Magdalena Skubisz "Aptekarka"

"Aptekarka" to współczesna powieść dla czytelniczek i czytelników, którzy lubią powieści z wyrazistą bohaterką, walczącą o swoje miejsce w społeczności, do której należy. Spodoba się fanom klimatów historycznych, w których znajdą opis życia w szlacheckich dworach oraz życia ich poddanych. Dla znawców historii może okazać się mniej atrakcyjna, natomiast zaciekawi osoby zainteresowane  naturą, ziołolecznictwem, przyrodą.

Akcja powieści toczy się w Galicji w XIX wieku, pod zaborem austriackim w czasach miłościwie panującego cesarza Austro-Węgier Franciszka Józefa. Powieść łączy w sobie wątki i postaci historyczne z fabułą wymyśloną przez autorkę.  Główna postać, Rusinka Jekataryna Szylak, zwana Katją, to młoda zielarka z talentem i instynktem medycznym, która nie mieści się w ograniczonych ramach społecznych prowincjonalnej Galicji. To sierota przygarnięta w dzieciństwie przez znachora Batkę Mazana, przy którym uczyła się aptekarskiego fachu. Po jego przedwczesnej śmierci, w czasie rabacji galicyjskiej w 1846 roku, przejęła jego obowiązki. To 20-letnie dziewczę - bystre, zdolne, umiejące czytać i pisać, biegłe w znajomości ziół i sztuce zioło-leczniczej, ma jeszcze jedną wyróżniającą cechę - jest odważna w wyrażaniu swojego zdania. Mieszka w majątku należącym do szlacheckiego rodu Kowalskich w Birczy (powiat przemyski), całą swą uwagę i energię poświęcając życiowej pasji. Dziewczyna, która wie więcej, potrafi więcej, niż powinna w oczach ówczesnego świata, budzi w ludziach  skrajne reakcje. Jedni potrafią ją docenić, a inni nią gardzą, dopatrując się rywalki. Jako kobieta z ludu, jest źle traktowana, wręcz poniewierana przez chlebodawców. Jej usługi lecznicze wobec dworu i okolicznych włościan są niedocenione, a jej odwaga wyrażona w odważnych opiniach jest karana różnorakimi szantażami. Katia nigdy nie konkurowała z wykształconym medykiem praktykującym w tej okolicy. Raczej niosła pomoc najuboższym, których nie stać było na fachową pomoc medyczną lub niosła swoim pracodawcom pomoc przedmedyczną.  

Sytuacja życiowa Kati zmienia się radykalnie, gdy zostaje zatrudniona przez właścicieli sąsiedniego majątku celem  leczenia starszego z synów hrabiny Tyszkowskiej - Antoniego. Od razu zdobywa sympatię matki Wiktorii z Giebułtowskich Tyszkowskiej, jej młodszego syna Józefa, ochmistrzyni Sabiny i podległych włościan. Jest traktowana z szacunkiem, raczej jak domownik niż służąca. Ma dostęp do domowej biblioteki, może korzystać z wiedzy zawartej w "Dykcyonarzu" (spis roślin pożytecznych i szkodliwych), wzbogacając swój osobisty ziołowy receptariusz. Te kilka tygodni w folwarku Tyszkowskich przynosi duże  zmiany w jej życiu, niestety nie tylko na dobre. Pojawia się wątek romansu dworskiego, który komplikuje życie Kati. Pierworodny rodu jest zauroczony zielarką, jednak okazuje jej to w grubiańskich zalotach. Nie zdobywa jej sympatii, a ich relacje bywają burzliwe.  

Wątek relacji państwo-służba budzi emocje, stąd trudno się oderwać od losów bohaterki, która musi znaleźć swoje miejsce w świecie kierowanym męską ręką, w którym kobiety traktowane są niejednokrotnie gorzej od dworskich koni czy psów. W powieści nie brak  intryg, które dotykają bezpośrednio młodą zielarkę. Jedną z nich jest intryga wywołana przez Augustę Kowalską – szlachciankę z Birczy, zabiegającą o względy Antoniego. Autorka wykorzystuje kontrasty w zachowaniu Kowalskich, jak i Tyszkowskich, do budowania napięcia.   Wymyślona fabuła sprawnie sprawnie łączy zadziorną, energiczną bohaterkę z sytuacjami społecznymi i realiami historycznymi. Kilka wątków poruszonych w powieści pozostaje "otwartych", ponieważ "Aptekarka" jest pierwszym z 4 tomów sagi rodu Tyszkowskich. Jest to ciekawa lektura dla tych, którzy cenią literaturę obyczajową, romans oraz ciekawy wątek społeczny dotyczący nie tylko panujących w Galicji zwyczajów, wiary czy zabobonów, ale przede wszystkim relacji państwa z dworu z włościaństwem. Powieść  nie należy do pozycji wybitnych w polskiej literaturze, jednak jest na tyle interesująca, że uważam ją za godną polecenia, a nawet do sięgnięcia po kolejne 3 części sagi.

Renata Jarzębińska-Skupień