Ta strona używa cookie. Informacje o tym w jakich celach pliki cookie są używane znajdziesz w Polityce Prywatności.
W przeglądarce internetowej możesz określić warunki przechowywania i dostępu do cookies. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.  
Zamknij

Konferencje w 2010 roku

Władysława Jastrzębska

NIERÓWNOŚCI SPOŁECZNE A WZROST GOSPODARCZY- Z PERSPEKTYWY PUBLIKACJI PREZENTUJĄCEJ HOLISTYCZNE PODEJŚCIE DO EKONOMII ORAZ POLITYKI GOSPODARCZEJ

Proces transformacji systemowej w Polsce przyniósł wysokie koszty społeczne, które ujawniły się szczególnie w pierwszym etapie przemian, w latach 90. ubiegłego wieku. W wyniku likwidacji, (na przykład sektora państwowego w rolnictwie), czy ogłaszania upadłości wielu firm, oraz tzw. restrukturyzacji zatrudnienia, nastąpił wzrost bezrobocia, pojawiła się duża skala ubóstwa, a nawet wykluczenia w wielu środowiskach lokalnych. Rozwijający się w tym czasie dynamicznie sektor małych i średnich przedsiębiorstw miał zbyt słabą pozycję konkurencyjną, aby spełnić pokładane w nim nadzieje na ożywienie rynku pracy.

Również obecnie, mimo dodatniego tempa wzrostu gospodarczego, obserwuje się narastanie nierówności w różnych wymiarach. Oprócz rosnącego deficytu finansów publicznych utrzymują się: wysokie bezrobocie i rozległe sfery ubóstwa, szerzy się korupcja i przestępczość, postępuje upadek służb publicznych i bezwład w egzekwowaniu konstytucyjnego porządku publicznego. Problemy te, jak również narastające nierówności w wielu aspektach życia gospodarczego nie były i nadal nie są uwzględniane w należytym stopniu w polityce gospodarczej. Ponadto niewielu polskich ekonomistów poświęca im uwagę, mimo że w 1998 roku nagrodę im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii otrzymał ekonomista brytyjski pochodzenia hinduskiego A. K. Sen za dorobek w dziedzinie ekonomii dobrobytu i teorii nierówności.

Wobec zagrożeń trwałego i zrównoważonego wzrostu i rozwoju gospodarczego w Polsce konieczna stała się debata środowiska naukowego ekonomistów oraz przedstawicieli innych dyscyplin i nauk, wpisująca się w zintegrowaną, holistyczną metodę diagnozowania, wyjaśniania i rozwiązywania problemów ekonomicznych. W tej sytuacji zespół pracowników Katedry Teorii Ekonomii pod przewodnictwem jej Kierownika prof. dr. hab. M. G. Woźniaka już przed siedmioma laty zaprosił do zaprezentowania swych poglądów wokół sprzężeń pomiędzy nierównościami społecznymi a wzrostem gospodarczym ekonomistów, socjologów, prawników, teologów, historyków reprezentujących środowiska naukowe z całej Polski. Ponadto zaproponowaliśmy udział w debacie praktykom gospodarczym oraz przedstawicielom samorządów lokalnych.

Organizatorzy debaty naukowej postawili sobie ambitny cel aplikacyjny. Postanowiono, że zostaną opracowane modele prowzrostowej polityki ograniczania nierówności społecznych, które określałyby rolę konkurencyjności przedsiębiorstw, szczególnie małych i średnich, jak i całej gospodarki, rozwoju obszarów wiejskich, systemu oświaty i nauki, ubezpieczeń społecznych i ochrony zdrowia oraz polityki regionalnej w rozwiązywaniu problemu nierówności i wzrostu gospodarczego.

Nierówności społeczne i wzrost gospodarczy potraktowaliśmy w myśl holistycznego podejścia do ekonomii jako kategorie interdyscyplinarne. Skoncentrowaliśmy się również na aspektach międzynarodowych, sektorowych, regionalnych i lokalnych nierówności oraz dysproporcji w podziale dochodów.

We wstępnej części teoretycznej debaty skonfrontowano poglądy przedstawicieli nauk społecznych wobec zjawiska nierówności społecznych, jak również przedstawiono kontrowersje wokół mierzenia nierówności, identyfikowania ich przyczyn i skutków społecznych, ekonomicznych i politycznych oraz opisano modele reakcji jednostek i zbiorowości społecznych na zjawiska nierówności. Zwrócono również uwagę na mechanizmy generowania nierówności w różnych systemach społeczno- ekonomicznych, w czasie i przestrzeni i w różnych skalach.

Wskutek naszej debaty powstała periodyczna publikacja Katedry Teorii Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych z serii zatytułowanej Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy. Jej redaktorem naukowym jest prof. dr hab. Michał Gabriel Woźniak, zaś przedstawiane prace są wyrazem twórczych niepokojów środowisk naukowych dostrzegających skutki niedoceniania przez rząd przyczyn i skutków nierówności społecznych oraz wpisują się w obywatelską inicjatywę pro publico bono.

