W miniony, jesienny weekend Chór Wydziału Muzyki Uniwersytetu Rzeszowskiego
zaznaczył swoją obecność w dwóch podkarpackich miastach – Jaśle i Krośnie.
Nie były to jednak zwyczajne dwa dni koncertowe. Wraz z Orkiestrą Festiwalową, pod
batutą dyrygenta – Maestra Mateusza Gałuszki, studenci i absolwenci naszego Wydziału
zaprezentowali licznie zgromadzonej publiczności jedno z najwybitniejszych dzieł
muzycznej literatury sakralnej XVIII wieku – Requiem d-moll KV 626 Wolfganga
Amadeusza Mozarta.
Historia tego niezwykłego utworu sięga ostatnich miesięcy życia genialnego
kompozytora z Salzburga, kiedy to za pośrednictwem tajemniczego wysłannika otrzymał
on zlecenie napisania mszy żałobnej. Okoliczności powstania dzieła, a przede wszystkim
pogarszający się stan zdrowia zaledwie trzydziestopięcioletniego Mozarta, przyczyniły
się do narodzin przejmującej legendy, według której kompozytor przeczuwał własną
śmierć i był przekonany, że pisze Requiem dla samego siebie.
Ostatnie wykonanie tego dzieła przez Chór Wydziału Muzyki miało miejsce 11 kwietnia
2025 roku w Filharmonii Podkarpackiej, podczas obchodów jubileuszu 70-lecia jej
działalności. Wówczas zespołem dyrygował Maestro Jerzy Swoboda. Dla części
studenckiej społeczności naszego Wydziału było to pierwsze zetknięcie z tak
monumentalnym dziełem muzyki sakralnej. Do tego wymagającego przedsięwzięcia
ówczesny skład chóru przygotowały prof. dr hab. Marta Wierzbieniec, dyrektor
Filharmonii Podkarpackiej oraz prof. UR dr hab. Bożena Stasiowska-Chrobak, których
wiedza, doświadczenie i umiejętności pedagogiczne pozwoliły młodym wykonawcom
zmierzyć się z niełatwą materią Mozartowskiej partytury.
Pierwszy z tegorocznych koncertów odbył się 7 listopada w kościele Franciszkanów w 
Jaśle. Monumentalna, ceglano-betonowa architektura świątyni, przywodząca na myśl
rozwiązania charakterystyczne dla gotyku i neogotyku, stworzyła niezwykle sugestywną
scenerię dla wykonania mszy żałobnej. Jednocześnie rozległe wnętrze i jego właściwości
akustyczne stanowiły niemałe wyzwanie dla wykonawców.
Długi czas pogłosu wymagał szczególnej dyscypliny artykulacyjnej oraz precyzyjnego
prowadzenia fraz muzycznych. Zgodnie ze wskazówkami prof. UR dr hab. Bożeny
Stasiowskiej-Chrobak – mentorki i opiekunki młodych muzyków – chór położył
szczególny nacisk na wyrazistość dykcji, momentami niemal przesadnie eksponując
poszczególne zgłoski łacińskiego tekstu. Była to swoista walka o czytelność słowa i 
muzycznej narracji, której zwieńczeniem stały się gromkie brawa licznie zgromadzonej
publiczności.
Następnego dnia chór wraz z panią profesor udał się do Krosna, aby ponownie
oczarować słuchaczy przejmującym brzmieniem Mozartowskiego Requiem. Tym razem
koncert odbył się w kościele farnym pw. Świętej Trójcy, położonym nieopodal
krośnieńskiego rynku.
Wnętrze świątyni, bogate w elementy barokowego wystroju, zachwycało
monumentalnym prospektem organowym, złoconymi nastawami ołtarzowymi,
przyfilarową amboną oraz licznymi malowidłami ujętymi w dekoracyjne ramy. Całość
tworzyła niezwykle malowniczą przestrzeń, w której architektura i muzyka zdawały się
wzajemnie dopełniać.
