Aleksandra Zielińska "Syreny mają ości"

W powieści "Syreny mają ości" A.Zielińska opowiada historię czterech pokoleń kobiet z rodziny Ambroziewiczów, wywodzących się z Podkarpacia, z niewielkiej wioski Grzmoty nad Sanem, niepodal Stalowej Woli. Najmłodsza z rodu - Zofia wraca do rodzinnych Grzmotów, ponieważ otrzymuje intrygujące listy od matki – kobiety, która od dawna nie żyje. To dziwne wydarzenie otwiera głębszą opowieść: o matkach i córkach. Otrzymane listy od dawno zmarłej matki stają się początkiem wyprawy w przeszłość i w głąb własnej pamięci. Zofia wraca do miejsca, z którego chciała uciec. Po udanym debiucie jako pisarka, wraca z Krakowa do niewielkiej rodzinnej wioski, by rozprawić się z przeszłością. Zastaje opuszczony dom, w którym spędziła dzieciństwo. Dom wybudowany jeszcze przez pradziadka dla swojej żony Olimpii. W nim mieszkały trzy pokolenia silnych kobiet objawiających syndrom syren - wszystkie były femme fatale. Pradziadek i dziadek Zofii tracą życie tragicznie w pobliskim Sanie. Ich żony przez większość życia były zdane na siebie. Dodatkowo jako tytułowe syreny posiadające ości, miały coś co innych uwierało, zadawało ból.

Prababka Olimpia odważna i butna, wyprzedzała rozwagą swoich współmieszkańców. Przeciwstawiała się miejscowym rolnikom i sołtysom, którzy nie liczyli się z żywiołem Sanu, prawami hydrologii i doprowadzali do powodzi. Ostrzegała przed osuszaniem torfowisk, wybieraniem piasku w niedozwolonych miejscach, wykorzystywaniem polderów rzecznych pod uprawy. Jej córki, Mira i Nora, to też silne, niezależne kobiety. Mira, mająca dwóch konkurentów do swoich uczuć, musi sobie radzić z konsekwencjami własnych wyborów. Wcześnie traci męża, samotnie wychowuje córkę Ewę, starając się zapewnić jej wykształcenie i szanse na lepsze życie kosztem swojej dumy i niezależności.

Ewa, której ojciec ginie młodo w nurtach Sanu, wysłana przez matkę do szkoły z internatem, jest początkowo samotna i zagubiona. Mimo że ambitna i świetna uczennica, dobrze rokująca na przyszłość hydrolożka, gmatwa sobie życie wczesnym macierzyństwem, zamykając drogę do dalszej zawodowej kariery. Ewa ma najwięcej cech tytułowej syreny. Zwabiła dwóch mężczyzn, którzy nie mogli się jej oprzeć, Zwabiła ich swą urodą, doprowadzając do porażki, a nawet życiowej katastrofy.   Ewa to właściwie główna bohaterka tej historii, choć fizycznie przez większą część powieści jej nie ma. Jest obecna w listach i wspomnieniach. Im więcej o niej wiemy, tym bardziej okazuje się, że matka, którą Zofia znała, była tylko jednym z wielu wcieleń tej kobiety. Córka zaczyna rozumieć, że matka nie zawsze była tylko matką. Była kiedyś młodą dziewczyną, miała swoje marzenia, miłości, rozczarowania, własną matkę i własne lęki.

Zofia, najmłodsza z rodziny Ambroziewiczów, wychowana przez babcię Mirę, wykształcona młoda kobieta, która z sukcesem debiutuje jako pisarka nie - jest kolejną "silną kobietą", którą można podziwiać.  Autorka ukazuje ją jako dziecko zagubione, zawistne, czasem okrutne wobec rówieśników. Jako osoba dorosła jest rozgoryczona, pełna zazdrości, pretensji i niechęci do świata. Chęć poznania prawdy o matce i ojcu, mobilizuje ją do powrotu w rodzinne strony, szczerej rozmowy z koleżankami z dzieciñstwa, z sąsiadami. Aby zrozumieć siebie, odnaleźć spokój, odzyskać równowagę, musi wrócić do przeszłości, spróbować zrozumieć swoją mamę czy babcię.

Miejsce akcji nad rzeką San nie jest tylko tłem. Rzeka ciągle jest obecna w życiu bohaterek książki. Woda jako żywioł przewija się ciągle - jako rzeka niosąca zagrożenie, miejsce tragicznych rodzinnych zdarzeń, ale również jako miejsce oczyszczenia Zofii od demonów z przeszłości.

"Syreny mają ości" to książka, która jest odpowiednia dla Dyskusyjnych Klubów Książki. Po przeczytaniu rodzi się dużo wątków do rozmowy. Można dyskutować, czy jej bohaterki budzą w nas sympatię?, czy Mira postąpiła słusznie, nie pozwalając Ewie uciec z córką ? czy można wybaczyć matce, która opuszcza swoje kilkuletnie dziecko ?, czy naprawdę można uciec od własnych korzeni ?, czy obecnym dziewczętom imponuje archetyp syreny ?

Renata Jarzębińska-Skupień

Zdjęcia - kol. Jolanta Jędryka: