Historia Uniwersytetu Rzeszowskiego
Rok 2026 zapisuje się w dziejach Uniwersytetu Rzeszowskiego jako czas szczególny. Mija bowiem dokładnie 25 lat od momentu powołania do życia największej uczelni akademickiej w południowo-wschodniej Polsce. Jubileusz ten staje się naturalną okazją do spojrzenia wstecz, do przypomnienia drogi, jaką przeszedł Uniwersytet, oraz ludzi i instytucji, które współtworzyły jego tożsamość.
Historia Uniwersytetu Rzeszowskiego sięga lat 60. XX wieku
Wprawdzie Uniwersytet Rzeszowski formalnie rozpoczął działalność 1 września 2001 roku, to jednak jego korzenie sięgają znacznie głębiej w przeszłość, do lat sześćdziesiątych XX wieku. To wówczas, w 1963 roku, w Rzeszowie powstało Studium Terenowe krakowskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej. Dwa lata później jednostka ta została przekształcona w samodzielną Wyższą Szkołę Pedagogiczną w Rzeszowie, która przez kolejne dekady kształciła kadry nauczycielskie i budowała fundament miejscowego środowiska akademickiego.
Równolegle rozwijały się inne ośrodki naukowe. W 1969 roku swoją działalność rozpoczęła filia Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, a w 1973 roku w Rzeszowie utworzono Wydział Ekonomii Akademii Rolniczej w Krakowie. To właśnie współistnienie i stopniowe wzmacnianie potencjału tych trzech instytucji stworzyło zaplecze naukowe, organizacyjne i kadrowe, bez którego idea powołania uniwersytetu w Rzeszowie nie mogłaby się urzeczywistnić.
Utworzenie Uniwersytetu Rzeszowskiego – moment przełomowy
Myśl o utworzeniu uniwersytetu dojrzewała przez wiele lat i była efektem wspólnych działań środowisk akademickich oraz władz regionu. Momentem przełomowym stał się 7 czerwca 2001 roku, kiedy Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił ustawę o utworzeniu Uniwersytetu Rzeszowskiego. Akt ten został podpisany 4 lipca 2001 roku przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego. W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele władz państwowych, rektorzy rzeszowskich i regionalnych uczelni, parlamentarzyści oraz samorządowcy. W swoim przemówieniu Prezydent Aleksander Kwaśniewski podkreślał znaczenie tej decyzji, wskazując na „renesans idei uniwersyteckiej” oraz rolę, jaką nowa uczelnia miała odegrać w rozwoju nauki i regionu. Uniwersytet Rzeszowski – jak zaznaczał – miał stać się instytucją promieniującą, zakorzenioną na Podkarpaciu, a jednocześnie otwartą na wyzwania przyszłości. Słowa te nabrały szczególnego znaczenia w listopadzie 2002 roku, kiedy Prezydent RP ponownie odwiedził młodą uczelnię.
Uniwersytet Rzeszowski powstał z połączenia trzech jednostek: Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie, rzeszowskiej filii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie oraz Wydziału Ekonomii Akademii Rolniczej w Krakowie. W momencie inauguracji działalności posiadał sześć wydziałów i przejął dorobek naukowy, dydaktyczny oraz kadrowy swoich poprzedników.
Ludzie, którzy nadali Uniwersytetowi kierunek
Pierwszym rektorem Uniwersytetu – z nominacji ministerialnej – został prof. dr hab. Tadeusz Lulek, natomiast w pierwszych wyborach rektorskich społeczność akademicka powierzyła to stanowisko prof. dr. hab. Włodzimierzowi Bonusiakowi.
Prof. Włodzimierz Bonusiak pełnił funkcję Rektora Uniwersytetu Rzeszowskiego w latach 2002–2008. Okres jego kadencji rektorskiej przypadł na czas intensywnego organizowania i umacniania struktur młodej uczelni. To właśnie w tych latach Uniwersytet Rzeszowski budował swoją tożsamość akademicką, rozwijał ofertę dydaktyczną oraz umacniał pozycję w środowisku naukowym kraju. Prof. dr hab. Włodzimierz Bonusiak zmarł w październiku 2025 roku. Jego odejście stało się momentem szczególnej refleksji nad początkiem drogi Uniwersytetu.
Od momentu powołania Uniwersytetu Rzeszowskiego funkcję rektora pełnili naukowcy wybierani przez społeczność akademicką w demokratycznych wyborach, zgodnie
z obowiązującymi przepisami prawa o szkolnictwie wyższym. Każda kolejna elekcja stanowiła ważny moment w życiu uczelni, wyznaczając kierunki jej dalszego rozwoju.
