Cykl spotkań naukowych „Kultura i media w odsłonach”, realizowany przez Zakład Lingwistyki Mediów oraz Zakład Teorii Komunikacji Językowej i Badań Kulturowych Instytutu Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Rzeszowskiego, po raz kolejny stał się przestrzenią interdyscyplinarnej refleksji nad współczesnymi zjawiskami językowymi, kulturowymi i komunikacyjnymi. 31 marca 2026 roku odbyło się trzecie spotkanie z tego cyklu, którego gośćmi byli dr Anna Lewandowska oraz prof. dr hab. Gerd Antos z Uniwerystetu Marcina Lutra w Halle i Wittenberdze Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg. Zaproszeni badacze wygłosili wykład pt. Wie und warum Wörter und Wendungen im Deutschen „Karriere“ machen. Sprachwissenschaftliche und DaF-didaktische Perspektiven auf Wortschatz, Bedeutungswandel und Diskurs [Jak i dlaczego słowa oraz wyrażenia robią „karierę” w języku niemieckim. Perspektywy językoznawcze i glottodydaktyczne w badaniach nad słownictwem, zmianami znaczeniowymi i dyskursem].

Spotkanie miało szczególny charakter również ze względu na rangę naukową prelegentów. Prof. Gerd Antos należy do grona najwybitniejszych niemieckich językoznawców, a jego dorobek obejmuje fundamentalne prace z zakresu lingwistyki tekstu, pragmatyki, analizy dyskursu i komunikacji publicznej. Dr Anna Lewandowska od lat prowadzi badania nad współczesną dynamiką słownictwa, zmianami znaczeniowymi oraz dydaktyką języka niemieckiego jako obcego, łącząc refleksję językoznawczą z perspektywą glottodydaktyczną.

W centrum wystąpienia znalazło się pytanie o to, w jaki sposób i dlaczego słowa oraz wyrażenia w języku niemieckim robią „karierę”, a więc zyskują na widoczności, częstotliwości użycia, zasięgu bądź znaczeniu, podczas gdy inne zmieniają swój status, tracą na znaczeniu lub stopniowo wychodzą z powszechnego użycia. W analizie badacze połączyli dwie perspektywy: z jednej strony językoznawcze ujęcie procesów zmian językowych, przeobrażeń znaczeniowych, przesunięć konotacyjnych i dynamiki dyskursu, z drugiej zaś perspektywę glottodydaktyczną, koncentrującą się na pytaniu, jakie konsekwencje tego rodzaju „kariery słów” niosą dla pracy nad słownictwem, rozwijania świadomości językowej oraz doboru adekwatniej leksyki w akademickim nauczaniu języka niemieckiego jako obcego.

W swoim wystąpieniu badacze przedstawili liczne przykłady współczesnych jednostek leksykalnych, których obecność w debacie publicznej szczególnie wyraźnie ilustruje mechanizmy semantycznej ekspansji i społecznego utrwalania znaczeń. Punktem odniesienia stała się między innymi lista niemieckich słów roku 2025 [niem. Wörter des Jahres 2025*], obejmująca takie wyrażenia jak KI-Ära [era AI], Deal [deal], Sondervermögen [fundusz specjalny; chodzi o utworzony przez niemiecki rząd i finansowany z długu fundusz specjalny o wartości 500 miliardów euro na inwestycje w infrastrukturę i ochronę klimatu], Drohnisierung [dronizacja], klimamüde [dosł. zmęczony klimatem] czy Vertiktokung [tiktokizacja]. Analiza tych przykładów unaoczniła, że słownictwo pozostaje obszarem nieustannej aktualizacji, reinterpretacji i negocjowania znaczeń, silnie reagującym na przemiany technologiczne, polityczne i kulturowe.

Szczególną uwagę poświęcono pojęciu KI-Ära, wybranemu przez Gesellschaft für deutsche Sprache [Towarzystwo Języka Niemieckiego, odpowiednik polskiej Rady Języka Polskiego] na niemieckie słowo roku 2025. Jak podkreślili prelegenci, termin ten wyraża nie tylko rosnącą obecność sztucznej inteligencji w codziennych praktykach komunikacyjnych, lecz także wskazuje na procesy redefinicji praktyk językowych, sposobów tworzenia tekstów oraz modeli uczestnictwa w dyskursie społecznym. W tym kontekście pokazano, że współczesna leksyka nie jest jedynie biernym odbiciem rzeczywistości, lecz aktywnie uczestniczy w jej konceptualizowaniu.

Wykład unaocznił, że obserwacja kariery słów pozwala uchwycić nie tylko mechanizmy zmian językowych, lecz również procesy społecznego wartościowania, hierarchizacji tematów publicznych oraz przemian kulturowych. Z perspektywy dydaktyki języka obcego szczególnie istotne okazało się wskazanie, że współczesne nauczanie słownictwa wymaga uwzględniania aktualnych procesów dyskursywnych, ponieważ to one decydują o relewancji i funkcjonalności jednostek leksykalnych w autentycznej komunikacji.

Wysoka frekwencja oraz aktywny udział uczestników w dyskusji potwierdziły aktualność podjętej problematyki i jej znaczenie dla współczesnych badań nad językiem, mediami oraz technologiami komunikacyjnymi. Wystąpienie dr Lewandowskiej i prof. Antosa stanowiło cenny wkład w refleksję nad dynamiką współczesnego dyskursu oraz rolą języka w interpretowaniu zjawisk kultury medialnej.

*Więcej na temat niemieckich słów roku: https://www.dw.com/pl/niemcy-wybrali-s%C5%82owo-roku-era-ai/a-75031090