Serię Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy otwiera zeszyt opublikowany w 2003 roku. Już wtedy postawiliśmy sobie ambitne zadanie pokazania, że nasze zeszyty będą nawiązywały do wybitnych postaci świata nauki, które przyczyniły się do rozwoju nie tylko ekonomii stosowanej, ale również łączyły myśl ekonomiczną i techniczną z praktyką życia gospodarczego. Pierwszą i drugą publikację poświęcono pamięci wybitnego męża stanu II Rzeczpospolitej Profesorowi Eugeniuszowi Kwiatkowskiemu.

Podjęta debata naukowa cieszy się znacznym zainteresowaniem środowiska naukowego socjologów, w tym socjologii ekonomicznej, stąd dwa zeszyty, wydane w 2004 roku zatytułowaliśmy: Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy; aspekty społeczne i Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy; polityka społeczno- ekonomiczna.

Współczesne przemiany technologiczno- cywilizacyjne sprawiają, że szybki wzrost gospodarczy oraz ograniczanie nierówności społecznych są możliwe jedynie w gospodarce opartej na wiedzy (GOW).Społeczeństwo informacyjne i ta forma gospodarki wymaga inwestycji w kapitał ludzki i intelektualny. Tymczasem w Polsce obserwuje się rozmaite bariery występujące zarówno w sferze realnej, jak i regulacji, utrudniające inwestowanie w człowieka i akumulowanie kapitału ludzkiego. Usunięcie tych barier umożliwiłoby przyspieszenie rozwoju, jak również przyczyniłoby się do wyrównania szans podmiotów gospodarczych w układzie jednostkowym, lokalnym i regionalnym.

Debacie na temat powyższych wyzwań poświęcono dwa zeszyty Nierówności wydane w 2005 roku (nr 6 i nr 7), zatytułowane: Kapitał ludzki i intelektualny oraz dwa z 2007 roku noszące tytuł Gospodarka oparta na wiedzy. Skoncentrowano się w nich wokół istotnych wyzwań współczesnej gospodarki opartej na wiedzy, w tym wokół strategii alternatywnej w GOW, której fundament tworzą: efektywność (E), „sprawiedliwe” nierówności(SN) i rozwój kapitału intelektualnego (RKI). Dualizm w omawianym modelu i trójczłonowej strategii GOW dotyczy sfery realnej oraz sfery regulacji. W sferze realnej wyraża się we współdziałaniu gospodarki opartej na tradycyjnych technologiach i zarządzaniu oraz nowej gospodarki opartej na technologiach informatycznych, Internecie i kapitale intelektualnym. Dualizm w sferze regulacji polega na współistnieniu liberalnej gospodarki rynkowej z oddziaływaniem rządu, czy organizacji ( organów Unii Europejskiej) na procesy ekonomiczne.

Zeszyt 8 został poświęcony pamięci Michała Kaleckiego, światowej sławy, najwybitniejszego polskiego ekonomisty, pracującego w okresie przedwojennym i wojennym w London School of Economics, Uniwersytecie w Cambridge i Uniwersytecie w Oxford, który według opinii Joan Robinson tworząc m. in. teorię wzrostu gospodarczego pod pewnymi względami wyprzedził koncepcję J. M. Keynesa. Mimo dorobku naukowego, przynoszącego światową sławę, M. Kalecki był ostro krytykowany przez władze komunistyczne, zaś po wydarzeniach z 1968 roku całkowicie wycofał się z działalności zawodowej na znak protestu przeciw prześladowaniom niezależnych i nielojalnych wobec ówczesnego rządu pracowników nauki.

Zeszyty nr 8 i nr 9 wydane w 2006 roku zawierają rozważania dotyczące nierówności społecznych i wzrostu gospodarczego w kontekście globalizacji i regionalizacji, zaś kolejne,(z 2008 roku) podejmują problematykę spójności społeczno- ekonomicznej. Kohezja, wpisana m.in. w ramy polityki gospodarczej Unii Europejskiej, jest odmiennie ujmowana w poszczególnych systemach ekonomicznych, w tym związanych z kształtującym się kapitalizmem globalnym, gospodarką opartą na wiedzy oraz wyłaniającym się społeczeństwem informacyjnym i ponowoczesnym. Lizbońska koncepcja spójności społeczno-ekonomicznej jest krytykowana przez zwolenników anglosaskiego liberalizmu, zaś globalny kapitalizm za generowanie zagrożeń dla spójności społeczno- ekonomicznej. Ponadto lokalne problemy gospodarcze, społeczne, demograficzne czy środowiskowe wymagają niestandardowych, niepowtarzalnych rozwiązań. Wobec rozstrzygnięcia powyższych kwestii ekonomia głównego (klasycznego i neoklasycznego) nurtu oparta na indywidualizmie metodologicznym wykazuje „praktyczną niemoc”. Stąd konieczne staje się poszukiwanie sposobów ograniczania barier spójności społeczno- ekonomicznej w układzie sprzężeń: nierówności społeczne – wzrost gospodarczy- kapitał intelektualny- kapitał społeczny. Zdiagnozowanie podstaw aksjologicznych i systemowo- instytucjonalnych kształtowania spójności społeczno- ekonomicznej, wskazanie sprawnych narzędzi, kierunków i zakresu oddziaływań państwa na procesy realne gwarantujące spójność społeczno- ekonomiczną stało się celem prac zawartych w omawianych zeszytach. Podjęto w nich próbę holistycznego i interdyscyplinarnego podejścia do rozwiązywania omawianych problemów.
Jeden z omawianych tomów (nr 12) poświęciliśmy pamięci Profesora Edwarda Łukawera „wybitnego naukowca, wychowawcy wielu pokoleń polskich ekonomistów oraz wielkiego orędownika tej serii publikacji”, zmarłego w 2007 roku.

