W czasopiśmie „Neuroscience”, wydawanym przez Elsevier w imieniu International Brain Research Organization (IBRO), ukazał się artykuł pt. “Physiological gating of chemosensory processing: a receiver-state model with cross-species implications”.

Współautorami publikacji są pracownicy Wydziału Biologii, Ochrony Przyrody i Zrównoważonego Rozwoju Uniwersytetu Rzeszowskiego – Waldemar Grzegorzewski i Maria Kuchtar oraz Hanna Mamzer z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Praca przedstawia koncepcję physiological gating jako modelu zależnego od stanu odbiorcy (receiver-state model). Zgodnie z tym ujęciem skuteczność sygnału chemicznego zależy nie tylko od właściwości samego bodźca i aktywacji receptorów, lecz także od aktualnego stanu fizjologicznego organizmu. Model integruje dostęp bodźca, procesy receptorowe i centralną integrację nerwową z regulacją endokrynną, autonomiczną i naczyniową.

Szczególnym elementem opracowania jest wskazanie regulacji naczyniowej jako potencjalnego i eksperymentalnie testowalnego komponentu physiological gating. Autorzy odnoszą tę koncepcję m.in. do wcześniejszych badań nad reaktywnością powierzchownych żył nosa i twarzy świń oraz formułują przewidywania umożliwiające dalszą eksperymentalną weryfikację znaczenia lokalnych warunków naczyniowych dla dostępności i skuteczności bodźców chemosensorycznych.

Model obejmuje również wpływ stanu neuroendokrynnego i autonomicznego, doświadczenia oraz kontekstu na sposób przetwarzania sygnałów i ich integrację z innymi modalnościami sensorycznymi. Jednym z przykładów omawianych w pracy jest komunikacja człowiek–pies, traktowana jako ilustracja możliwej zgodności między systemami sensorycznymi, uczeniem się i regulacją fizjologiczną obu gatunków.

Istotną cechą zaproponowanego modelu jest jego testowalność. Autorzy przedstawiają zestaw przewidywań badawczych dotyczących m.in. wpływu stanu endokrynnego i autonomicznego, regulacji naczyniowej, aktywności ośrodkowego układu nerwowego, doświadczenia oraz interakcji międzygatunkowych na efektywność chemosensoryczną.

Autorzy wyrazili również wdzięczność prof. Tadeuszowi Krzymowskiemu, którego dorobek w zakresie fizjologii i endokrynologii, wieloletni mentoring oraz wcześniejsza współpraca w obszarze fizjologii naczyń stanowiły ważne źródło inspiracji dla koncepcji rozwijanych w pracy.

Neuroscience 616 (2026), 227–236
DOI: 10.1016/j.neuroscience.2026.09.030
Elsevier | International Brain Research Organization (IBRO)