Dziś na niebie będzie można obserwować jedno z najbardziej efektownych zjawisk astronomicznych – obrączkowe zaćmienie Słońca. O tym, na czym polega to zjawisko, dlaczego nie zawsze możemy je podziwiać z naszej szerokości geograficznej oraz jak bezpiecznie obserwować Słońce, opowiada prof. dr hab. Marcin Wesołowski z Wydziału Nauk Ścisłych i Technicznych Uniwersytetu Rzeszowskiego.

W dniu 17 lutego 2026 roku można zaobserwować jedno z najbardziej spektakularnych zjawisk astronomicznych na niebie czyli obrączkowe zaćmienie Słońca, które czasami nazywane jest „pierścieniem ognia”. Niestety tym razem z terenów Polski to wyjątkowe zjawisko astronomiczne będzie dla nas niewidoczne. Główne widowisko odegra się nad Antarktydą, a faza maksymalna obrączkowego zaćmienia potrwa tam ponad dwie minuty.

W ogólności zaćmienie Słońca polega na przesłonięciu fragmentu lub całej tarczy Słońca przez Księżyc. Aby doszło do tego zjawiska to trzy ciała niebieskie: Słońce, Ziemia i Księżyc muszą ustawić się w linii prostej co oznacza, że zaćmienie może wystąpić tylko podczas nowiu. To jaka część Słońca zostanie przesłonięta przez Księżyc zależy od tego, gdzie względem cienia Księżyca znajduje się obserwator (Rys. 1). Jeżeli obserwator znajduje się w stożku cienia to jest świadkiem całkowitego zaćmienia Słońca (obszar 1 na Rys. 1). Natomiast jeżeli obserwator znajduje się w półcieniu stożka to jest świadkiem częściowego zaćmienia Słońca (obszar 2 na Rys. 1). Im obserwator bardziej zbliży się do cienia stożka tym większa część tarczy Słońca zostanie przed nim zakryta. W takim przypadku możemy mówić
o wielkości zaćmienia Słońca, czyli ułamku średnicy tarczy Słońca, która została zakryta przez Księżyc. Jeśli obserwator znajduje się poza półcieniem i cieniem stożka nie będzie świadkiem zjawiska zaćmienia.

Rys.1. Schemat geometryczny obrazujący zaćmienie Słońca. Na rysunku przyjęto następujące oznaczenia: 1 to obszar (pas), w którym następuje całkowite zaćmienie Słońca, a 2 to obszar (pas), w którym następuje częściowe zaćmienie Słońca.

Obserwacje tarczy Słońca w tym także zaćmienia wymagają zachowania należytej ostrożności ze względu na dużą jasność tarczy Słońca. Aby móc w sposób bezpieczny dla naszego wzroku obserwować Słońce i zjawiska widoczne na jego tarczy (plamy, pochodnie, protuberancje oraz granulację powierzchni, która przypomina strukturę plastra miodu) należy wykorzystać metody bezpiecznej obserwacji tarczy Słońca.

Poniżej przedstawimy kilka przykładowych zdjęć traczy Słońca w czasie częściowego zaćmienia, które miało miejsce w dniu 29 marca 2025 roku.  Poniższe fotografie zostały wykonane z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Foto.1. Maksymalna faza częściowego zaćmienia Słońca – fotografia wykonana metodą projekcji rzutowej.

Foto. 2. Maksymalna faza częściowego zaćmienia Słońca – fotografia wykonana przy użyciu cyfrowego aparatu fotograficznego zaopatrzonego w filtr wykonany z foli Baadera.

Foto. 3. Maksymalna faza częściowego zaćmienia Słońca – fotografia wykonana przy użyciu refraktora Coude i smartfonu.

Pomimo tego, że dzisiejsze obrączkowe zaćmienie Słońca dla mieszkańców Polski będzie zjawiskiem niedostępnym dla profesjonalnych obserwacji to już z niecierpliwością oczekujemy 12 sierpnia 2026 roku kiedy to z terenów Polski będziemy świadkami głębokiego zaćmienia częściowego.