W ostatnim czasie ukazała się kolejna prestiżowa publikacja (lista MNiSW =200 pkt.; if=8,4) autorstwa pracowników Wydziału Technologiczno-Przyrodniczego, prof. Krzysztofa Kukuły i dr hab. Anety Bylak, prof. UR. W artykule pt. "Environmental filtering effects of beaver recolonization on fish communities in mountain streams and their management relevance", zaprezentowali wyniki badań dotyczących wpływu powrotu bobra europejskiego na funkcjonowanie górskich ekosystemów rzecznych w Karpatach. W analizach bardzo obszernego materiału zastosowano nowoczesne metody, m.in. wykorzystujące sztuczne sieci neuronowe. Badania pokazują, że bóbr, jako kluczowy inżynier ekosystemu, tworzy i utrzymuje nowe siedliska wodne, generując tzw. filtry środowiskowe, które w istotny sposób kształtują strukturę zespołów ryb.

Analiza przeprowadzona była w skali całej zlewni górnego Sanu i obejmowała 192 stanowiska badawcze. Pozwoliła wyróżnić cztery typy zespołów ryb, powiązane zarówno z abiotycznymi charakterystykami środowiska, jak i aktywnością bobrów. Odcinki rzek przekształcone przez bobry charakteryzowały się m.in. wyższą temperaturą wody, mniejszą zawartością tlenu, wolniejszym przepływem oraz większym udziałem drobnych osadów na dnie. Warunki te sprzyjają gatunkom tolerującym cieplejsze środowisko, jednocześnie ograniczając występowanie ryb zimnolubnych, związanych z podłożem kamienistym i szybko płynącymi wodami.

Badania wskazują, że choć współczesne zespoły ryb mogą reagować na działalność bobrów jak na czynnik zakłócający, w rzeczywistości gatunek ten był historycznie integralnym elementem europejskich rzek, a wiele ryb wykształciło strategie życiowe powiązane z jego obecnością. Wyniki badań pokazują jednak, że w warunkach współczesnych zmian klimatycznych i presji antropogenicznej lokalnie może dochodzić do niedopasowania cech funkcjonalnych ryb do warunków środowiskowych tworzonych przez bobry. Gatunki zimnolubne, związane z szybko płynącymi i dobrze natlenionymi wodami, mogą lokalnie zanikać, zarówno bezpośrednio wskutek zmian warunków fizykochemicznych, jak i pośrednio poprzez zmiany relacji międzygatunkowych. Szczególnie wrażliwe są głowacz oraz pstrąg potokowy, dla którego działalność bobrów może ograniczać dostępność tarlisk i siedlisk dla narybku. Ale co istotne, działalność bobrów niesie również liczne korzyści ekosystemowe: zwiększa retencję wody, ogranicza skutki suszy i poprawia jakość wody.

Wnioski z badań mają istotne znaczenie dla zarządzania rzekami i planowania działań ochronnych. Naukowcy z naszego wydziału wskazują na potrzebę uwzględniania zarówno roli bobrów jako inżynierów ekosystemów, jak i potencjalnych konfliktów na linii bór-człowiek, np. poprzez stosowanie działań łagodzących. Wyniki podkreślają także znaczenie analizy cech funkcjonalnych organizmów i ich dopasowania do zmieniających się warunków środowiskowych w obliczu globalnych zmian klimatu.

Pełne dane bibliograficzne:
Kukuła K. Kruk A., Bylak A. 2026. Environmental filtering effects of beaver recolonization on fish communities in mountain streams and their management relevance. Journal of Environmental Management 405: 129655. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2026.129655