Mniejsza kubatura wnętrza oraz licznie zgromadzona publiczność stworzyły warunki
akustyczne wyraźnie odmienne od tych, z którymi wykonawcy musieli zmierzyć się
poprzedniego dnia. Brzmienie wydawało się łatwiejsze do kontrolowania, a partie
chóralne, wymagające w Jaśle szczególnego wysiłku artykulacyjnego, w krośnieńskiej
farze zyskały większą swobodę i przejrzystość.
Można było pozwolić sobie na pełniejsze muzykowanie – subtelniejsze prowadzenie
frazy, wyraźniejsze kontrasty dynamiczne oraz głębsze wydobycie emocjonalnego
charakteru poszczególnych części dzieła.
A tych emocji w Mozartowskim Requiem z pewnością nie brakuje.
Przepełniona dramatyzmem muzyczna opowieść rozpoczyna się tajemniczym Introitus –
Requiem aeternam. Już pierwsze dźwięki orkiestry wprowadzają słuchacza w atmosferę
zadumy i niepokoju, zaś wejście chóru, z charakterystycznym brzmieniem głosów
basowych na słowie „Requiem”, przywodzi na myśl powolny pochód konduktu
żałobnego.
Następujące po nim Kyrie ukazuje z kolei mistrzostwo kontrapunktyczne Mozarta.
Potężna, pełna napięcia fuga, w której poszczególne głosy splatają się w kunsztowną
polifoniczną konstrukcję, staje się muzycznym wyrazem błagalnego wołania o 
miłosierdzie.
Chwilę później rozbrzmiewa Dies irae – prawdziwy orkiestrowy ogień, któremu
towarzyszy przejmujące, niemal przerażone wołanie chóru. Muzyka z niezwykłą
sugestywnością przywołuje wizję dnia Sądu Ostatecznego, pełnego grozy, niepewności i 
ludzkiego lęku przed nieuchronnym przeznaczeniem.
Po stosunkowo spokojniejszym, solowym Tuba mirum następuje Rex tremendae, w 
którym gwałtowne wejścia chóru ukazują potęgę Króla straszliwego majestatu.
Zestawienie monumentalnych akordów z pokornym błaganiem „Salva me” tworzy
niezwykle wymowny kontrast pomiędzy boską wszechmocą a ludzką bezradnością.
Liryczne Recordare, wykonywane przez kwartet solistów z towarzyszeniem orkiestry,
przynosi chwilę wytchnienia, po której ponownie powraca dramatyczne napięcie.
W Confutatis smyczki rozpalają niemal piekielny ogień, nad którym rozbrzmiewają
stanowcze, potępieńcze wołania męskiej części chóru. Odpowiedzią na nie staje się
delikatne, niemal anielskie błaganie altów i sopranów. Ten niezwykły kontrast pomiędzy
grozą potępienia a nadzieją zbawienia stanowi jeden z najbardziej sugestywnych
momentów całego dzieła.
Wkrótce rozbrzmiewa legendarna Lacrimosa – część, z której Mozart zdołał przed
śmiercią zapisać zaledwie osiem taktów partytury. To właśnie tutaj muzyka zdaje się
przekraczać granice zwykłej ekspresji, stając się niemal namacalnym obrazem ludzkiego
cierpienia.
Charakterystyczne, urywane gesty smyczków przypominają spazmatyczny oddech
człowieka pogrążonego w płaczu, a narastające napięcie chóralne prowadzi do
przejmującej kulminacji. Trudno oprzeć się wrażeniu, że w tej muzyce zawarty został nie
tylko lament nad śmiercią, ale również głęboko ludzkie pragnienie ukojenia i nadziei.
Niewykluczone, że niejednemu ze zgromadzonych słuchaczy łzy napłynęły wówczas do
oczu.
Następujące po niej Domine Iesu Christe przywraca dziełu bardziej dynamiczny
charakter. Szczególnie efektownie wybrzmiewa fuga „Quam olim Abrahae”,
rozpoczynająca się wejściem głosów basowych i rozwijająca w kunsztowną konstrukcję
kontrapunktyczną.
