Rzym o każdej porze roku jest wart odwiedzenia, nawet gdy w naukowej agendzie wizyty na kontemplowanie jego walorów nie pozostaje zbyt wiele czasu. Taką okazją do przyjazdu do tego „wielkiego muzeum pod gołym niebem” było zaproszenie prof. dr hab. Jolanty Pasterskiej przez Ambasadę Rzeczypospolitej Polski w Rzymie i Fundację Rzymską im. Janiny Umiastowskiej na obrady na temat relacji polsko-włoskich i włosko-polskich (wczoraj, dziś i jutro) oraz sympozjum dotyczące projektu stworzenia Interaktywnej platformy cyfrowej poświęconej historii i obecności 2. Korpusu Armii Polskiej we Włoszech w latach 1943-1946. Obrady rozpoczęły się 27 listopada 2025 roku w otoczonym dojrzałymi grapefruitami budynku Ambasady RP przy via P.P. Rubensa 20. Przewodniczył im prezes Fundacji Rzymskiej im Janiny Umiastowskiej prof. Paolo Morawski, zaś gościem honorowym i uczestnikiem spotkania był dr Ryszard Schnepf, chargé d'affaires a.i. w Republice Włoskiej i Republice San Marino. Punktem wyjścia do dyskusji stała się promocja monografii Emigrazioni e Immigrazioni Polacche in Italia. Doppi Sguardi, przygotowanej przez zespół redakcyjny w składzie: F. Carchedi, C. Bruni, K. Kowalska, R. Raczyński (Maggioli Editore, Roma 2025). W licznych wystąpieniach m.in. polsko-włoskiej pisarki Marii Janeczko, odtwarzano topografię śladów polskiej obecności na ziemi włoskiej w przeszłości i współcześnie. Ciekawie wybrzmiał głos polsko-włoskiego zespołu badaczy nad migracjami, którzy zauważyli rosnącą tendencję powrotów Polaków do ojczyny oraz imigracji Włochów do Polski. W kolejnych dwóch dniach uczestnicy sympozjum obradowali w Instytucie Polskim w Rzymie. Instytut mieści się w eleganckim Palazzo Blumenstihl przy Via Vittoria Colonna 1, położonym w centrum Rzymu, niedaleko Tybru, w odległości krótkiego spaceru od Piazza Cavour i Schodów Hiszpańskich. Głównym celem Instytutu jest promowanie kultury polskiej we Włoszech, wspierane twórców, organizowanie koncertów, wystaw, promocje publikacji. Obrady odbywały się w głównej sali konferencyjnej – Sala Convegni (obok której znajduje się jeszcze biblioteka i sale wystawiennicze). Uwagę przyciągają w niej oryginalne freski z końca XIX wieku, utrzymane w klasycyzującym stylu, bogata stolarka, ciekawe mozaiki i dekoracyjne podłogi. W gablotach umieszczono wiele publikacji Fundacji Rzymskiej im Janiny Umiastowskiej, m.in. monumentalną, dwutomową monografię Działania 2. Korpusu we Włoszech. Seria Historyczna 2. Korpusu (Rzym-Londyn 2024). Celem Fundacji jest rozwijanie, wspieranie i rozpowszechnianie wymiany, badań i publikacji na temat stosunków włosko-polskich, ze szczególnym uwzględnieniem XX i XXI wieku. Stąd w przestrzeni wystawienniczej zawisły plakaty informujące o ekspozycjach dotyczących emigracji polskiej we Włoszech, wśród nich znalazł się także nasz afisz rekomendujący wystawę Znane i nieznane. Polskie pisarki emigracyjne 1939-1989. W takim otoczeniu rozpoczęliśmy dyskusję na temat opracowania Interaktywnej platformy cyfrowej poświęconej historii i obecności 2. Korpusu Armii Polskiej we Włoszech w latach 1943-1946. Prezes Fundacji Rzymskiej prof. Paolo Morawski przedstawił cel i ogólny plan działań. Projekt przewiduje stworzenie portalu zawierającego interaktywną mapę terytoriów, przez które przechodziły oddziały 2. Korpusu Armii, oraz związanych z nimi materialnych i symbolicznych „miejsc pamięci”. Intencją pomysłodawcy jest także przekształcenie kluczowego i złożonego rozdziału historii włosko-polskiej – sygnowanej szlakiem 2. Korpusu we Włoszech – w doświadczenie cyfrowe, bogate w treści, elementy wzajemnych oddziaływań, wielowymiarowości i wielowarstwowości. Koncepcja ta zatem wykracza poza zwykłą dokumentację historyczną, stając się zaawansowaną platformą cyfrową służącą do badań i upowszechniania wiedzy za pomocą humanistyki cyfrowej (Digital Humanities). W projekcie znalazło się miejsce także na opracowanie zagadnienia udziału polskich pisarek i twórczyń kultury w 2. Korpusie. Był też czas na rozmowy na temat opracowywanego w rzeszowskim zespole Słownika polskich pisarek emigracyjnych 1939-1989, którego realizacja spotkała się z dużym zainteresowaniem uczestników, m.in. konsula RP Bartosza Skwarczyńskiego, Marty Herling, prof. Krystyny Jaworskiej, tłumaczek, literaturoznawców i literaturoznawczyń z Uniwersytetu Rzymskiego „La Sapienza”.

Obrady trwały do późnych godzin wieczornych, ale Rym także nocą potrafi oczarować, racje mają jego mieszkańcy, gdy mówią: „Roma to miasto, którego się doświadcza powoli, chaotycznie, ale intensywnie”.

 Jolanta Pasterska