Podcasty

Dialogi o krytyce literackiej – odcinek 1

W pierwszej części trzyodcinkowego podcastu Dialogi o krytyce literackiej padają fundamentalne pytania o to, czym jest krytyka literacka. Czy jest ona potrzebna literaturze i czy literatura może bez niej istnieć? Jakie jest zadanie krytyka? Czy jego sposób czytania pomaga nam lepiej rozumieć literaturę? Jaki wpływ ma krytyka literacka na to, co czytamy? Przemyśleniami na te tematy dzielą się eksperci z najważniejszych polskich ośrodków naukowych.

Dialogi o krytyce literackiej – odcinek 2

Czy krytyk literacki może i powinien być obiektywny? Jakie są kluczowe elementy warsztatu krytycznego? Co różni krytyka od historyka i teoretyka literatury? I z jakimi wyzwaniami mierzy się w swojej pracy? Na te i inne pytania odpowiadają eksperci w drugim odcinku podcastu Dialogi o krytyce literackiej.

Dialogi o krytyce literackiej – odcinek 3

Czy każdy może zostać krytykiem literackim? Co wyróżnia dobrego krytyka? Czy wystarczy czytać książki, a może rola krytyka wymaga czegoś więcej? W trzecim i ostatnim podcaście z cyklu Dialogi o krytyce literackiej eksperci ze świata literatury opowiadają o tym, co jest potrzebne, by zostać krytykiem literackim.

O pisarzach i krytykach. Krytycy przeciw pisarzom?

O pisarzach i krytykach – dwie rozmowy. Pisarze przeciw krytykom?

Pejzaż po edycji Słownika polskiej krytyki literackiej 1764-1918 – dyskusja panelowa zorganizowana w ramach projektu Bliżej krytyki literackiej (8 listopada 2024)

„Nie róbmy skansenu z historii literatury” – wywiad z prof. dr. hab. Mirosławem Strzyżewskim 

Prof. dr hab. Mirosław Strzyżewski – historyk literatury, krytyk literacki, edytor, wykładowca UMK w Toruniu, w latach 2008–2024 dyrektor Wydawnictwa Naukowego UMK. Autor licznych monografii naukowych, m.in. „Działalność krytycznoliteracka Maurycego Mochnackiego” (1994), „Mickiewicz wśród krytyków. Studia o przemianach i formach romantycznej krytyki w Polsce” (2001), „Romantyczne sfery muzykalne” (2010), oraz opracowań edytorskich. Członek zespołu redakcyjnego „Słownika polskiej krytyki literackiej 1764-1918”. W ramach grantu NPRH kierował projektem badawczym pt. „Dzieła zebrane Zygmunta Krasińskiego. Nowe wydanie krytyczne”. 

00:05 – Zapowiedź rozmowy
00:38 – Przyczyny zainteresowania krytyką literacką
01:49 – Krytyk literacki a badacz
02:35 – Sztuka krytyki w XIX wieku
05:11 – Krytyka literacka w wieku XIX a dziś
06:08 – Wartość krytyki we współczesnym świecie
07:03 –Jak powstał „Słownik polskiej krytyki literackiej 1764-1918”
09:26 – Jak popularyzować wydania naukowe? 

Opis przygotowali studenci specjalności edytorskiej III roku filologii polskiej 

Słownik, który zmienia perspektywę –  wywiad z prof. dr hab. Grażyną Borkowską

Prof. dr hab. Grażyna Borkowska – znawczyni literatury polskiej XIX i XX wieku, zwłaszcza literatury tworzonej przez kobiety, pracownica Instytutu Badań Literackich PAN. Redaktor naczelna „Pamiętnika Literackiego”, wieloletnia współpracowniczka czasopisma „Res Publica Nowa”. Współautorka obydwu serii Słownika polskiej krytyki literackiej 1764 – 1918 (2016, 2024). Autorka monografii: Dialog powieściowy i jego konteksty (na podstawie twórczości Elizy Orzeszkowej) (Wrocław 1988), Cudzoziemki. Studia o polskiej prozie kobiecej (Warszawa 1996), Pozytywiści i inni (Warszawa 1996); Maria Dąbrowska i Stanisław Stempowski (Kraków 1999), Nierozważna i nieromantyczna. O Halinie Poświatowskiej (Kraków 2001), a także – wraz z Małgorzatą Czermińską i Ursulą Phillips – monografii Pisarki polskie – od średniowiecza do współczesności. Przewodnik (Gdańsk 2000).

