Ta strona używa cookie. Informacje o tym w jakich celach pliki cookie są używane znajdziesz w Polityce Prywatności.
W przeglądarce internetowej możesz określić warunki przechowywania i dostępu do cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.  
Zamknij

Co zyska pokrzywdzony po nowelizacji kodeksu postępowania karnego

Monika Klejnowska

Sylwia Grzebyk

Co zyska pokrzywdzony po  nowelizacji kodeksu postępowania karnego

 

25 lutego 2014 r. odbyła się konferencja naukowa pt.Sytuacja pokrzywdzonego
w świetle nowelizacji kodeksu postępowania karnego”,  zorganizowana przez Koło Naukowe Prawa Karnego Studentów „Iustitia”, wspólnie z Zakładem Prawa Karnego i Postępowania Karnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytet Rzeszowskiego. Było to wydarzenie związane z obchodzonym w Polsce Tygodniem Pomocy Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem. Udział w konferencji wzięli przedstawiciele sądu, prokuratury, adwokatury, radców prawnych, pracownicy naukowo-dydaktyczni oraz studenci UR.  Patronatu honorowego wydarzeniu udzielili: JM Rektor UR prof. dr hab. Aleksander Bobko, Dziekan Wydziału Prawa i Administracji prof. dr hab. Stanisław Sagan, Marszałek Województwa Podkarpackiego Władysław Ortyl. Patronem medialnym było Polskie Radio Rzeszów.

            Obrady merytoryczne i dyskusję poprowadziła dr hab. prof. UR Monika  Klejnowska. Rozpoczynając pierwszy panel poinformowała, że przedmiotem obrad będą rozwiązania  dotyczące statusu prawnego pokrzywdzonego (przepisy zawarte w nowelizacji k.p.k. z 2013 r., zwłaszcza ustawa z 27 września 2013 r., której wejście w życie w większości przewidziane jest 1 lipca 2015 r., ale która już wzbudza ogromne kontrowersje w środowisku prawniczym). Zasugerowała, że warto porównać obecny  status karnoprocesowy  pokrzywdzonego z tym co  ustawodawca zaproponował w nowych przepisach.

Dr Piotr Blajer – Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Rzeszowie na  przykładach spraw karnych wskazał na popełniane rażące błędy proceduralne, związane z realizowaniem uprawnień pokrzywdzonego. Wyraził też obawę o to, czy przy zaproponowanej w noweli do k.p.k. zwiększonej kontradyktoryjności procesu pokrzywdzony będzie w stanie aktywnie działać w procesie, w tym przeprowadzać dowody przed sądem. Podkreślił w związku z tym ważny udział fachowego pełnomocnika pokrzywdzonego.  Pozytywnie ocenił też wprowadzenie prawa dającego pokrzywdzonemu możliwość poznania  materiałów z  postępowania przygotowawczego. Dzięki temu może on realnie korzystać
z gwarancji jaką jest żądanie uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia.

W kolejnym referacie, wygłoszonym przez dra Andrzeja Kiełtykę, Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Rzeszowie, wskazano na kształtowanie się gwarancji procesowych pokrzywdzonego. Referent zwrócił uwagę na iluzoryczną propozycję pouczania pokrzywdzonego w postępowaniu przygotowawczym o uprawnieniach procesowych na piśmie. Obszerna treść, w której przytoczone są przepisy k.p.k. jest najczęściej dla pokrzywdzonego w ogóle niezrozumiała. Wskazał też na nowy ar.59a k.k. jako odstępstwo od legalizmu, na podstawie którego to przepisu pokrzywdzony może złożyć wniosek o umorzenie lżejszych występków, jeśli sprawca naprawił szkodę, lub zadośćuczynił krzywdzie. Wyraził też wątpliwości związane ze zmianą trybu ścigania przestępstwa zgwałcenia, z wnioskowego na ścigane z urzędu, czyli niezależnie od tego czy pokrzywdzony wyraża wolę ścigania, czy też nie. Referent zasygnalizował też występujące zjawisko wzrostu liczby skutecznych subsydiarnych aktów oskarżenia,  wnoszonych przez pokrzywdzonych i rozpatrywanych przed sąd po wcześniejszym umorzeniu postępowania przygotowawczego bądź odmowie jego wszczęcia.

            Jako ostatni w pierwszej sesji obrad zabrał głos dr Damian Gil z Katedry Postępowania Karnego Zamiejscowego Wydziału Prawa i Nauko o Gospodarce KUL w Stalowej Woli, który przybliżył problem udziału pokrzywdzonego w mediacji, w sprawach karnych. Jako praktykujący mediator wskazał na wzrost liczby mediacji  w sprawach karnych. Zaznaczył, że mediator nie jest organem procesu karnego, ale ma pomóc stronom w wypracowaniu rozwiązania konfliktu. Dodał jednak, że bardzo często  strona nie wie na czym polega mediacja i w jaki sposób ukształtować ugodę co do roszczeń majątkowych. Niejednokrotnie też pokrzywdzony dostrzega w mediacji sposób na unikniecie przez oskarżonego odpowiedzialności karnej.