Po spokojnym Hostias i powrocie fugi nadchodzi uroczyste Sanctus, rozświetlone
majestatycznym brzmieniem chóru i orkiestry, a następnie pełna energii Osanna. W 
Benedictus ponownie na pierwszy plan wysuwa się kwartet solistów, którego śpiew
prowadzi do drugiej Osanny.
Agnus Dei przenosi słuchacza z powrotem w tajemniczy, dramatyczny świat tonacji dmoll. Kolejne wezwania „Agnus Dei, qui tollis peccata mundi” przynoszą zmieniające się
napięcia harmoniczne i emocjonalne. Szczególnie wymowne stają się rozjaśnienia
brzmienia, kontrastujące z mrocznym charakterem początkowych fraz. Całość prowadzi
do pełnego skupienia „Dona eis requiem sempiternam”, w którym błaganie o wieczny
odpoczynek nabiera niemal mistycznego wymiaru.
Ostatnia część dzieła – Communio – przynosi powrót materiału muzycznego znanego z 
początkowego Introitu oraz fugi Kyrie. To niezwykle symboliczne rozwiązanie
kompozycyjne, zastosowane podczas pośmiertnego ukończenia dzieła, sprawia, że
muzyczna opowieść zatacza pełny krąg.
Słowa „Cum sanctis tuis in aeternum” wybrzmiewają w kunsztownej strukturze
polifonicznej, prowadząc do ostatecznego akordu d-moll, który zamyka całe Requiem z 
niezwykłą powagą.
Dzięki znakomitemu prowadzeniu dyrygenta, Maestra Mateusza Gałuszki, dzieło Mozarta
mogło wybrzmieć w całej swojej dramaturgicznej i emocjonalnej pełni. Słowa uznania
należą się za muzyczną konsekwencję, umiejętne prowadzenie zespołów oraz
wydobycie bogactwa kontrastów zawartych w partyturze.
Na szczególne gratulacje zasługuje również Orkiestra Festiwalowa, którą współtworzą
młodzi muzycy kształcący się w szkołach muzycznych wraz ze swoimi nauczycielami.
Podjęcie się wykonania tak wymagającego dzieła stanowi nie tylko poważne wyzwanie
artystyczne, ale także niezwykle cenne doświadczenie w procesie muzycznego
kształcenia.
Nie sposób pominąć także ogromnego wkładu prof. UR dr hab. Bożeny StasiowskiejChrobak, która przygotowała Chór Wydziału Muzyki do obu koncertów. Jej obecność i 
zaangażowanie – podczas prób, wspólnych podróży, rozśpiewek, a także samych
występów – pozostają nieocenione. Za każdą chwilę poświęconą młodym wykonawcom,
za merytoryczne wskazówki, cierpliwość i pedagogiczne oddanie należą się pani
profesor słowa najwyższego uznania oraz serdeczne podziękowania.
Oba koncerty pokazały, że muzyka Mozarta, mimo upływu ponad dwóch stuleci, nie
utraciła nic ze swojej niezwykłej siły oddziaływania. W monumentalnym wnętrzu
jasielskiej świątyni i w bogato zdobionej krośnieńskiej farze to samo dzieło przemawiało
nieco odmiennym językiem brzmieniowym, zachowując jednak niezmienną głębię
swojego przesłania.
W obliczu tragicznych wydarzeń w Krakowie, które napełniły smutkiem tak wiele serc,
wykonanie Mozartowskiego Requiem (którego wykonannie zaplanowano dużo
wcześniej) nabrało również szczególnego, symbolicznego znaczenia. Muzyka, której
istotą jest refleksja nad przemijaniem, śmiercią, ludzkim cierpieniem i nadzieją na
wieczny odpoczynek, stała się czymś więcej niż tylko artystycznym przeżyciem.
Niech zatem Requiem, które wybrzmiało podczas dwóch listopadowych wieczorów w 
Jaśle i Krośnie, stanie się swoistą muzyczną modlitwą za tych, którzy są już po drugiej
stronie, a także źródłem pocieszenia dla wszystkich, którzy pozostali, niosąc w sercach
ból po stracie najbliższych.

Requiem aeternam dona eis, Domine, et lux perpetua luceat eis.