Magdalena Kątnik–Kowalska w Klubie Pasjonatów UTW-UR

Inauguracja II semestru roku akademickiego 2025/2026 w Klubie Pasjonatów UTW-UR, to niezwykle ciekawe spotkanie z Magdaleną Kątnik-Kowalską, mieszkanką Żołyni, której pasją jest odkrywanie losów „Żołyniaków na mapach świata”. W trakcie poprzedniego spotkania Magdalena Kątnik-Kowalska opowiedziała słuchaczom o niezwykłych losach rodziny Dąbrowskich – snycerzy z Żołyni. Tym razem tematem spotkania była prezentacja „Stanisław Grocholski. Z Żołyni w świat”. Prelekcja rozpoczęła się od krótkiego filmiku, na którym obdarzony głosem Stanisław Grocholski krótko opowiedział swoją historię. Potem prelegentka opowiedziała pokrótce losy zapomnianego artysty. Stanisław Norbert Jan Grocholski urodził się 6 czerwca 1860 w Żołyni jako syn Antoniego Rafała pieczętującego się herbem Syrokomla. W tamtym czasie najbliższym miejscem, w którym mógł skończyć gimnazjum młody człowiek był Rzeszów. Z upływem lat Stanisław Grocholski kształcił się w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie, potem przez rok w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, a także w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium. Jego nauczycielami byli między innymi Władysław Łuszczkiewicz i Jan Matejko. Młody malarz zadebiutował obrazem „Hania”, wystawionym w 1877 na Lwowskiej Wystawie Obrazów i Rzeźb. W Monachium przebywał przez 22 lata, gdzie po ukończeniu studiów w 1891 wspólnie z Wacławem Szymanowskim założył pracownię i prowadził prywatną szkołę malarstwa i rysunku. Podczas pobytu w Monachium często wystawiał swoje obrazy, wysyłał również prace na wystawy krajowe do Warszawy i Krakowa. Malował głównie portrety, sceny rodzajowe często podejmując tematykę religijną, a także folkloru żydowskiego. Poza wystawami, reprodukcje jego dzieł można było zobaczyć również na łamach czasopism „Kłosy” i „Tygodnika Ilustrowanego”. Jak wspomina jeden z jego uczniów, Marian Trzebiński, którego zacytowała prelegentka: ”Był to człowiek inteligentny. Umiał dużo, uczył dobrze, lecz był twardego karku, co nigdzie nie jest mile widziane a najmniej w Polsce. Toteż ciężki żywot pędził Grocholski biedny, zarówno w Monachium jak i w Ameryce, dokąd wyjechał i gdzie zmarł w biedzie.” Istotnym wydarzeniem w życiorysie malarza było jego powołanie w 1893 na profesora Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie. Kandydaturę Grocholskiego wysunął nowo wybrany dyrektor, Henryk Rodakowski, który wkrótce zmarł. Ta profesorska nominacja Grocholskiego została w atmosferze skandalu odwołana przez kolejnego dyrektora Szkoły Juliana Fałata, powołanego w 1894 roku. Za radą przyjaciela Julian Fałat uznał, że należy stanowisko profesorskie powierzyć Leonowi Wyczółkowskiemu, który „od dłuższego już czasu siedział w zamożnym domu ziemiańskim na Ukrainie i tam malował rodzajowe sceny i typy ukraińskie”. Jak pisał Marian Trzebiński: „Ale kogo usunąć? Najlepiej Grocholskiego, bo to człowiek kostyczny, twardy nieustępliwy, zawsze pracował sam, toteż rzecz wątpliwa, czy będzie umiał pracować w gronie innych malarzy. Ostatecznie Grocholski ma swą szkołę w Monachium, a Wyczółkowski nie miał nic. Jak postanowili, tak zrobili.” Ta sytuacja załamała Grocholskiego, który w 1899 roku sprzedał dom i razem z żoną Izabelą wyemigrował z Niemiec do Stanów Zjednoczonych. Od momentu wyjazdu w 1901 mieszkał w Milwaukee, San Francisco, Chicago, Nowym Jorku i Buffalo. W czasie trzęsienia ziemi w 1904 w San Francisco „stracił cały dorobek życia”. Zmarł w biedzie w 1932 roku w Buffalo, gdzie był pracownikiem polskiego konsulatu. Takie losy Stanisława Grocholskiego spowodowały, że jego twórczość popadła w zapomnienie. Przypomniany w trakcie konferencji „Żołyniacy na mapach świata”, powoli odzyskuje należne miejsce. Jego dwa obrazy, w tym słynna „Śmierć sieroty” znalazły się na trwającej w Lublinie wystawie „Monachijczycy”. Więcej szczegółów z biografii malarza można znaleźć pod hasłem „Mnich  M., Stanisław Grocholski (1860 - 1932) - życie i twórczość. Próba monografii., praca magisterska, Kraków: Uniwersytet Jagielloński 2005”.

Maria Suchy

Stanisław Norbert Jan Grocholski (ur. 6 czerwca 1860 w Żołyni[1][a], zm. 26 lutego 1932 w Buffalo[5]) – polski malarz, grafik i ilustrator[6].

Syn Antoniego Rafała pieczętującego się herbem Syrokomla i Izabeli Wysockiej[7][8]. Na przestrzeni lat kształcił się w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie, Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, a także Akademii Sztuk Pięknych w Monachium[7]. Jego nauczycielami byli Władysław Łuszczkiewicz, Jan Matejko, Carl Wurzinger i Sándor Wagner[9][b]. Debiutanckim obrazem malarza, wystawionym na Lwowskiej Wystawie Obrazów i Rzeźb w 1877 roku była Hania[10]. Podczas pobytu w Monachium wystawił z kolei obraz Wieszanie bielizny[11]. Mieszkając w stolicy Bawarii założył prywatną szkołę malarstwa i rysunku[12]. Wysyłał również swoje prace na wystawy krajowe do Warszawy i Krakowa. Malował głównie portrety, sceny rodzajowe (często podejmował tematykę religijną[13], a także folkloru żydowskiego). Poza wystawami, reprodukcje jego dzieł można było zobaczyć również na łamach czasopism „Kłosy” i „Tygodnika Ilustrowanego”. W 1899 roku sprzedał dom i razem z żoną, Izabelą wyemigrował z Niemiec do Stanów Zjednoczonych[11]. Od momentu wyjazdu (1901)[14] mieszkał w Milwaukee, San Francisco, Chicago, Nowym Jorku i Buffalo[11], gdzie był pracownikiem polskiego konsulatu[5] (prawdopodobnie po 1918 roku. Zmarł 26 lutego 1932 w szpitalu Lafayette General w Buffalo[5].

Grocholski-Smierc sieroty - Stanisław Grocholski – Wikipedia, wolna encyklopedia