.