Maszynowe techniki czytania i pisania: jak kreują dyskursy, formują ludzkie podmiotowości, rekonfigurują różnicę człowiek a maszyna.

Kierownik - dr Michał Żmuda

Okres realizacji - 1.10.2025 r. - 30.09.2028 r.

Wartość dofinansowania - 283 336 PLN

Instytucja finansująca – Narodowe Centrum Nauki / SONATA 20

Data decyzji o przyznaniu finansowania - 27.05.2025 r.

Data podpisania umowy o finansowanie - 1.10.2025 r.

Opis projektu:

Projekt jest odpowiedzią na dyskusję wokół czat botów i dużych modeli językowych, takich jak ChatGPT. Dyskusja ta często koncentruje się na pytaniu, czy umiejętność pisania czyni maszyny podobnymi do ludzi. Projekt nie odpowiada na to pytanie, zamiast tego, pokazuje, że maszyny piszące ingerują w to, jak definiujemy samo człowieczeństwo. Nasza kultura wykorzystuje bowiem praktyki czytania i pisania jako wyznaczniki tego, kto jest „pełnym” człowiekiem. Pojawienie się piszących maszyn prowadzi do zmiany tego, jak czytamy i piszemy, a w konsekwencji także do zmiany naszej definicji człowieczeństwa.

Zrozumienie tych zmian, wymaga dostrzeżenia, że współczesne czat boty i duże modele językowe są częścią historycznego procesu. Autor projektu, Michał Dawid Żmuda, nazywa ten proces „maszynowaniem pisma”, tłumacząc, że maszyny od dawna ingerują w materialny i kulturowy wymiar pisma. Badania prowadzone w ramach projektu zestawiają więc współczesne programy z wcześniejszymi technologiami, takimi jak telegraf, karty perforowane, kopiarki, a nawet maszyny hazardowe. To zestawienie pozwala zrozumieć m.in. sposoby, w jakie maszyny przetwarzają, tną i kopiują tekst; jak wprowadzają do praktyk piśmienniczych element losowości i prawdopodobieństwa; jak prowadzą do sytuacji, w których ludzie piszą i czytają w sposób automatyczny i nieświadomy. Przeprowadzone badania pokażą, jak różne maszyny – dawne i współczesne – zmieniają praktyki pisma, a co za tym idzie nasze rozumienie tego, co ludzkie i nieludzkie.