00:05 – Zapowiedź rozmowy
01:38 – Początki prac nad Słownikiem polskiej krytyki literackiej 1764-1918
03:55 – Przyczyny zainteresowania krytyką literacką
05:14 – Prace nad Słownikiem
09:13 – Wartość naukowa Słownika
11:30 – Rola słownika w rozwoju badań literackich w Polsce
12:55 – Krytyka jako wyraz świadomości społecznej epoki
14:45– Stosunek do pisarstwa kobiecego – przypadek Elizy Orzeszkowej i Narcyzy Żmichowskiej
19:37 – Zygmunt Lubicz-Zaleski – krytyk literacki, ambasador polskiej kultury we Francji
22:55 – Pisarki, które wzbudziły największe zainteresowanie wśród krytyków literackich
25:25 – Tendencje emancypacyjne w literaturze polskiej XIX i XX wieku
26:40 – Czy łatwiej jest krytykować niż tworzyć?
29:06 – Komu krytyka literacka jest najbardziej potrzebna?

Podkład dźwiękowy: Pixabay Music

Sztuka krytyki – wywiad z dr hab. Urszulą Kowalczuk, prof. UW

Dr hab. Urszula Kowalczuk, prof. UW opowiada o roli krytyki literackiej, jej wartości i wpływie na literaturę. Rozmówczyni obala stereotypy dotyczące krytyki, podkreśla znaczenie wiedzy, odpowiedzialności i wrażliwości w tej profesji oraz zastanawia się, kto może zostać dobrym krytykiem literackim. Jej rozmówcami są: Aleksandra Półćwiartek (UR), Wiktoria Batóg (UR) oraz Przemysław Dołęga (UR).

Dr hab. Urszula Kowalczuk, prof. UW – historyczka literatury polskiej, specjalizującą się w badaniach nad literaturą drugiej połowy XIX wieku. Autorka monografii: Felicjan Faleński. Twórczość i obecność (2002); Powinność i przygoda. Pisarze polscy drugiej połowy XIX wieku wobec kultury renesansu (2011); Spór o nowy „dramat narodowy”. Jeden wątek dyskusji o „Rachunkach” J.I. Kraszewskiego (2024). Urszula Kowalczuk jest ponadto autorką wielu innych publikacji – w tym haseł w Słowniku polskiej krytyki literackiej 1764-1918.

00:00 – Zapowiedź rozmowy
01:00 – Sztuka krytyki: rozumienie, wrażliwość, odpowiedzialność, dialog
02:45 – Mity o krytyce literackiej
05:37 – Między wiedzą a wrażliwością: kompetencje krytyka literackiego
12:00 – Między pasją a profesjonalizmem: kto może zostać krytykiem literackim?
14:35 – Łatwiej krytykować czy tworzyć?
16:14 – Mistrzowie krytyki XIX-wiecznej
19:24 – Krytyka literacka w szkole i na uniwersytecie
28:59 – Spór romantyków i klasyków: krytycznoliteracki pojedynek wszech czasów?
34:13 – Patriotyzm pod lupą cenzury: krytyka literacka w czasach zaborów
40:58 – Jak krytyka wpływa na literaturę, jak literatura na krytykę?
45:21 – Polska krytyka XIX-wieczna na tle krytyki europejskiej
49:29 – Jak XIX-wieczni krytycy zgłębiali wnętrze człowieka?
55:12 – Krytyczka czy krytyk? O języku i płci w świecie krytyki
57:51 – Krytyka kobieca i męska – rzeczywista różnica czy kulturowy mit?
1:01:02 – Granice subiektywizmu w krytyce
1:04:18 – Jak czytanie prac krytycznych wpływa na autora, a jak na czytelnika?
1:06:52 – Jak zainteresować współczesnych odbiorców krytyką literacką?
1:10:00 – Sztuczna inteligencja w krytyce literackiej – wsparcie czy zagrożenie?

Przeszłość i teraźniejszość krytyki literackiej – wywiad z prof. dr hab. Teresą Kostkiewiczową

Prof. Teresa Kostkiewiczowa opowiada o powstaniu Słownika polskiej krytyki literackiej 1764-1918, krytyce literackiej jako „drugiej stronie” literatury, powinnościach krytyki i jej wybitnych przedstawicielach, a także o środowisku badaczek i badaczy polskiej krytyki literackiej oraz o tym, jak rozpocząć przygodę z krytyką. Rozmowę prowadzi Karolina Paszek-Grześkiewicz (UR).