Na przestrzeni lat stanowisko Rektora Uniwersytetu Rzeszowskiego sprawowali:
Prof. dr hab. Tadeusz Lulek (2001-2002)
Prof. dr hab. Włodzimierz Bonusiak (2002-2005) (2005-2008)
Prof. dr hab. Stanisław Uliasz (2008-2012)
Prof. dr hab. Aleksander Bobko (2012-2015)
Prof. dr hab. Sylwester Czopek (2015-2016) (2016-2020) (2020-2024)
Prof. dr hab. n. med. Adam Reich (2024-obecnie)
Pierwsza inauguracja roku akademickiego 2001/2002 w Uniwersytecie Rzeszowskim
11 października 2001 r. miała miejsce pierwsza w historii Uniwersytetu Rzeszowskiego inauguracja roku akademickiego. W tym szczególnym dniu uroczystości inauguracyjne rozpoczęła msza św. celebrowana pod przewodnictwem ks. bpa Kazimierza Górnego przez kapłanów związanych z Uniwersytetem i duszpasterzy akademickich Rzeszowa.
Pierwsza inauguracja roku akademickiego miała wymiar symboliczny nie tylko dla nowej uczelni, ale także dla całego regionu. Jak podkreślał prof. dr hab. Tadeusz Lulek, pierwszy rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego: „Myślę też, że pierwsza inauguracja roku akademickiego na Uniwersytecie Rzeszowskim jest świętem całego regionu podkarpackiego, szczególnie miasta Rzeszowa. Z tego miejsca pozdrawiam wszystkich serdecznie.”
Kolejne lata przyniosły intensywny rozwój i głęboką transformację uczelni. Uniwersytet Rzeszowski systematycznie poszerzał swoją strukturę organizacyjną, tworząc nowe wydziały, centra badawcze i specjalistyczne laboratoria.
Patronka Uniwersytetu – Królowa Jadwiga Andegaweńska
Senat Uniwersytetu Rzeszowskiego (Uchwałą z dnia 28 września 2006 r. w sprawie nadania Uczelni imienia Królowej Jadwigi) nadał Uniwersytetowi imię Królowej Jadwigi. Uniwersytet Rzeszowski przyjął za swoją patronkę Królową Jadwigę Andegaweńską – symbol mądrości, odpowiedzialności i służby wspólnocie akademickiej.
Uniwersytet otwarty na świat i wyzwania XXI wieku
Dziś Uniwersytet Rzeszowski to nowoczesny ośrodek naukowy, obejmujący piętnaście wydziałów, w tym dynamicznie rozwijające się Collegium Medicum. Kierunki medyczne stały się jednym z filarów uczelni, przyciągając studentów z całej Polski oraz z zagranicy i znacząco wzmacniając potencjał badawczy regionu.
Z roku na rok Uniwersytet poszerza ofertę kształcenia, realizuje projekty naukowe o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym oraz rozwija współpracę z wiodącymi ośrodkami akademickimi w Europie i na świecie. Jest dziś nie tylko miejscem zdobywania wykształcenia, lecz także przestrzenią tworzenia innowacji, prowadzenia badań o znaczeniu społecznym i gospodarczym oraz dialogu z otoczeniem.
Uniwersytet Rzeszowski stał się integralną częścią życia naukowego, kulturalnego i gospodarczego Podkarpacia. Aktywnie wspiera rozwój regionu, współpracuje z instytucjami publicznymi i biznesem, tworzy zaplecze naukowe dla nowych technologii oraz nowoczesnych sektorów gospodarki.
Ćwierć wieku istnienia to czas podsumowań, ale także moment wyznaczania kolejnych celów. Uniwersytet Rzeszowski przeszedł drogę od połączenia trzech odrębnych szkół wyższych do pozycji wiodącej uczelni akademickiej południowo-wschodniej Polski. Dorobek naukowy, rozbudowa infrastruktury, rozwój oferty dydaktycznej i rosnąca obecność w międzynarodowej przestrzeni akademickiej stanowią solidny fundament na przyszłość.
Jubileusz 25-lecia jest więc nie tylko świętem historii, lecz także zobowiązaniem – do dalszego wzmacniania potencjału badawczego, kształcenia kolejnych pokoleń studentów i konsekwentnego budowania uniwersytetu otwartego, nowoczesnego i ambitnego.