Ta strona używa cookie. Informacje o tym w jakich celach pliki cookie są używane znajdziesz w Polityce Prywatności.
W przeglądarce internetowej możesz określić warunki przechowywania i dostępu do cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.  
Zamknij

Natura 2000 – szansa czy zagrożenie dla rozwoju lokalnego?

logotypy_aktualne.jpg

            Grzegorz Ślusarz

            Natura 2000 – szansa czy zagrożenie dla rozwoju lokalnego?

            Wydział Ekonomii Uniwersytetu Rzeszowskiego we współpracy z jednostką samorządu terytorialnego - Gminą Zarszyn i partnerem zagranicznym, Stowarzyszeniem Górna Olka z Niżnej Sitnicy na Słowacji realizuje projekt  transgraniczny „Człowiek
i natura – transfer wiedzy i doświadczeń w Euroregionie Karpackim”.
Jego realizacja 
(w latach 2013-2014) jest dofinansowana ze środków Unii Europejskiej, z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Współpracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska-Republika Słowacka 2007-2013 za pośrednictwem Euroregionu Karpackiego Polska. Projekt wchodzi obecnie w końcową fazę realizacji.
            Jednym z jego najistotniejszych elementów był panel dyskusyjny zatytułowany „Nowa perspektywa 2014-2020 i możliwości finansowania obszarów wiejskich, w tym Natury 2000”, który się odbył 13 marca 2014 roku w Zarszynie.
            W spotkaniu  uczestniczyło 75 osób – przedstawiciele lokalnych środowisk z Polski
i Słowacji, z terenów objętych projektem (pracownicy samorządu terytorialnego, terenowi doradcy rolni, rolnicy, przedsiębiorcy), pracownicy Wydziału Ekonomii UR, eksperci
z ramienia instytucji wspierających rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich (z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Podkarpackiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Boguchwale) oraz studenci (członkowie Koła Naukowego z Wydziału Ekonomii). Wprowadzeniem do dyskusji były wystąpienia przedstawicieli partnerów projektu: wójta gminy Zarszyn  Andrzeja Betleji,  a ze strony słowackiej prezesa Stowarzyszeniem Górna Olka Stanisława Rakara. W imieniu  Wydziału Ekonomii UR głos zabrali: dr Bogumiła Grzebyk i  dr hab. prof. UR Grzegorz Ślusarz. Wysłuchano też  wystąpienia eksperta z  ramienia ARiMR w Rzeszowie, Marka Ordyczyńskiego – dyrektora Oddziału Regionalnego w Rzeszowie i Grażyny Borek - eksperta Podkarpackiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Boguchwale.

            Dyskusja, zdaniem uczestników spotkania żywa, a często bardzo emocjonalna toczyła się wokół głównych zagadnień panelu dotyczących:

- współpracy instytucji i podmiotów gospodarczych w nowej perspektywie finansowej UE,

- aktywizacji społeczności lokalnej w działaniach na rzecz  rozwoju lokalnego,

- przedsiębiorczości na obszarach Natura 2000 – jej rodzajów i stymulowania innowacji,

- biznesu przyjaznego środowisku, rozpatrywanego w kategoriach potencjalnego segmentu rynku,

- inwestycji gminnych na obszarach chronionych.

W każdym z wymienionych zagadnień, w dyskusji pojawiał się wątek dotyczący problemów związanych z funkcjonowaniem podmiotów gospodarczych na obszarach objętych programem Natura 2000. Zgłaszane problemy mają transgraniczny charakter. Szukano odpowiedzi na zasadnicze pytanie -  czy program Natura 2000  jest szansą, czy zagrożeniem dla rozwoju lokalnego? Jego zasadność wynika z rozbieżności pomiędzy założeniami programu, a praktyką społeczno-gospodarczą, która zasadniczo różni się od tych założeń.

            Zgodnie z założeniami ochrona na obszarach Natura 2000  ma polegać na rozwijaniu umiejętności współistnienia z przyrodą i szukaniu kompromisów między potrzebami ekonomicznymi i rekreacyjnymi, a wymogami utrzymania niezakłóconych układów przyrodniczych. Tereny Natury 2000 mają stanowić przede wszystkim szansę, a nie barierę dla rozwoju lokalnego. Tym bardziej, że skuteczność działań ochronnych wiąże się (wg. założeń programu) z akceptacją obszarów Naturowych przez ich mieszkańców i przekonania ich (przy wykorzystaniu bodźców ekonomicznych i edukacyjnych) do czynnego  uczestnictwa w tym ważnym, zarówno dla współczesnego, jak i dla przyszłych pokoleń przedsięwzięciu cywilizacyjnym [1]. Niestety, te podstawowe założenia programu, przy jego wprowadzaniu nie zostały w pełni zrealizowane.

            Ochrona  związana z programem jest często realizowana na  obszarach dość mocno zurbanizowanych i pojawia się z dużym opóźnieniem w stosunku do pierwotnego ich zagospodarowania. Sposób wprowadzania w życie założeń tego programu (często bez zgody
i wiedzy  społeczności lokalnych) skrótowo i obrazowo można przedstawić w ten sposób - ochrona „przyszła” do mieszkańców, na ich tereny, stwarzając wiele problemów, trudnych do rozwiązania. W wyniku tego  w odbiorze społecznym jest on uznawany za jedną z głównych barier  rozwoju jednostek objętych Naturą 2000. Powszechność takiej opinii, wynikającej z braku akceptacji programu w dużej części środowisk lokalnych, w praktyce, skutkowała zwiększeniem stopnia niepewności i pojawieniem się odczucia dodatkowego ryzyka. Wielu uznaje, że pogorszyła się atrakcyjność terenów objętych Naturą 2000 oraz ich konkurencyjność. Dla samorządów odpowiedzialnych za rozwój, jak i osób prowadzących działalność gospodarczą taka sytuacja staje się poważnym problemem, często skutkującym zaniechaniem aktywności  gospodarczej, bywa że rezygnacją z inwestycji.

            W ten sposób wyartykułowano zasadniczą trudność w realizacji jednego z głównych celów projektu -  podnoszenia świadomości i edukację społeczności lokalnych, celem przeciwdziałaniu konfliktom na styku ochrona przyrody i działalność  inwestycyjna. Nadal konfliktogennie widać potrzebę  działań zmierzających do ograniczenia presji lokalnej gospodarki na cenną przyrodę. Na badanym obszarze potwierdziła się znana prawidłowość, że bez społecznej akceptacji trudno jest realizować wszelkie koncepcje służące ochronie środowiska przyrodniczego, jak np. program Natura 2000. Naprawianie popełnionych niedawno błędów wymaga obecnie ciężkiej i ustawicznej pracy. Obok wzmocnienia rozwiązań  systemowo-instytucjonalnych związanych z egzogenicznymi (zewnętrznymi) uwarunkowaniami,  bardzo pomocne mogą wszelkie działania włączające lokalne społeczności w procesy związane z rozwojem ich małych lokalnych ojczyzn, takie jak realizowany projekt, czy strategie rozwoju budowane na poziomie lokalnym, z wykorzystaniem społecznych metod ich budowy. Uspołecznieniem działań  można zwiększyć stopień akceptacji programu oraz dodatkowo wywołać efekty synergiczne, związane z większym  i oczekiwanym zaangażowaniem społeczności
w realizacje  celów służących lepszemu wykorzystaniu specyfiki gmin, w tym wynikających
z funkcjonowania obszarów Natura 2000.



 

 

Nasi partnerzy

Tweety na temat @UR_Rzeszow