Drugi panel konferencyjny rozpoczął referat mgr Magdaleny Stanek,  kierownika Rodzinnego Ośrodka Diagnostyczno-Konsultacyjnego w Rzeszowie, która skoncentrowała się na przesłuchaniach  małoletnich pokrzywdzonych przestępstwem w procesie karnym. Wskazała na karnoprocesowa ochronę takich małoletnich świadków podczas przesłuchania, które ma być przeprowadzane w myśl nowych przepisów tylko raz i tylko wtedy, gdy zeznania takiego świadka miałyby istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy. Wskazała też na psychologiczne aspekty przesłuchania świadka oraz na organizowanie takich przesłuchań małoletnich świadków w tzw. niebieskich pokojach, które znajdują się w  Ośrodku i w Sądzie Okręgowym w Rzeszowie.

Kolejne wystąpienie dra Piotra Sowińskiego, adiunkta w Zakładzie Prawa Karnego i Postępowania Karnego WPiA UR, a także radcy prawnego, poświęcone było statusowi procesowemu pokrzywdzonego, w odniesieniu do roli procesowej oskarżonego. Mówca wskazał m. in. na istotną zmianę k.p.k.  przyznającą  prawo do występowania w roli obrońcy oskarżonego radcom prawnym,  a nie tylko występowania radców prawnych w procesie karnym wyłącznie  w roli pełnomocników pokrzywdzonych (jak jest obecnie). Zwrócił też uwagę na przyznanie zarówno oskarżonemu, jak i pokrzywdzonemu pomocy prawnej na żądanie, a więc już nie tylko w sytuacji gdy pokrzywdzony nie jest w stanie (ze względu na trudną sytuację materialna) ponieść kosztów pełnomocnictwa, ale także gdy może  opłacić pełnomocnika.  Pełnomocnika pokrzywdzony może zażądać także dla dokonania określonej czynności w procesie karnym, a  nie tylko do reprezentowania go w  toku całego procesu.         

Dr Arita Masłowska, adiunkt w Zakładzie Prawa Karnego i Postępowania Karnego  WPiA UR, a także Sędzia Sadu Rejonowego  Rzeszowie mówiła o tym, że   głównym problemem jest bardzo niska świadomość prawna społeczeństwa, w tym osób, które są pokrzywdzonymi przestępstwem. Podkreśliła, że zapewnienie przez k.p.k. prawa do pouczania pokrzywdzonego o jego gwarancjach na piśmie nie przynosi oczekiwanych przez ustawodawcę zamierzeń. Bardzo często trzeba po prostu wytłumaczyć pokrzywdzonemu, nieprawniczym, zrozumiałym dla niego językiem, jakie ma gwarancje i jak może z nich korzystać. Referentka wskazała też na to, że w znowelizowanych przepisach k.p.k. zbyt często pojawiają się wyrażenia ocenne – tzw. klauzule generale, które uzależniają stosowanie przepisu od uznania organu procesowego, co nie będzie sprzyjać zapewnieniu jednolitości orzecznictwa.

            Po części referatowej konferencji  Andrzej Borek - Wiceprezes Sądu Okręgowego
w Rzeszowie rozpoczął dyskusję i wyraził obawy czy wobec tak nikłej świadomości swych uprawnień przez pokrzywdzonych, będą oni w  stanie podejmować i przeprowadzać czynności dowodowe np. poprawnie przesłuchiwać świadków zadając im skutecznie pytania zmierzające do ustalenia rzeczywistego przebiegu przestępstwa. Biorący udział w dyskusji studenci wyrażali też obawy o to czy w związku z nieznajomością przez pokrzywdzonych swych uprawnień i niechęcią do  angażowania się w postępowania dowodowe uda się osiągnąć główne założenia nowelizacji, a zatem zwiększenie kontradyktoryjności (sporności) procesu karnego, a także czy poprawnie można  przeprowadzić mediację. Zabierając głos, dr Damian Gil wskazał na dużą rolę organizacji pozarządowych, z założenia  pomagających pokrzywdzonym.

Dr hab. prof. UR M. Kleinowska,  w podsumowania konferencji, uznała że:

- nowelizacje przepisów w  k.p.k. dają  szereg nowych gwarancji procesowych dla pokrzywdzonych, co jest bardzo korzystnym dla pokrzywdzonego rozwiązaniem. Ale zaproponowane zmiany  nie zapewniają ich faktycznej realizacji w procesie, co z kolei czyni te gwarancje iluzoryczne i jest w konsekwencji negatywnym rozwiązaniem. Praktycznie zwiększaniu świadomości prawnej pokrzywdzonych przestępstwem pomagają takie inicjatywy jak Tydzień Pomocy  Osobom Pokrzywdzonym Przestępstwem, w ramach którego bezpłatnie uzyskują oni porady prawne w sądzie, prokuraturze, w siedzibie adwokatów, radców prawnych oraz w innych, zaangażowanych w taką formę pomocy instytucjach;

- nowelizacja k.p.k. ma w założeniu zwiększyć aktywność pokrzywdzonego w  dowodzeniu, co musi wiązać się z jego „profesjonalizacją” – wzrostem świadomości prawnej, a także rozszerzeniem  możliwości korzystania z pomocy fachowego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego);

- stosowane karnoprocesowe unormowania kształtujące status pokrzywdzonego przestępstwem są elementem całego systemu prawnego, który zapewnia także pomoc pokrzywdzonego poza procesem w ramach działających organizacji i stowarzyszeń pomagających poszkodowanym przestępstwem.

 

 

 

 

Nasi partnerzy

Tweety na temat @UR_Rzeszow