Wyrazem twórczych niepokojów środowisk naukowych dostrzegających, iż w niewystarczającym stopniu polskie władze gospodarcze przywiązują wagę do rozwiązań instytucjonalnych, niezbędnych do kształtowania gospodarki oraz spójności społeczno- gospodarczej są zeszyty nr 14 i 15, wydane w 2009 roku, zatytułowane Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy Uwarunkowania instytucjonalne.

W obliczu narastających negatywnych przejawów światowego oraz polskiego kryzysu gospodarczego wyłania się pytanie o systemowe warunki harmonizowania polityki społecznej z wyzwaniami modernizacyjnymi gospodarki. W przypadku Polski harmonizowanie efektywności ekonomicznej ze „sprawiedliwymi nierównościami społecznymi” nie jest możliwe bez odrabiania dystansu rozwojowego poprzez wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw oraz modernizację sfery publicznej, gospodarki krajowej, regionalnej i sektorowej. Zagadnieniom modernizacji zostały poświęcone zeszyty nr 16 i 17, zatytułowane Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy Spójność społeczno- ekonomiczna a modernizacja gospodarki. Podjęto w nim wymianę poglądówna temat barier, czynników, mechanizmów i podstaw aksjologicznych pożądanej dla zintegrowanego rozwoju modernizacji sfery publicznej (administracji państwowej i samorządowej, służby zdrowia, oświaty i edukacji, wymiaru sprawiedliwości), systemu fiskalnego i polityki społecznej, sfery technologicznej, instytucjonalnej i rynków, kapitału ludzkiego i społecznego.

Omawiane zeszyt nr 16 poświęciliśmy pamięci Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Lecha Kaczyńskiego oraz wszystkich Ofiar katastrofy pod Smoleńskiem.

W podejściu do polityki gospodarczej, czy każdej regulacji prawnej dotyczącej życia gospodarczego i spraw społecznych Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej, ŚP. Profesor Lech Kaczyński opierał się na dwóch filarach: modernizacji i solidarności. Przy każdej okazji podkreślał, że nie można szukać oszczędności tam, gdzie znajdują się główne czynniki wzrostu i rozwoju gospodarczego- w budżetach wspierających innowacje i postęp techniczny, w nauce, czy edukacji. Zajmując stanowisko w sprawie drastycznie rosnącego deficytu budżetowego, gotów był akceptować dobrze przemyślane, trudne decyzje z zakresu polityki podatkowej, wszakże pod warunkiem, że ciężar obciążeń podatkowych będzie rozłożony sprawiedliwie, czyli nie będzie dotykał najuboższych.

Podjęta debata dotycząca problematyki modernizacji dla spójności społeczno- ekonomicznej i zintegrowanego rozwoju nie została wyczerpana i jesteśmy otwarci na inne propozycje mieszczące się w podjętym temacie. Stąd zaproszenie do wymiany poglądów kierujemy nadal do ekonomistów, socjologów, prawników, psychologów, politologów, teologów, religioznawców oraz przedstawicieli innych dyscyplin naukowych, a także praktyków gospodarczych i środowisk samorządowych.

Wysoki poziom naukowy naszych publikacji, który osiągnęliśmy dzięki wymianie myśli i dorobku Uczestników Naszej debaty naukowej z kraju i zagranicy spowodował, że Ministerstwo Edukacji Narodowej przyznało naszym zeszytom 6 punktów.

Myśl przewodnia zawarta we wprowadzeniu do pierwszego zeszytu wskazująca na pogarszającą się kondycję polskiej gospodarki i narastające nierównościach społeczne, powraca wbrew retoryce politycznej polskiego rządu o „zielonej wyspie” na mapie Europy. Niewielkie dodatnie tempo wzrostu gospodarczego przestaje być dowodem na to, że społeczeństwu jako całości żyje się lepiej. Rozwarstwienie dochodowe i majątkowe oddziałuje negatywnie na jakość życia, kapitał ludzki, intelektualny i społeczny, będące we współczesnym świecie ważnymi czynnikami wzrostu i rozwoju gospodarczego.

Nasi partnerzy

Tweety na temat @UR_Rzeszow