Prof. dr hab. Teresa Kostkiewiczowa – literaturoznawczyni (IBL PAN, UKSW), autorka wielu monografii naukowych, takich jak: Model liryki sentymentalnej w twórczości Franciszka Karpińskiego (1964); Kniaźnin jako poeta liryczny (1971); Klasycyzm, sentymentalizm, rokoko. Szkice o prądach literackich polskiego Oświecenia (1975, 1979); Horyzonty wyobraźni. O języku poezji czasów Oświecenia (1984); Oświecenie. Próg naszej współczesności (1994); Oda w poezji polskiej. Dzieje gatunku (1996); Studia o Krasickim (1997); Polski wiek świateł. Obszary swoistości (2002); Mnemozyne i córki. Pamięć w literaturze polskiej drugiej połowy XVIII wieku (2019), a także monografii Krytyka literacka w Polsce w XVI i XVII wieku oraz w epoce oświecenia (1990) (we współautorstwie z Elżbietą Sarnowską-Temeriusz); edytorka utworów literackich (m.in. wierszy poetów polskiego oświecenia i utworów zgromadzonych w antologii Oda w poezji polskiej w serii Biblioteka Narodowa, 2009); współautorka Słownika terminów literackich (wyd. I: 1976, wyd. II: 1988, wyd. III: 1998, 2000, wyd. IV: 2002);  redaktorka Słownika literatury polskiego Oświecenia (wyd. I: 1977, wyd. II: 1991, 1996, wyd. III: 2002), współredaktorka antologii Oświeceni o literaturze (t. I-II: 1993, 1995) oraz Słownika polskiej krytyki literackiej 1764–1918 (seria I: 2016, seria II: 2024).

00:00 – Zapowiedź rozmowy
01:31 – Początki polskich badan nad krytyką literacką
04:20 – Geneza Słownika polskiej krytyki literackiej 1764–1918
06:02 – Znaczenie badań nad krytyką literacką
07:48 – Istota krytyki, stan badań nad krytyką literacką w Polsce
14:03 – Perspektywy dalszych badań w tym zakresie
15:21 – Początki krytyki literackiej i jej przemiany na przestrzeni dziejów
23:05 – Literackość krytyki
24:38 – Postać krytyka w dziejach kultury, krytyka sprawiedliwa i niesprawiedliwa
28:06 – Dzieło jako centrum wypowiedzi krytycznej, zobowiązania etyczne krytyki
30:41 – Wybrane sylwetki wybitnych krytyków literackich
33:20 – Rady dla początkujących: Jak rozpocząć przygodę z krytyką literacką?
34:56 – Krytyka literacka w dobie „nieczytania”

Blaski i cienie krytyki literackiej – wywiad z dr Elizą Kącką

Czym jest krytyka literacka i dlaczego warto się nią zajmować? Czy krytyk to nieudany twórca? Jakie cechami powinien się charakteryzować? Kiedy recenzent przestaje być krytykiem? Czego można się dowiedzieć z tekstów Andrzeja Kijowskiego, Tadeusza Boya Żeleńskiego, Karola Irzykowskiego, Jerzego Stempowskiego, Kazimierza Wyki, Stanisława Brzozowskiego i Juliana Przybosia? – na te pytania odpowiada dr Eliza Kącka w rozmowie z Marleną Wisz (UR) i Agnieszką Inglot (UR).

Dr Eliza Kącka – literaturoznawczyni z Uniwersytetu Warszawskiego, autorka książek Stanisław Brzozowski wobec Cypriana Norwida (Warszawa 2012), Lektura jako spotkanie. Brzozowski – tekst – metoda (Kraków 2017), pisarka, publicystka i krytyczka literacka.

00:00 – Zapowiedź rozmowy
01:16 – Pożytki płynące z zajmowania się krytyką literacką
04:05 – Istota i zadania krytyki
07:09 – Punkt wyjścia krytyki, jej personalne uwarunkowania
11:52 – Krytyka a działalność recenzencka
18:34 – Cechy dobrego krytyka literackiego
23:42 – Zmienność kryteriów oceny literatury w krytyce
31:37 – Praktyki krytyczne: kreowanie, modelowanie, przemilczanie
37:27 – Krytyka jako forma odpowiedzialności za literaturę
43:43 – Blaski i cienie krytyki literackiej